Peygamberler · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, 3401. hadis

Ubayy ibn Ka'b rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.

Sahih (güvenilir)Kitap: Peygamberler
صحيح البخاري
Kim rivayet etti?

Ubayy ibn Ka'b tarafından rivayet edildi

Sahih (güvenilir)

Sahih al-Bukhari bir bütün olarak sahih kabul edilir.

Rivayet

Arapça metin

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى صَاحِبَ الْخَضِرِ لَيْسَ هُوَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ، إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ‏.‏ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنَّ مُوسَى قَامَ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ، فَسُئِلَ أَىُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا‏.‏ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ‏.‏ فَقَالَ لَهُ بَلَى، لِي عَبْدٌ بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ‏.‏ قَالَ أَىْ رَبِّ وَمَنْ لِي بِهِ ـ وَرُبَّمَا قَالَ سُفْيَانُ أَىْ رَبِّ وَكَيْفَ لِي بِهِ ـ قَالَ تَأْخُذُ حُوتًا، فَتَجْعَلُهُ فِي مِكْتَلٍ، حَيْثُمَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَهْوَ ثَمَّ ـ وَرُبَّمَا قَالَ فَهْوَ ثَمَّهْ ـ وَأَخَذَ حُوتًا، فَجَعَلَهُ فِي مِكْتَلٍ، ثُمَّ انْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ يُوشَعُ بْنُ نُونٍ، حَتَّى أَتَيَا الصَّخْرَةَ، وَضَعَا رُءُوسَهُمَا فَرَقَدَ مُوسَى، وَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فَخَرَجَ فَسَقَطَ فِي الْبَحْرِ، فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا، فَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنِ الْحُوتِ جِرْيَةَ الْمَاءِ، فَصَارَ مِثْلَ الطَّاقِ، فَقَالَ هَكَذَا مِثْلُ الطَّاقِ‏.‏ فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمَهُمَا، حَتَّى إِذَا كَانَ مِنَ الْغَدِ قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا‏.‏ وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى النَّصَبَ حَتَّى جَاوَزَ حَيْثُ أَمَرَهُ اللَّهُ‏.‏ قَالَ لَهُ فَتَاهُ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ، وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلاَّ الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ، وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا، فَكَانَ لِلْحُوتِ سَرَبًا وَلَهُمَا عَجَبًا‏.‏ قَالَ لَهُ مُوسَى ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي، فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا، رَجَعَا يَقُصَّانِ آثَارَهُمَا حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ، فَإِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ، فَسَلَّمَ مُوسَى، فَرَدَّ عَلَيْهِ‏.‏ فَقَالَ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلاَمُ‏.‏ قَالَ أَنَا مُوسَى‏.‏ قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ، أَتَيْتُكَ لِتُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا‏.‏ قَالَ يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ، عَلَّمَنِيهِ اللَّهُ لاَ تَعْلَمُهُ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَكَهُ اللَّهُ لاَ أَعْلَمُهُ‏.‏ قَالَ هَلْ أَتَّبِعُكَ قَالَ ‏{‏إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا * وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏إِمْرًا‏}‏ فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ، فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ، كَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمْ، فَعَرَفُوا الْخَضِرَ، فَحَمَلُوهُ بِغَيْرِ نَوْلٍ، فَلَمَّا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ جَاءَ عُصْفُورٌ، فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ، فَنَقَرَ فِي الْبَحْرِ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ، قَالَ لَهُ الْخَضِرُ يَا مُوسَى، مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ مِثْلَ مَا نَقَصَ هَذَا الْعُصْفُورُ بِمِنْقَارِهِ مِنَ الْبَحْرِ‏.‏ إِذْ أَخَذَ الْفَأْسَ فَنَزَعَ لَوْحًا، قَالَ فَلَمْ يَفْجَأْ مُوسَى إِلاَّ وَقَدْ قَلَعَ لَوْحًا بِالْقَدُّومِ‏.‏ فَقَالَ لَهُ مُوسَى مَا صَنَعْتَ قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا، لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا‏.‏ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا‏.‏ قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلاَ تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا، فَكَانَتِ الأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا‏.‏ فَلَمَّا خَرَجَا مِنَ الْبَحْرِ مَرُّوا بِغُلاَمٍ يَلْعَبُ مَعَ الصِّبْيَانِ، فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ فَقَلَعَهُ بِيَدِهِ هَكَذَا ـ وَأَوْمَأَ سُفْيَانُ بِأَطْرَافِ أَصَابِعِهِ كَأَنَّهُ يَقْطِفُ شَيْئًا ـ فَقَالَ لَهُ مُوسَى أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا‏.‏ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا‏.‏ قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَىْءٍ بَعْدَهَا فَلاَ تُصَاحِبْنِي، قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا‏.‏ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ مَائِلاً ـ أَوْمَأَ بِيَدِهِ هَكَذَا وَأَشَارَ سُفْيَانُ كَأَنَّهُ يَمْسَحُ شَيْئًا إِلَى فَوْقُ، فَلَمْ أَسْمَعْ سُفْيَانَ يَذْكُرُ مَائِلاً إِلاَّ مَرَّةً ـ قَالَ قَوْمٌ أَتَيْنَاهُمْ فَلَمْ يُطْعِمُونَا وَلَمْ يُضَيِّفُونَا عَمَدْتَ إِلَى حَائِطِهِمْ لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا‏.‏ قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ، سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا‏"‏‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَدِدْنَا أَنَّ مُوسَى كَانَ صَبَرَ، فَقَصَّ اللَّهُ عَلَيْنَا مِنْ خَبَرِهِمَا ‏"‏‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى، لَوْ كَانَ صَبَرَ يُقَصُّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا ‏"‏‏.‏ وَقَرَأَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ صَالِحَةٍ غَصْبًا، وَأَمَّا الْغُلاَمُ فَكَانَ كَافِرًا وَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِي سُفْيَانُ سَمِعْتُهُ مِنْهُ مَرَّتَيْنِ وَحَفِظْتُهُ مِنْهُ‏.‏ قِيلَ لِسُفْيَانَ حَفِظْتَهُ قَبْلَ أَنْ تَسْمَعَهُ مِنْ عَمْرٍو، أَوْ تَحَفَّظْتَهُ مِنْ إِنْسَانٍ فَقَالَ مِمَّنْ أَتَحَفَّظُهُ وَرَوَاهُ أَحَدٌ عَنْ عَمْرٍو غَيْرِي سَمِعْتُهُ مِنْهُ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا وَحَفِظْتُهُ مِنْهُ‏.‏

Çeviri

Saîd bin Cübeyr anlatıyor: İbn Abbâs’a dedim ki:

“Nevf el-Bekâlî, Hızır’ın arkadaşı olan Mûsâ’nın İsrailoğulları’nın peygamberi Mûsâ olmadığını, başka bir Mûsâ olduğunu iddia ediyor.” İbn Abbâs şöyle dedi: “Allah’ın düşmanı yalan söylemiştir. Ubey bin Kâ‘b bize Peygamber ﷺ’in şöyle buyurduğunu nakletti: ‘Mûsâ bir gün İsrailoğulları’na hitap etmek üzere ayağa kalktı. Kendisine insanların en âlimi kim diye soruldu. O da: “Benim,” dedi. Allah, ilmi kendisine nispet etmediği için onu uyardı ve ona şöyle buyurdu: “Evet, iki denizin birleştiği yerde kulum var ki o senden daha âlimdir.” Mûsâ: “Ey Rabbim! Ona nasıl ulaşabilirim?” diye sordu. Allah: “Bir balık alıp sepete koy; balığı kaybettiğin yerde onu bulacaksın,” buyurdu. Mûsâ bir balık aldı, sepete koydu ve genç yardımcısı Yûşa‘ bin Nûn ile birlikte yola çıktı. Sonunda başlarını koyup uyudukları kayaya vardılar. Mûsâ uyudu, balık sepetten çıkıp denize düştü. Denizde kendine bir yol edindi, sanki bir tünel açılmış gibiydi. Allah balığın üzerinden suyun akışını durdurdu ve su bir tak şekli aldı (Peygamber ﷺ elleriyle bu tak şeklini işaret etti). Gecenin geri kalanında ve ertesi gün yürüdüler. Ertesi gün Mûsâ genç yardımcısına: “Yemeğimizi getir, bu yolculuğumuzda gerçekten çok yorulduk,” dedi. Mûsâ, Allah’ın kendisine gitmesini emrettiği yeri geçene kadar yorgunluk hissetmemişti. Genç yardımcısı ona: “Kayanın yanında oturduğumuz zamanı hatırladın mı? Ben balığı unuttum; onu sana söylemeyi bana şeytandan başkası unutturmadı. Balık şaşılacak bir şekilde denizde yolunu aldı,” dedi. Böylece balık için bir yol oluştu ve bu durum onları hayrete düşürdü. Mûsâ: “Aradığımız yer işte orasıdır!” dedi. Bunun üzerine izlerini takip ederek geri döndüler ve kayaya ulaştılar. Orada bir adam gördüler; üzeri bir örtüyle örtülüydü. Mûsâ selam verdi, o da selamını aldı ve: “Senin memleketinde selam nasıl verilir?” diye sordu. Mûsâ: “Ben Mûsâ’yım,” dedi. Adam: “İsrailoğulları’nın Mûsâ’sı mısın?” diye sorunca Mûsâ: “Evet, Allah’ın sana öğrettiği hikmetten bana da öğretmen için geldim,” dedi. O zat: “Ey Mûsâ! Benim Allah’ın bana öğrettiği, senin bilmediğin bir ilmim var. Senin de Allah’ın sana öğrettiği, benim bilmediğim bir ilmin var,” dedi. Mûsâ: “Sana tâbi olabilir miyim?” diye sordu. O: “Şüphesiz sen benimle beraber olmaya sabredemezsin. İçyüzünü kavrayamadığın şeye nasıl sabredeceksin?” dedi. (Mûsâ: “Allah dilerse beni sabırlı bulursun ve hiçbir hususta sana isyan etmem,” dedi.) Sonra ikisi deniz kıyısında yürümeye başladılar. Yanlarından bir gemi geçti; onlardan kendilerini gemiye almalarını istediler. Gemidekiler Hızır’ı tanıdılar ve onları ücretsiz olarak gemiye aldılar. Gemiye bindiklerinde bir serçe geldi, geminin kenarına kondu ve gagasını denize bir-iki kez daldırdı. Hızır Mûsâ’ya: “Ey Mûsâ! Benim ve senin ilmimiz, Allah’ın ilminden ancak bu serçenin gagasıyla denizden eksilttiği kadardır,” dedi. Derken Hızır bir balta aldı ve bir tahtayı söktü. Mûsâ, Hızır’ın baltayla tahtayı söktüğünü fark edince şaşırdı ve: “Ne yaptın? Bizi karşılıksız gemilerine aldıkları halde sen kasten gemilerini deldin ki içindekileri boğasın. Doğrusu sen çok tehlikeli bir iş yaptın!” dedi. Hızır: “Sana benimle sabredemeyeceğini söylemedim mi?” dedi. Mûsâ: “Unuttuğum şeyden dolayı beni sorgulama ve işimde bana güçlük çıkarma,” dedi. Bu, Mûsâ’nın unutma sebebiyle ilk özrüydü. Denizden çıkınca çocuklarla oynayan bir oğlan çocuğunun yanından geçtiler. Hızır çocuğun başını tuttu ve eliyle kopardı – Süfyân parmak uçlarıyla bir şey koparıyormuş gibi işaret etti. Mûsâ ona: “Bir cana karşılık olmaksızın masum bir canı mı öldürdün? Andolsun ki sen çok kötü bir iş yaptın!” dedi. Hızır: “Sana benimle sabredemeyeceğini söylemedim mi?” dedi. Mûsâ: “Bundan sonra sana bir şey sorarsam artık beni arkadaşlığında tutma. Şimdi benden geçerli bir mazeret kabul ettin,” dedi. Yürümeye devam ettiler ve bir köy halkının yanına vardılar. Onlardan yemek istediler fakat köylüler onları misafir etmeyi reddetti. Orada yıkılmak üzere olan bir duvar gördüler (Hızır elleriyle duvara dokunarak onu düzeltti – Süfyân ellerini yukarı doğru sıvazlayarak bunu tarif etti). Mûsâ: “Bu insanlara uğradık, bize ne yemek verdiler ne de misafir ettiler; sen ise onların duvarını onardın. Dileseydin bunun için bir ücret alabilirdin,” dedi. Hızır: “İşte bu, benimle senin aramızdaki ayrılıktır. Sabredemediğin şeylerin yorumunu sana haber vereceğim,” dedi. Peygamber ﷺ şöyle buyurdu: “Keşke Mûsâ sabretseydi de Allah bize onların kıssasından daha fazlasını anlatsaydı.” (Süfyân, Peygamber ﷺ’in şöyle buyurduğunu nakletti: “Allah Mûsâ’ya rahmet etsin! Eğer sabretseydi, onların durumundan bize daha fazla bilgi verilirdi.”)

Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.

Temel mesaj

Musa, bilginin sınırlı olduğunu ve onu aramanın sabır gerektirdiğini öğretir.

Kavramlar ve açıklamalar
Hızır

Musa’nın karşılaştığı ve Musa’nın sahip olmadığı bir bilgiye sahip olan Allah’ın kulu.

İki denizin birleştiği yer

Allah’ın, Musa’nın kulu araması için gitmesini bildirdiği yer.

Bilgiyi Allah’a nispet etmek

Bütün bilginin nihayetinde Allah’tan geldiğini ve insan bilgisinin sınırlı olduğunu kabul etmek.

Âlimlerin çıkarımları

Klasik âlimler bu kıssadan bilgi alanlarının farklı olabileceği sonucunu çıkarırlar: Musa’nın Hızır’ın sahip olmadığı bir bilgisi vardı; Hızır’ın da Musa’nın sahip olmadığı bir bilgisi vardı. İbn Hacer, Fethü’l-Bârî’de kıssanın öğrenirken tevazu ve sabrı nasıl teşvik ettiğini ele alır. Âlimler ayrıca Musa’nın görünürdeki davranışları bildiği kurallara göre değerlendirmesinin yerinde olduğunu vurgular; gizli sebepler ona ancak daha sonra açıklanmıştır. Bu kıssa, kuralları çiğnemek için genel bir izin değildir: Hızır, bilgiye ve Allah’ın emrine dayanarak hareket etmiştir.

Günümüz için dersler
  1. Bilginiz hakkında konuşurken “Allah en iyi bilendir” deyin ve henüz bilmediklerinizi dürüstçe kabul edin.
  2. Bir uzmandan açıklama isteyin ve bir durumu değerlendirmeden önce öğrenmek için kendinize zaman tanıyın.
  3. Bir olayın ardındaki hikmeti henüz bilmiyorsanız sabırlı olun; ancak haksızlığı veya zararlı davranışları onaylamayın.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Her gün kendi dilinde bir hadis

Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.