Mükâtebe · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, 2560. hadis

Aisha rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.

Sahih (güvenilir)Kitap: Mükâtebe
صحيح البخاري
Kim rivayet etti?

Aisha tarafından rivayet edildi

Sahih (güvenilir)

Sahih al-Bukhari bir bütün olarak sahih kabul edilir.

Rivayet

Arapça metin

وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها ـ إِنَّ بَرِيرَةَ دَخَلَتْ عَلَيْهَا تَسْتَعِينُهَا فِي كِتَابَتِهَا وَعَلَيْهَا خَمْسَةُ أَوَاقٍ، نُجِّمَتْ عَلَيْهَا فِي خَمْسِ سِنِينَ، فَقَالَتْ لَهَا عَائِشَةُ وَنَفِسَتْ فِيهَا أَرَأَيْتِ إِنْ عَدَدْتُ لَهُمْ عَدَّةً وَاحِدَةً، أَيَبِيعُكِ أَهْلُكِ، فَأُعْتِقَكِ، فَيَكُونَ وَلاَؤُكِ لِي فَذَهَبَتْ بَرِيرَةُ إِلَى أَهْلِهَا، فَعَرَضَتْ ذَلِكَ عَلَيْهِمْ فَقَالُوا لاَ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ لَنَا الْوَلاَءُ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ فَدَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ‏.‏ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اشْتَرِيهَا فَأَعْتِقِيهَا، فَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مَا بَالُ رِجَالٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ، مَنِ اشْتَرَطَ شَرْطًا لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَهْوَ بَاطِلٌ، شَرْطُ اللَّهِ أَحَقُّ وَأَوْثَقُ ‏"‏‏.‏

Çeviri

Leys dedi ki: Yunus bana İbn Şihab'dan nakletti; Urve şöyle dedi: Aişe (Allah ondan razı olsun) anlattı:

"Berire, kitabet sözleşmesi (özgürlüğünü satın alma) konusunda kendisinden yardım istemek üzere yanına girdi. Berire'nin beş yıl içinde taksitle ödemek üzere beş ukiyye borcu vardı." Aişe ona acıdı ve dedi ki: "Eğer ben senin bedelini tek seferde sayarsam, sahiplerin seni bana satarlar mı? Böylece seni azat ederim ve velâ hakkın bana ait olur." Berire sahiplerine gidip bu teklifi sundu, ancak onlar: "Hayır, velâ hakkı bizim olmadıkça kabul etmeyiz" dediler. Aişe devam etti: "Resûlullah ﷺ'in huzuruna çıktım ve durumu kendisine arz ettim." Resûlullah ﷺ ona şöyle buyurdu: "Onu satın al ve azat et; çünkü velâ hakkı yalnızca azat edene aittir." Sonra Resûlullah ﷺ ayağa kalktı ve hitap etti: "Allah'ın Kitabı'nda bulunmayan şartları koşan insanlara ne oluyor? Kim Allah'ın Kitabı'nda olmayan bir şart koşarsa, o şart batıldır (geçersizdir). Allah'ın şartı daha haklı ve daha sağlamdır."

Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.

Temel mesaj

Bir sözleşme şartı, Allah’ın belirlediği velâyı değiştiremez.

Arka plan ve bağlam

Berîre, mükâtebe sözleşmesi konusunda Âişe’den yardım istedi. Sahipleri onu, velânın kendilerine ait olması şartıyla satmak istiyordu. Âişe, Hz. Peygamber’e ﷺ danıştı; bunun üzerine velâ hakkındaki hükmü açıkladı.

Kavramlar ve açıklamalar
Kitâbe

Köleleştirilmiş bir kişinin üzerinde anlaşılmış bir miktarı ödeyerek özgürlüğüne kavuşmasını sağlayan sözleşme.

Velâ

Köleleştirilmiş bir kişinin azat edilmesiyle doğan ve mirasla ilgili sonuçları bulunan hukuki bağ.

Ukıyye

Tarihî bir ağırlık ölçüsü; hadiste beş yıllık taksitte ödenecek beş ukıyye zikredilir.

Âlimlerin çıkarımları

Âlimler buradan velânın azat edene ait olduğu ve sözleşme şartıyla başka birine devredilemeyeceği sonucunu çıkarırlar. İlahi hukuka aykırı bir şart, sözleşmenin geri kalanı geçerli olsa bile geçersizdir. Fıkıh mezhepleri, farklı sözleşme türlerinde bu tür geçersiz şartların kesin sonuçlarını ele alır; ancak insan anlaşmasının sabit bir ilahi hükmü geçersiz kılamayacağını kabul ederler.

Günümüz için dersler
  1. Bir sözleşme yapmadan önce şartları dikkatle okuyup açıkça belirleyin.
  2. Allah’ın açık bir hükmüyle çelişen sözleşme şartını reddedin.
  3. İmkânlarınızı ihtiyaç sahiplerine adil biçimde yardım etmek için kullanın.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Her gün kendi dilinde bir hadis

Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.