Sahih al-Bukhari, 122. hadis
Ubayy ibn Kab rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.
Ubayy ibn Kab tarafından rivayet edildi
Sahih al-Bukhari bir bütün olarak sahih kabul edilir.
Rivayet
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبِكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ، إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ. فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَامَ مُوسَى النَّبِيُّ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ، فَسُئِلَ أَىُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ. فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ، إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ، فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ. قَالَ يَا رَبِّ وَكَيْفَ بِهِ فَقِيلَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَإِذَا فَقَدْتَهُ فَهْوَ ثَمَّ، فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ، وَحَمَلاَ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ، حَتَّى كَانَا عِنْدَ الصَّخْرَةِ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا وَنَامَا فَانْسَلَّ الْحُوتُ مِنَ الْمِكْتَلِ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا، وَكَانَ لِمُوسَى وَفَتَاهُ عَجَبًا، فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمِهِمَا فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا، لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا، وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى مَسًّا مِنَ النَّصَبِ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ. فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ، قَالَ مُوسَى ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي، فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا، فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ إِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ ـ أَوْ قَالَ تَسَجَّى بِثَوْبِهِ ـ فَسَلَّمَ مُوسَى. فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلاَمُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى. فَقَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ. قَالَ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا، يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لاَ تَعْلَمُهُ أَنْتَ، وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ عَلَّمَكَهُ لاَ أَعْلَمُهُ. قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا، وَلاَ أَعْصِي لَكَ أَمْرًا، فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ لَيْسَ لَهُمَا سَفِينَةٌ، فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ، فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا، فَعُرِفَ الْخَضِرُ، فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، فَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ، فَنَقَرَ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ فِي الْبَحْرِ. فَقَالَ الْخَضِرُ يَا مُوسَى، مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ كَنَقْرَةِ هَذَا الْعُصْفُورِ فِي الْبَحْرِ. فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ. فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ. فَكَانَتِ الأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا. فَانْطَلَقَا فَإِذَا غُلاَمٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ، فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ مِنْ أَعْلاَهُ فَاقْتَلَعَ رَأْسَهُ بِيَدِهِ. فَقَالَ مُوسَى أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا ـ قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ وَهَذَا أَوْكَدُ ـ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا، فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا، فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ. قَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ فَأَقَامَهُ. فَقَالَ لَهُ مُوسَى لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا. قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ ". قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى، لَوَدِدْنَا لَوْ صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا ".
Bize Abdullah b. Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Süfyân anlattı, dedi ki: Bize Amr anlattı, dedi ki: Bana Saîd b. Cübeyr haber verdi, dedi ki: İbn Abbâs’a dedim ki:
“Nevf el-Bikâlî, Mûsâ’nın İsrâiloğulları’nın Mûsâ’sı olmadığını, onun başka bir Mûsâ olduğunu iddia ediyor.” Bunun üzerine İbn Abbâs: “Allah’ın düşmanı yalan söylemiştir!” dedi ve ekledi: Bize Ubeyy b. Ka‘b, Peygamber ﷺ’den şöyle rivayet etti: “Mûsâ peygamber İsrâiloğulları arasında hutbe irad etmek üzere ayağa kalktı. Kendisine: ‘İnsanların en âlimi kimdir?’ diye soruldu. O da: ‘Benim,’ dedi. Allah, ilmi kendisine nispet etmediği için onu uyardı ve ona vahyetti: ‘Kullarımdan bir kul vardır ki iki denizin birleştiği yerdedir; o senden daha âlimdir.’ Mûsâ: ‘Ey Rabbim! Ona nasıl ulaşabilirim?’ dedi. Kendisine: ‘Bir sepet içinde bir balık al; onu kaybettiğin yerde o kulu bulacaksın,’ denildi. Böylece Mûsâ ve genç yardımcısı Yûşa‘ b. Nûn yola çıktılar. Bir sepete bir balık koydular ve kayanın yanına varınca başlarını koyup uyudular. Balık sepetten sıyrılıp denizde kendine bir yol edindi. Bu durum Mûsâ ve genç yardımcısı için şaşırtıcı bir olaydı. Gecenin geri kalanında ve ertesi gün yürümeye devam ettiler. Sabah olunca Mûsâ genç yardımcısına: ‘Yemeğimizi getir, bu yolculuğumuzda gerçekten yorulduk,’ dedi. Oysa Mûsâ, emrolunduğu yeri geçinceye kadar yorgunluk hissetmemişti. Genç yardımcısı ona: ‘Kayaya sığındığımız zamanı hatırlıyor musun? Ben balığı unuttum,’ dedi. Mûsâ: ‘Aradığımız şey işte budur!’ dedi. Böylece izlerini takip ederek geri döndüler. Kayaya vardıklarında baktılar ki bir adam bir örtüye bürünmüş (veya örtüsüne bürünmüş) halde duruyor. Mûsâ selam verdi. Hızır: ‘Senin diyarında selam nasıl verilir?’ dedi. Mûsâ: ‘Ben Mûsâ’yım,’ dedi. Hızır: ‘İsrâiloğulları’nın Mûsâ’sı mı?’ diye sordu. Mûsâ: ‘Evet,’ dedi ve ekledi: ‘Sana öğretilen hikmetten bana da öğretmeni sağlamak üzere sana tâbi olabilir miyim?’ Hızır: ‘Ey Mûsâ! Şüphesiz sen benimle birlikte sabretmeye güç yetiremezsin. Çünkü ben, Allah’ın bana öğrettiği ve senin bilmediğin bir ilme sahibim; sen de Allah’ın sana öğrettiği ve benim bilmediğim bir ilme sahipsin,’ dedi. Mûsâ: ‘İnşallah beni sabırlı bulacaksın ve hiçbir hususta sana isyan etmeyeceğim,’ dedi. Böylece ikisi sahilde yürümeye başladılar; yanlarında bir gemi yoktu. Derken yanlarından bir gemi geçti. Onlardan kendilerini gemiye almalarını istediler. Hızır tanındı ve onları ücretsiz olarak gemiye aldılar. Sonra bir serçe gelip geminin kenarına kondu ve gagasıyla denizden bir ya da iki kez su aldı. Hızır: ‘Ey Mûsâ! Benim ve senin ilmimiz, Allah’ın ilminden ancak bu serçenin denizden aldığı su kadar eksiltmiştir,’ dedi. Ardından Hızır, geminin tahtalarından birini söküp çıkardı. Mûsâ: ‘Bizi ücretsiz taşıyan bu insanların gemisini, içindekileri boğmak mı için deldin?’ dedi. Hızır: ‘Sana benimle birlikte sabretmeye güç yetiremeyeceğini söylemedim mi?’ dedi. Mûsâ: ‘Unuttuğum şeyden dolayı beni sorgulama,’ dedi. Mûsâ’nın ilk mazereti unutması olmuştu. Yollarına devam ettiler; derken diğer çocuklarla oynayan bir çocuk gördüler. Hızır çocuğun başını üst tarafından tutup eliyle kopardı (öldürdü). Mûsâ: ‘Bir cana karşılık vermeden masum bir canı mı öldürdün?’ dedi. Hızır: ‘Sana benimle birlikte sabretmeye güç yetiremeyeceğini söylemedim mi?’ dedi. (İbn Uyeyne: ‘Bu ifade daha kuvvetlidir,’ dedi.) Yine yola devam ettiler. Bir kasaba halkına uğrayıp onlardan yemek istediler, fakat kasaba halkı onları misafir etmeyi reddetti. Orada yıkılmak üzere olan bir duvar buldular; Hızır onu eliyle düzeltip ayakta tuttu. Mûsâ ona: ‘Dileseydin bunun karşılığında bir ücret alabilirdin,’ dedi. Hızır: ‘İşte bu, benimle senin aramızdaki ayrılıktır,’ dedi. Peygamber ﷺ şöyle buyurdu: ‘Allah Mûsâ’ya rahmet etsin! Keşke sabretseydi de onların kıssasından bize daha fazlası anlatılsaydı.’
Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.
Musa, bilginin sınırlı olduğunu ve sabrın hikmete yer açtığını öğretir.
Allah’ın kendisine özel bir bilgi verdiği kul; Musa ﷺ ondan öğrenmek için onunla yolculuk etti.
Allah’ın, Hızır’la buluşması için Musa ﷺ’a varış noktası olarak gösterdiği yer.
İnsan bilgisinin sınırlı olduğunu ve nihai bilgi kaynağının Allah olduğunu kabul etmek.
Klasik âlimler bu kıssadan, bir âlimin alçakgönüllü kalması ve bilgisini Allah’a nispet etmesi gerektiği sonucunu çıkarırlar. Bu karşılaşma, bilginin farklı alanları kapsadığını da gösterir: Musa ﷺ, Hızır’ın sahip olmadığı bir bilgiye sahipti; Hızır da Musa ﷺ’ın sahip olmadığı bir bilgiye. Âlimler, Musa ﷺ’ın görünürde gördüklerine ve bildiği hükümlere göre hareket ettiğini vurgular; bu kıssa hiç kimseye gizli bilgiye dayanarak başkasına haksızlık etme hakkı vermez. Ayrıca öğrenci sabır ve saygı göstermeli, öğretmen de öğrettiklerinin sınırlarını açıkça belirtmelidir.
- Cevabından emin olmadığın bir soru sorulduğunda, “Allah en iyi bilendir” de ve konuyu dikkatle araştır.
- Birinden öğrenirken sabırla dinle ve henüz anlamadığın konularda aceleci davranmadan sorular sor.
- Sıkıntı anlarında olayların ardındaki bütün hikmeti bilemeyebileceğini hatırla; yine de adalete ve açık hükümlere bağlı kal.
Her gün kendi dilinde bir hadis
Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.