Sunan Abi Dawud, 4612. hadis
Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.
Rivayet
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ كَتَبَ رَجُلٌ إِلَى عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ يَسْأَلُهُ عَنِ الْقَدَرِ، ح وَحَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْمُؤَذِّنُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَسَدُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ دُلَيْلٍ، قَالَ سَمِعْتُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيَّ، يُحَدِّثُنَا عَنِ النَّضْرِ، ح وَحَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ قَبِيصَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ، عَنْ أَبِي الصَّلْتِ، - وَهَذَا لَفْظُ حَدِيثِ ابْنِ كَثِيرٍ وَمَعْنَاهُمْ - قَالَ كَتَبَ رَجُلٌ إِلَى عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ يَسْأَلُهُ عَنِ الْقَدَرِ فَكَتَبَ أَمَّا بَعْدُ أُوصِيكَ بِتَقْوَى اللَّهِ وَالاِقْتِصَادِ فِي أَمْرِهِ وَاتِّبَاعِ سُنَّةِ نَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم وَتَرْكِ مَا أَحْدَثَ الْمُحْدِثُونَ بَعْدَ مَا جَرَتْ بِهِ سُنَّتُهُ وَكُفُوا مُؤْنَتَهُ فَعَلَيْكَ بِلُزُومِ السُّنَّةِ فَإِنَّهَا لَكَ بِإِذْنِ اللَّهِ عِصْمَةٌ ثُمَّ اعْلَمْ أَنَّهُ لَمْ يَبْتَدِعِ النَّاسُ بِدْعَةً إِلاَّ قَدْ مَضَى قَبْلَهَا مَا هُوَ دَلِيلٌ عَلَيْهَا أَوْ عِبْرَةٌ فِيهَا فَإِنَّ السُّنَّةَ إِنَّمَا سَنَّهَا مَنْ قَدْ عَلِمَ مَا فِي خِلاَفِهَا وَلَمْ يَقُلِ ابْنُ كَثِيرٍ مَنْ قَدْ عَلِمَ . مِنَ الْخَطَإِ وَالزَّلَلِ وَالْحُمْقِ وَالتَّعَمُّقِ فَارْضَ لِنَفْسِكَ مَا رَضِيَ بِهِ الْقَوْمُ لأَنْفُسِهِمْ فَإِنَّهُمْ عَلَى عِلْمٍ وَقَفُوا وَبِبَصَرٍ نَافِذٍ كَفَوْا وَلَهُمْ عَلَى كَشْفِ الأُمُورِ كَانُوا أَقْوَى وَبِفَضْلِ مَا كَانُوا فِيهِ أَوْلَى فَإِنْ كَانَ الْهُدَى مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ لَقَدْ سَبَقْتُمُوهُمْ إِلَيْهِ وَلَئِنْ قُلْتُمْ إِنَّمَا حَدَثَ بَعْدَهُمْ . مَا أَحْدَثَهُ إِلاَّ مَنِ اتَّبَعَ غَيْرَ سَبِيلِهِمْ وَرَغِبَ بِنَفْسِهِ عَنْهُمْ فَإِنَّهُمْ هُمُ السَّابِقُونَ فَقَدْ تَكَلَّمُوا فِيهِ بِمَا يَكْفِي وَوَصَفُوا مِنْهُ مَا يَشْفِي فَمَا دُونَهُمْ مِنْ مَقْصَرٍ وَمَا فَوْقَهُمْ مِنْ مَحْسَرٍ وَقَدْ قَصَّرَ قَوْمٌ دُونَهُمْ فَجَفَوْا وَطَمَحَ عَنْهُمْ أَقْوَامٌ فَغَلَوْا وَإِنَّهُمْ بَيْنَ ذَلِكَ لَعَلَى هُدًى مُسْتَقِيمٍ كَتَبْتَ تَسْأَلُ عَنِ الإِقْرَارِ بِالْقَدَرِ فَعَلَى الْخَبِيرِ بِإِذْنِ اللَّهِ وَقَعْتَ مَا أَعْلَمُ مَا أَحْدَثَ النَّاسُ مِنْ مُحْدَثَةٍ وَلاَ ابْتَدَعُوا مِنْ بِدْعَةٍ هِيَ أَبْيَنُ أَثَرًا وَلاَ أَثْبَتُ أَمْرًا مِنَ الإِقْرَارِ بِالْقَدَرِ لَقَدْ كَانَ ذَكَرَهُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ الْجُهَلاَءُ يَتَكَلَّمُونَ بِهِ فِي كَلاَمِهِمْ وَفِي شِعْرِهِمْ يُعَزُّونَ بِهِ أَنْفُسَهُمْ عَلَى مَا فَاتَهُمْ ثُمَّ لَمْ يَزِدْهُ الإِسْلاَمُ بَعْدُ إِلاَّ شِدَّةً وَلَقَدْ ذَكَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَيْرِ حَدِيثٍ وَلاَ حَدِيثَيْنِ وَقَدْ سَمِعَهُ مِنْهُ الْمُسْلِمُونَ فَتَكَلَّمُوا بِهِ فِي حَيَاتِهِ وَبَعْدَ وَفَاتِهِ يَقِينًا وَتَسْلِيمًا لِرَبِّهِمْ وَتَضْعِيفًا لأَنْفُسِهِمْ أَنْ يَكُونَ شَىْءٌ لَمْ يُحِطْ بِهِ عِلْمُهُ وَلَمْ يُحْصِهِ كِتَابُهُ وَلَمْ يَمْضِ فِيهِ قَدَرُهُ وَإِنَّهُ مَعَ ذَلِكَ لَفِي مُحْكَمِ كِتَابِهِ مِنْهُ اقْتَبَسُوهُ وَمِنْهُ تَعَلَّمُوهُ وَلَئِنْ قُلْتُمْ لِمَ أَنْزَلَ اللَّهُ آيَةَ كَذَا وَلِمَ قَالَ كَذَا . لَقَدْ قَرَءُوْا مِنْهُ مَا قَرَأْتُمْ وَعَلِمُوا مِنْ تَأْوِيلِهِ مَا جَهِلْتُمْ وَقَالُوا بَعْدَ ذَلِكَ كُلِّهِ بِكِتَابٍ وَقَدَرٍ وَكُتِبَتِ الشَّقَاوَةُ وَمَا يُقَدَّرْ يَكُنْ وَمَا شَاءَ اللَّهُ كَانَ وَمَا لَمْ يَشَأْ لَمْ يَكُنْ وَلاَ نَمْلِكُ لأَنْفُسِنَا ضَرًّا وَلاَ نَفْعًا ثُمَّ رَغَبُوا بَعْدَ ذَلِكَ وَرَهِبُوا .
Muhammed b. Kesîr bize rivayet etti, dedi ki: Süfyân bize rivayet etti, dedi ki: Bir adam Ömer b. Abdülazîz'e kader hakkında soru sormak için mektup yazdı. Ve Rabî' b. Süleyman el-Müezzin bize rivayet etti, dedi ki: Esed b. Mûsâ bize rivayet etti, dedi ki: Hammâd b. Düleyl bize rivayet etti, dedi ki: Süfyân es-Sevrî'nin Nadr'dan naklen bize hadis anlattığını işittim. Ve Hennâd b. Seri, Kabîsa'dan rivayetle bize dedi ki: Ebû Recâ, Ebû's-Salt'tan rivayet etti – bu lafız İbn Kesîr'in hadisidir ancak mana aynıdır – dedi ki: Bir adam Ömer b. Abdülazîz'e kader hakkında soru sormak için mektup yazdı. O da şöyle cevap verdi: 'Emmâ ba'd (bundan sonra), sana Allah'a karşı takvayı, O'nun emrinde itidali, Nebisi ﷺ'in sünnetine uymayı ve sünneti yerleşip kendileri onun külfetinden kurtulduktan sonra bidatçilerin ortaya çıkardığı yenilikleri terk etmeni tavsiye ederim. Sünnete sımsıkı sarıl, çünkü o, Allah'ın izniyle senin için bir korumadır. Sonra bil ki insanlar bir bidat ortaya atmamışlardır ki, ondan önce ona delil olacak veya içinde bir ibret bulunacak bir şey geçmiş olmasın. Zira sünneti, muhalefetinde bulunan hatayı, kaymayı, ahmaklığı ve derinlemesine dalmayı bilen kimse koymuştur – İbn Kesîr 'bilen kimse' dememiştir. O halde nefsin için, salih selefin nefisleri için razı olduklarına razı ol. Çünkü onlar ilim üzere durdular, basiretli bir görüşle yetindiler, meseleleri açığa çıkarmada daha güçlüydüler ve bulundukları fazilet bakımından daha layıklardı. Eğer hidayet sizin üzerinde olduğunuz şey ise, andolsun ki siz onlardan önce davranmışsınız demektir. Şayet 'Bu ancak onlardan sonra ortaya çıktı' derseniz, bunu ancak onların yolundan başkasına uyan ve nefsini onlardan uzaklaştıran kimse ihdas etmiştir. Asıl öncüler onlardır; onlar bu konuda yeterli söz söylemişler ve şifa verecek şekilde açıklamışlardır. Onların altında bir eksiklik, üstünde ise bir aşırılık yoktur. Bazı kavimler onların gerisinde kalarak cefa çektiler, bazı kavimler de onlardan yukarı çıkarak ifrata kaçtılar. Halbuki onlar bunun arasında dosdoğru bir hidayet üzeredirler. Kaderi tasdik hususunda soru sormak için yazdın; Allah'ın izniyle işin ehline düştün. Bildiğim kadarıyla insanların ortaya attığı hiçbir yenilik ve ihdas ettiği hiçbir bidat yoktur ki, tesiri kaderi tasdikten daha açık, hükmü ondan daha sabit olsun. Cahiliye cahilleri bile onu zikreder, konuşmalarında ve şiirlerinde bahseder, kaçırdıkları şeyler karşısında kendilerini bununla teselli ederlerdi. Sonra İslam gelince onu daha da pekiştirdi. Resûlullah ﷺ onu bir veya iki hadiste değil, pek çok hadiste zikretmiştir. Müslümanlar bunu ondan duydular; hayatında ve vefatından sonra, Rablerine olan yakinleri, teslimiyetleri ve 'O'nun ilminin kuşatmadığı, kitabının saymadığı ve kaderinin hükmetmediği hiçbir şey yoktur' diyerek acziyetlerini itiraf ederek bu konuda konuştular. Buna rağmen bu husus, O'nun Kitabı'nın muhkem ayetlerinde geçmektedir; onlar bunu Kitap'tan aldılar ve oradan öğrendiler. Eğer 'Allah neden şu ayeti indirdi, neden şöyle buyurdu?' derseniz; andolsun ki onlar sizin okuduğunuzu okudular, sizin bilmediğiniz tevilini bildiler ve bütün bunlardan sonra şöyle dediler: 'Her şey bir kitap ve kader iledir; şekavet (kötü son) yazılmıştır, takdir edilen mutlaka olur. Allah neyi dilerse o olur, dilemezse olmaz. Kendimize ne bir zarar ne de bir fayda sağlamaya gücümüz yeter.' Sonra bundan sonra hem rağbet ettiler hem de korktular.
Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.
Ömer bin Abdülaziz, kadere imanı sünnete bağlılıkla ilişkilendirir.
Bir adam, kader hakkında Ömer bin Abdülaziz’e bir mektup yazarak soru sormuş; cevabı bu rivayette aktarılmıştır.
Allah’ın takdiri: Allah’ın ilmi, yazması ve iradesi meydana gelen her şeyi kuşatır.
Peygamber ﷺ’in yolu ve nakledilmiş rehberliği.
Vahiyde dayanağı olmaksızın dinin bir parçası olarak ortaya konan dinî yenilik.
Âlimler, Ömer’in mektubundan sünnete bağlı kalmanın ve dinî yenilikler konusunda ihtiyatlı davranmanın önemini çıkarırlar. İlk nesillere yaptığı atıf onların ilim ve basiretini vurgular; ancak soru sormaktan kaçınmayı öğütlemez: Kadere iman vahye dayanır ve insanlar seçimlerinden ve eylemlerinden sorumlu olmaya devam eder. Mektup, erken dönemden bir âlim ve yöneticinin sözüdür; peygamber sözü değildir.
- İslamî rehberliği güvenilir kaynaklardan öğren ve sünnete, dayanaksız dinî ilavelerden daha fazla öncelik ver.
- Allah’ın kaderine inan; ancak sorumlu davranmaya ve iyilik için çabalamaya devam et.
- İmanla ilgili soruları bilgi ve tevazuyla ele al; aşırılıktan ve dayanaksız kesin hükümlerden kaçın.
Her gün kendi dilinde bir hadis
Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.