Fey, Ganimet ve İmare · Sunan Abi Dawud

Sunan Abi Dawud, 3055. hadis

Bilal ibn Rabah rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.

Sahih (güvenilir)Kitap: Fey, Ganimet ve İmare
سنن أبي داود
Kim rivayet etti?

Bilal ibn Rabah tarafından rivayet edildi

Sahih (güvenilir)

Rivayet

Arapça metin

حَدَّثَنَا أَبُو تَوْبَةَ الرَّبِيعُ بْنُ نَافِعٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ، - يَعْنِي ابْنَ سَلاَّمٍ - عَنْ زَيْدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَلاَّمٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ الْهَوْزَنِيُّ، قَالَ لَقِيتُ بِلاَلاً مُؤَذِّنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِحَلَبَ فَقُلْتُ يَا بِلاَلُ حَدِّثْنِي كَيْفَ كَانَتْ نَفَقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ مَا كَانَ لَهُ شَىْءٌ كُنْتُ أَنَا الَّذِي أَلِي ذَلِكَ مِنْهُ مُنْذُ بَعَثَهُ اللَّهُ إِلَى أَنْ تُوُفِّيَ وَكَانَ إِذَا أَتَاهُ الإِنْسَانُ مُسْلِمًا فَرَآهُ عَارِيًا يَأْمُرُنِي فَأَنْطَلِقُ فَأَسْتَقْرِضُ فَأَشْتَرِي لَهُ الْبُرْدَةَ فَأَكْسُوهُ وَأُطْعِمُهُ حَتَّى اعْتَرَضَنِي رَجُلٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ يَا بِلاَلُ إِنَّ عِنْدِي سَعَةً فَلاَ تَسْتَقْرِضْ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ مِنِّي فَفَعَلْتُ فَلَمَّا أَنْ كَانَ ذَاتَ يَوْمٍ تَوَضَّأْتُ ثُمَّ قُمْتُ لأُؤَذِّنَ بِالصَّلاَةِ فَإِذَا الْمُشْرِكُ قَدْ أَقْبَلَ فِي عِصَابَةٍ مِنَ التُّجَّارِ فَلَمَّا أَنْ رَآنِي قَالَ يَا حَبَشِيُّ ‏.‏ قُلْتُ يَا لَبَّاهُ ‏.‏ فَتَجَهَّمَنِي وَقَالَ لِي قَوْلاً غَلِيظًا وَقَالَ لِي أَتَدْرِي كَمْ بَيْنَكَ وَبَيْنَ الشَّهْرِ قَالَ قُلْتُ قَرِيبٌ ‏.‏ قَالَ إِنَّمَا بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ أَرْبَعٌ فَآخُذُكَ بِالَّذِي عَلَيْكَ فَأَرُدُّكَ تَرْعَى الْغَنَمَ كَمَا كُنْتَ قَبْلَ ذَلِكَ فَأَخَذَ فِي نَفْسِي مَا يَأْخُذُ فِي أَنْفُسِ النَّاسِ حَتَّى إِذَا صَلَّيْتُ الْعَتَمَةَ رَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى أَهْلِهِ فَاسْتَأْذَنْتُ عَلَيْهِ فَأَذِنَ لِي فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي إِنَّ الْمُشْرِكَ الَّذِي كُنْتُ أَتَدَيَّنُ مِنْهُ قَالَ لِي كَذَا وَكَذَا وَلَيْسَ عِنْدَكَ مَا تَقْضِي عَنِّي وَلاَ عِنْدِي وَهُوَ فَاضِحِي فَأْذَنْ لِي أَنْ آبِقَ إِلَى بَعْضِ هَؤُلاَءِ الأَحْيَاءِ الَّذِينَ قَدْ أَسْلَمُوا حَتَّى يَرْزُقَ اللَّهُ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم مَا يَقْضِي عَنِّي فَخَرَجْتُ حَتَّى إِذَا أَتَيْتُ مَنْزِلِي فَجَعَلْتُ سَيْفِي وَجِرَابِي وَنَعْلِي وَمِجَنِّي عِنْدَ رَأْسِي حَتَّى إِذَا انْشَقَّ عَمُودُ الصُّبْحِ الأَوَّلِ أَرَدْتُ أَنْ أَنْطَلِقَ فَإِذَا إِنْسَانٌ يَسْعَى يَدْعُو يَا بِلاَلُ أَجِبْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَانْطَلَقْتُ حَتَّى أَتَيْتُهُ فَإِذَا أَرْبَعُ رَكَائِبَ مُنَاخَاتٍ عَلَيْهِنَّ أَحْمَالُهُنَّ فَاسْتَأْذَنْتُ فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَبْشِرْ فَقَدْ جَاءَكَ اللَّهُ بِقَضَائِكَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَلَمْ تَرَ الرَّكَائِبَ الْمُنَاخَاتِ الأَرْبَعَ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ بَلَى ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ لَكَ رِقَابَهُنَّ وَمَا عَلَيْهِنَّ فَإِنَّ عَلَيْهِنَّ كِسْوَةً وَطَعَامًا أَهْدَاهُنَّ إِلَىَّ عَظِيمُ فَدَكَ فَاقْبِضْهُنَّ وَاقْضِ دَيْنَكَ ‏"‏ ‏.‏ فَفَعَلْتُ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ ثُمَّ انْطَلَقْتُ إِلَى الْمَسْجِدِ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَاعِدٌ فِي الْمَسْجِدِ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَقَالَ ‏"‏ مَا فَعَلَ مَا قِبَلَكَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ قَدْ قَضَى اللَّهُ كُلَّ شَىْءٍ كَانَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يَبْقَ شَىْءٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَفَضَلَ شَىْءٌ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ ‏"‏ انْظُرْ أَنْ تُرِيحَنِي مِنْهُ فَإِنِّي لَسْتُ بِدَاخِلٍ عَلَى أَحَدٍ مِنْ أَهْلِي حَتَّى تُرِيحَنِي مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْعَتَمَةَ دَعَانِي فَقَالَ ‏"‏ مَا فَعَلَ الَّذِي قِبَلَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ هُوَ مَعِي لَمْ يَأْتِنَا أَحَدٌ ‏.‏ فَبَاتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ وَقَصَّ الْحَدِيثَ حَتَّى إِذَا صَلَّى الْعَتَمَةَ - يَعْنِي مِنَ الْغَدِ - دَعَانِي قَالَ ‏"‏ مَا فَعَلَ الَّذِي قِبَلَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ قَدْ أَرَاحَكَ اللَّهُ مِنْهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَكَبَّرَ وَحَمِدَ اللَّهَ شَفَقًا مِنْ أَنْ يُدْرِكَهُ الْمَوْتُ وَعِنْدَهُ ذَلِكَ ثُمَّ اتَّبَعْتُهُ حَتَّى إِذَا جَاءَ أَزْوَاجَهُ فَسَلَّمَ عَلَى امْرَأَةٍ امْرَأَةٍ حَتَّى أَتَى مَبِيتَهُ فَهَذَا الَّذِي سَأَلْتَنِي عَنْهُ ‏.‏

Çeviri

Abdullah el-Hevzenî şöyle rivayet etmiştir: Halep'te Resûlullah'ın ﷺ müezzini Bilâl ile karşılaştım ve ona:

"Ey Bilâl! Bana Resûlullah'ın ﷺ nafaka durumu nasıldı, anlat" dedim. O da şöyle cevap verdi: "Onun hiçbir şeyi yoktu. Allah onu peygamber olarak gönderdiği günden vefat edinceye kadar bu işi onun adına idare eden bendim. Ne zaman yanına çıplak bir Müslüman gelse, bana emir verir, ben de gidip borç alır, ona bir hırka satın alır, giydirir ve yedirirdim. Bir gün müşriklerden bir adam yanıma geldi ve: "Ey Bilâl! Ben varlıklıyım, benden başkasından borç alma" dedi. Ben de öyle yaptım. Bir gün abdest alıp namaz için ezan okumaya kalktığımda, o müşrik bir grup tüccarla birlikte çıkageldi. Beni görünce: "Ey Habeşli!" diye seslendi. Ben: "Buyurun efendim" dedim. Bana asık bir yüzle sert sözler söyledi ve: "Bu ayın bitmesine kaç gün kaldığını biliyor musun?" diye sordu. Ben: "Yaklaştı" dedim. O: "Aranızda sadece dört gün var. Sonra senden alacağımı alır ve seni eskiden olduğu gibi koyun gütmeye geri döndürürüm" dedi. Bu durum nefsimde insanların nefsinde meydana gelen türden bir sıkıntı oluşturdu. Yatsı namazını kıldığımda Resûlullah ﷺ evine dönmüştü. Kendisinden izin istedim, bana izin verdi. Dedim ki: "Ey Allah'ın Resûlü! Anam babam sana feda olsun, borç aldığım o müşrik bana şunu şunu söyledi. Ne senin ne de benim onu ödeyecek bir şeyimiz yok ve o beni rezil edecek. Bana izin ver, Allah Resûlüne ﷺ borcumu ödeyecek bir rızık verinceye kadar İslam'a yeni giren şu kabilelerden birine kaçayım." Çıktım ve evime vardığımda kılıcımı, heybemi, ayakkabılarımı ve kalkanımı başucuma koydum. Sabahın ilk ışıkları sökünce gitmek üzereydim ki, birden koşarak gelen biri: "Ey Bilâl! Resûlullah'ın ﷺ çağrısına icabet et!" diye bağırdı. Hemen yanına gittim, baktım ki dört deve çökmüş, üzerlerinde yükleri var. İzin istedim. Resûlullah ﷺ bana: "Müjde! Allah senin borcunu ödemek için bir yol getirdi" buyurdu. Sonra: "Şu çökmüş dört deveyi görmedin mi?" diye sordu. "Evet gördüm" dedim. Buyurdu ki: "Onlar ve üzerindeki yükler senindir. Üzerlerinde elbise ve yiyecek var; bunları Fedek hükümdarı bana hediye etti. Onları al ve borcunu öde." Ben de öyle yaptım. Hadisin devamını anlattıktan sonra mescide gittim, Resûlullah ﷺ orada oturuyordu. Selam verdim, bana: "Elindekilerle ne yaptın?" diye sordu. Dedim ki: "Allah, Resûlullah'ın ﷺ üzerindeki her şeyi ödedi, artık hiçbir şey kalmadı." Buyurdu ki: "Fazla bir şey kaldı mı?" "Evet" dedim. Buyurdu ki: "Bak, beni ondan kurtarmana ihtiyacım var; çünkü sen beni ondan kurtarmadan ailemden hiçbirinin yanına girmeyeceğim." Resûlullah ﷺ yatsı namazını kılınca beni çağırdı ve: "Elindekilerle ne yaptın?" diye sordu. "Hâlâ yanımda, kimse gelmedi" dedim. Resûlullah ﷺ geceyi mescitte geçirdi. Ertesi gün yatsı namazını kılınca yine beni çağırdı ve: "Elindekilerle ne yaptın?" diye sordu. "Allah seni ondan kurtardı ey Allah'ın Resûlü!" dedim. Bunun üzerine tekbir getirdi ve ölümün kendisine o mal varken yetişmesinden endişe ederek Allah'a hamd etti. Sonra onu takip ettim; eşlerinin yanına gelince her birine ayrı ayrı selam verdi ve nihayet yatacağı yere ulaştı. İşte sorduğun mesele budur.

Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.

Temel mesaj

Peygamber ﷺ malını hızla harcar ve borçlar konusunda Allah’a tevekkül ederdi.

Arka plan ve bağlam

Bilâl b. Rebâh, Allah’ın Resulü ﷺ’nün harcamalarını yönetiyordu. Bir alacaklı kendisine baskı yapınca Bilâl ayrılmak istedi; Allah, Fedeğin yöneticisinin yaptığı bir bağış aracılığıyla borcun ödenmesi için gerekli imkânı sağlayana kadar bu durum sürdü.

Kavramlar ve açıklamalar
Fadak

Yöneticisinin Allah’ın Resulü ﷺ’ne giysi ve yiyecek hediye ettiği bir yer.

yük hayvanları

Eşya ve yiyecek taşımak için kullanılan hayvanlar.

borcu ödemek

Bir borcu tamamen geri vermek.

Âlimlerin çıkarımları

Âlimler buradan, başkalarının haklarını ihmal etmemek şartıyla cömert olmanın ve ihtiyaç sahiplerine yardım etmek için malı gecikmeden harcamanın övgüye değer olduğu sonucunu çıkarırlar. Borçların ödenmesine büyük önem verilmelidir; ödeme güçleştiğinde borçlu, helal bir çözüm arayabilir. Ayrıca sorumlu bir kişinin kamuya ve topluma yönelik yardım kaynaklarını yönetebileceği de anlaşılır. Allah’a tevekkül; çaba göstermek, dürüst davranmak ve mali yükümlülükleri yerine getirmekle birlikte olur. Dört Sünni fıkıh mezhebi de borçların ödenmesi gerektiğini ve geçerli bir sebep olmaksızın ödemeyi ertelemenin zulüm olduğunu vurgular.

Günümüz için dersler
  1. İhtiyaç sahibine onurunu koruyarak yardım et; giysi, yiyecek ve diğer temel ihtiyaçlara öncelik ver.
  2. Borçlarını düzenli tut, açık ödeme tarihleri belirle ve geri ödemeyi gereksiz yere geciktirme.
  3. Sorunları çözmek için somut adımlar atarken Allah’a tevekkül et.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Her gün kendi dilinde bir hadis

Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.