Sahih al-Bukhari, 2563. hadis
Aisha rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.
Aisha tarafından rivayet edildi
Sahih al-Bukhari bir bütün olarak sahih kabul edilir.
Rivayet
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ جَاءَتْ بَرِيرَةُ فَقَالَتْ إِنِّي كَاتَبْتُ أَهْلِي عَلَى تِسْعِ أَوَاقٍ، فِي كُلِّ عَامٍ وَقِيَّةٌ، فَأَعِينِينِي. فَقَالَتْ عَائِشَةُ إِنْ أَحَبَّ أَهْلُكِ أَنْ أَعُدَّهَا لَهُمْ عَدَّةً وَاحِدَةً، وَأُعْتِقَكِ فَعَلْتُ، وَيَكُونَ وَلاَؤُكِ لِي. فَذَهَبَتْ إِلَى أَهْلِهَا، فَأَبَوْا ذَلِكَ عَلَيْهَا، فَقَالَتْ إِنِّي قَدْ عَرَضْتُ ذَلِكَ عَلَيْهِمْ، فَأَبَوْا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ الْوَلاَءُ لَهُمْ. فَسَمِعَ بِذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَنِي فَأَخْبَرْتُهُ، فَقَالَ " خُذِيهَا، فَأَعْتِقِيهَا، وَاشْتَرِطِي لَهُمُ الْوَلاَءَ، فَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ". قَالَتْ عَائِشَةُ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّاسِ، فَحَمِدَ اللَّهَ، وَأَثْنَى عَلَيْهِ، ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ، فَمَا بَالُ رِجَالٍ مِنْكُمْ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَأَيُّمَا شَرْطٍ لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَهْوَ بَاطِلٌ، وَإِنْ كَانَ مِائَةَ شَرْطٍ، فَقَضَاءُ اللَّهِ أَحَقُّ، وَشَرْطُ اللَّهِ أَوْثَقُ، مَا بَالُ رِجَالٍ مِنْكُمْ يَقُولُ أَحَدُهُمْ أَعْتِقْ يَا فُلاَنُ وَلِيَ الْوَلاَءُ إِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ".
Ubeyd b. İsmail bize rivayet etti, Ebu Usame bize rivayet etti, Hişam'dan, babasından, Aişe'den (Allah ondan razı olsun) naklen: Berire bana geldi ve dedi ki: 'Ben efendilerimle dokuz ukıyye karşılığında kitabet akdi yaptım, her yıl bir ukıyye ödemek üzere; bana yardım et.' Aişe dedi ki: 'Eğer efendilerin kabul ederse, parayı onlara peşin olarak ödeyip seni azat ederim, şartım da velanın bana ait olmasıdır.' Berire efendilerine gitti fakat onlar bunu reddetti. Geri dönüp dedi ki: 'Onlara bu teklifi sundum ama velayetin kendilerine ait olması dışında bir şeyi kabul etmediler.' Allah Resûlü ﷺ bunu duydu ve bana sordu, ben de durumu kendisine anlattım. Bunun üzerine şöyle buyurdu: 'Onu satın al ve azat et, velanın sana ait olmasını şart koş; çünkü vela ancak azat edenindir.' Aişe dedi ki: Sonra Allah Resûlü ﷺ insanların arasında ayağa kalktı, Allah'a hamd etti ve O'na senada bulundu, ardından şöyle buyurdu: 'Emmâ ba'd, içinizden bazı kimselerin Allah'ın Kitabı'nda bulunmayan şartları öne sürmelerine ne demeli? Allah'ın Kitabı'nda yer almayan her şart batıldır, yüz tane bile olsa. Allah'ın hükmü daha haktır, Allah'ın şartı ise daha sağlam ve güvenilirdir. İçinizden bazı adamlara ne oluyor ki, biri çıkıp
"Ey falanca! Şu köleyi azat et ama vela benimdir" diyor? Biliniz ki vela ancak azat edenindir.'
Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.
Azat etme durumunda velâ, köleyi azat edene aittir.
Berîre, mükâtebe sözleşmesi konusunda Aişe’den yardım istedi. Aişe onun bedelini ödeyip azat edecek olmasına rağmen eski sahipleri velânın kendilerine ait olmasını istiyordu. Peygamber ﷺ bu hakkın onu azat edene ait olduğunu açıkladı.
Köleleştirilmiş kişinin özgürlüğüne kavuşmak için kararlaştırılan taksitlerle ödeme yaptığı anlaşma.
Azattan sonra azat eden kişiyle azat edilen arasında kurulan hukuki bağ.
Değerli madenlerin tartılmasında kullanılan tarihî bir ağırlık ölçüsü.
Klasik âlimler bu rivayetten velânın fiilen azat edene ait olduğu ve buna aykırı bir sözleşme şartının geçersiz olduğu sonucunu çıkarır. Allah’ın hükümlerine aykırı şartlarla ilgili ifade, Kur’an’da açıkça yer almayan her anlaşmanın geçersiz olduğu anlamına gelmez: fakihler caiz şartlarla İslam hukukuna aykırı şartları birbirinden ayırır. Mezhepler bu tür şartların kesin kapsamını tartışsa da azat edenin sabit bir hakkını ortadan kaldıran şartın bağlayıcı olmadığını kabul eder.
- Anlaşmaları dikkatle okuyun ve İslam’da sabit bir hakla çelişen şartları kabul etmeyin.
- Özgürlüğüne veya bağımsızlığına kavuşmaya çalışanlara somut ve adil destek verin.
- Hukuki bir uyuşmazlıkta harekete geçmeden önce şartları uzman bir kişiye danışın.
Her gün kendi dilinde bir hadis
Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.