Mükâtebe · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, 2561. hadis

Aisha bint Abu Bakr rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.

Sahih (güvenilir)Kitap: Mükâtebe
صحيح البخاري
Kim rivayet etti?

al‑Bukhari'den Urwa'e uzanan rivayet zinciri

Sahih (güvenilir)
  1. 1Qutaybaal‑Bukhari'e aktardıقُتَيْبَةُ
  2. 2Al‑Laythاللَّيْثُ
  3. 3Ibn Shihabابْنِ شِهَابٍ
  4. 4Urwaعُرْوَةَ

Sıralama, bu rivayetin Arapça metninde geçtiği şekildedir. İsimler Arapçadan Latin alfabesine aktarılmıştır. Sahih al-Bukhari bir bütün olarak sahih kabul edilir.

Rivayet

Arapça metin

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَخْبَرَتْهُ أَنَّ بَرِيرَةَ جَاءَتْ تَسْتَعِينُهَا فِي كِتَابَتِهَا، وَلَمْ تَكُنْ قَضَتْ مِنْ كِتَابَتِهَا شَيْئًا، قَالَتْ لَهَا عَائِشَةُ ارْجِعِي إِلَى أَهْلِكِ، فَإِنْ أَحَبُّوا أَنْ أَقْضِيَ عَنْكِ كِتَابَتَكِ، وَيَكُونَ وَلاَؤُكِ لِي فَعَلْتُ‏.‏ فَذَكَرَتْ ذَلِكَ بَرِيرَةُ لأَهْلِهَا فَأَبَوْا وَقَالُوا إِنْ شَاءَتْ أَنْ تَحْتَسِبَ عَلَيْكِ فَلْتَفْعَلْ، وَيَكُونَ وَلاَؤُكِ لَنَا، فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ابْتَاعِي فَأَعْتِقِي، فَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏‏.‏ قَالَ ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مَا بَالُ أُنَاسٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ مَنِ اشْتَرَطَ شَرْطًا لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَلَيْسَ لَهُ، وَإِنْ شَرَطَ مِائَةَ مَرَّةٍ، شَرْطُ اللَّهِ أَحَقُّ وَأَوْثَقُ ‏"‏‏.‏

Çeviri

Kuteybe bize rivayet etti, Leys bize rivayet etti, İbn Şihab'dan, Urve'den; Aişe'nin -Allah ondan razı olsun- kendisine şunu haber verdiğini söyledi: Berîre, kitabet sözleşmesi için ondan yardım istemeye geldi, o sırada sözleşmesinden hiçbir şey ödememişti. Aişe ona dedi ki:

"Sahiplerine dön; eğer senin kitabet bedelini ödememi ve velâ hakkının bana ait olmasını kabul ederlerse bunu yaparım." Berîre bunu sahiplerine iletti, ancak onlar reddederek şöyle dediler: "Eğer bunu sevap kazanmak için yapmak istiyorsa yapsın, ama velâ hakkı bizimdir." Bu durum Resûlullah ﷺ'a arz edildiğinde, Resûlullah ﷺ ona şöyle buyurdu: "Onu satın al ve azat et, çünkü velâ hakkı azat edene aittir." Sonra Resûlullah ﷺ ayağa kalktı ve buyurdu ki: "Allah'ın Kitabı'nda olmayan şartları koşan insanlara ne oluyor? Kim Allah'ın Kitabı'nda olmayan bir şart koşarsa, yüz defa da koşulsa bu şart geçersizdir. Allah'ın şartı daha haklı ve daha sağlamdır."

Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.

Temel mesaj

Velâ hakkı, kişiyi fiilen özgürlüğüne kavuşturan kişiye aittir.

Arka plan ve bağlam

Berîre, mükatebe bedelini ödemesi için Âişe’den yardım istedi. Eski sahipleri, ödemeyi Âişe üstlense bile velâ hakkını ellerinde tutmak istiyorlardı. Peygamber ﷺ bu hakkın onu özgürlüğüne kavuşturan kişiye ait olduğunu açıkladı.

Kavramlar ve açıklamalar
Mükâtebe

Köleleştirilmiş bir kişinin kararlaştırılan bir ödeme karşılığında özgürlüğünü kazanmasını sağlayan sözleşme.

Velâ

Azat etme yoluyla kurulan ve belirli hak ve yükümlülükler doğuran hukuki bağ.

Şart

Tarafların bir sözleşmeye eklediği anlaşma; Allah’ın hukukuna aykırı bir şart geçerli değildir.

Âlimlerin çıkarımları

Klasik fakihler buradan velâ hakkının azat etme fiiline bağlı olduğu ve buna aykırı bir sözleşme şartıyla devredilemeyeceği sonucunu çıkarırlar. Dört Sünni hukuk mezhebi de bu ilkeyi kabul eder. Geçersiz şartlara ilişkin hüküm, her ek anlaşmanın geçersiz olduğu anlamına gelmez; Allah’ın hukukuna aykırı olan şartın hukuki geçerliliği yoktur.

Günümüz için dersler
  1. Sözleşmelerde hangi şartların geçerli olduğunu önceden açıkça belirleyin ve İslam hukukunun sınırlarına riayet edin.
  2. Yardım eden kişi, ilgili kişinin haklarını ve sözleşmenin sonuçlarını dikkatle gözetmelidir.
  3. Geçersiz bir şartı reddederken sözleşmenin geçerli kısımlarını gereksiz yere hükümsüz kılmayın.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Her gün kendi dilinde bir hadis

Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.