Sahih al-Bukhari, 344. hadis
Imran ibn Husayn rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.
al‑Bukhari'den Peygamber ﷺ'e uzanan rivayet zinciri
- 1Musaddadal‑Bukhari'e aktardıمُسَدَّدٌ
- 2Yahya ibn Sa'idيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ
- 3Awfعَوْفٌ
- 4Abu Rajaأَبُو رَجَاءٍ
- 5Imranعِمْرَانَ
- 6Allah'ın Resûlü ﷺرَسُولُ اللَّهِ ﷺ
Sıralama, bu rivayetin Arapça metninde geçtiği şekildedir. İsimler Arapçadan Latin alfabesine aktarılmıştır. Sahih al-Bukhari bir bütün olarak sahih kabul edilir.
Rivayet
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَوْفٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ، عَنْ عِمْرَانَ، قَالَ كُنَّا فِي سَفَرٍ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَإِنَّا أَسْرَيْنَا، حَتَّى كُنَّا فِي آخِرِ اللَّيْلِ، وَقَعْنَا وَقْعَةً وَلاَ وَقْعَةَ أَحْلَى عِنْدَ الْمُسَافِرِ مِنْهَا، فَمَا أَيْقَظَنَا إِلاَّ حَرُّ الشَّمْسِ، وَكَانَ أَوَّلَ مَنِ اسْتَيْقَظَ فُلاَنٌ ثُمَّ فُلاَنٌ ثُمَّ فُلاَنٌ ـ يُسَمِّيهِمْ أَبُو رَجَاءٍ فَنَسِيَ عَوْفٌ ـ ثُمَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ الرَّابِعُ، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا نَامَ لَمْ يُوقَظْ حَتَّى يَكُونَ هُوَ يَسْتَيْقِظُ، لأَنَّا لاَ نَدْرِي مَا يَحْدُثُ لَهُ فِي نَوْمِهِ، فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ عُمَرُ، وَرَأَى مَا أَصَابَ النَّاسَ، وَكَانَ رَجُلاً جَلِيدًا، فَكَبَّرَ وَرَفَعَ صَوْتَهُ بِالتَّكْبِيرِ، فَمَا زَالَ يُكَبِّرُ وَيَرْفَعُ صَوْتَهُ بِالتَّكْبِيرِ حَتَّى اسْتَيْقَظَ لِصَوْتِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ شَكَوْا إِلَيْهِ الَّذِي أَصَابَهُمْ قَالَ " لاَ ضَيْرَ ـ أَوْ لاَ يَضِيرُ ـ ارْتَحِلُوا ". فَارْتَحَلَ فَسَارَ غَيْرَ بَعِيدٍ ثُمَّ نَزَلَ، فَدَعَا بِالْوَضُوءِ، فَتَوَضَّأَ وَنُودِيَ بِالصَّلاَةِ فَصَلَّى بِالنَّاسِ، فَلَمَّا انْفَتَلَ مِنْ صَلاَتِهِ إِذَا هُوَ بِرَجُلٍ مُعْتَزِلٍ لَمْ يُصَلِّ مَعَ الْقَوْمِ قَالَ " مَا مَنَعَكَ يَا فُلاَنُ أَنْ تُصَلِّيَ مَعَ الْقَوْمِ ". قَالَ أَصَابَتْنِي جَنَابَةٌ وَلاَ مَاءَ. قَالَ " عَلَيْكَ بِالصَّعِيدِ، فَإِنَّهُ يَكْفِيكَ ". ثُمَّ سَارَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَاشْتَكَى إِلَيْهِ النَّاسُ مِنَ الْعَطَشِ فَنَزَلَ، فَدَعَا فُلاَنًا ـ كَانَ يُسَمِّيهِ أَبُو رَجَاءٍ نَسِيَهُ عَوْفٌ ـ وَدَعَا عَلِيًّا فَقَالَ " اذْهَبَا فَابْتَغِيَا الْمَاءَ ". فَانْطَلَقَا فَتَلَقَّيَا امْرَأَةً بَيْنَ مَزَادَتَيْنِ ـ أَوْ سَطِيحَتَيْنِ ـ مِنْ مَاءٍ عَلَى بَعِيرٍ لَهَا، فَقَالاَ لَهَا أَيْنَ الْمَاءُ قَالَتْ عَهْدِي بِالْمَاءِ أَمْسِ هَذِهِ السَّاعَةَ، وَنَفَرُنَا خُلُوفًا. قَالاَ لَهَا انْطَلِقِي إِذًا. قَالَتْ إِلَى أَيْنَ قَالاَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. قَالَتِ الَّذِي يُقَالُ لَهُ الصَّابِئُ قَالاَ هُوَ الَّذِي تَعْنِينَ فَانْطَلِقِي. فَجَاءَا بِهَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَحَدَّثَاهُ الْحَدِيثَ قَالَ فَاسْتَنْزَلُوهَا عَنْ بَعِيرِهَا وَدَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِإِنَاءٍ، فَفَرَّغَ فِيهِ مِنْ أَفْوَاهِ الْمَزَادَتَيْنِ ـ أَوِ السَّطِيحَتَيْنِ ـ وَأَوْكَأَ أَفْوَاهَهُمَا، وَأَطْلَقَ الْعَزَالِيَ، وَنُودِيَ فِي النَّاسِ اسْقُوا وَاسْتَقُوا. فَسَقَى مَنْ شَاءَ، وَاسْتَقَى مَنْ شَاءَ، وَكَانَ آخِرَ ذَاكَ أَنْ أَعْطَى الَّذِي أَصَابَتْهُ الْجَنَابَةُ إِنَاءً مِنْ مَاءٍ قَالَ " اذْهَبْ، فَأَفْرِغْهُ عَلَيْكَ ". وَهْىَ قَائِمَةٌ تَنْظُرُ إِلَى مَا يُفْعَلُ بِمَائِهَا، وَايْمُ اللَّهِ لَقَدْ أُقْلِعَ عَنْهَا، وَإِنَّهُ لَيُخَيَّلُ إِلَيْنَا أَنَّهَا أَشَدُّ مِلأَةً مِنْهَا حِينَ ابْتَدَأَ فِيهَا، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اجْمَعُوا لَهَا ". فَجَمَعُوا لَهَا مِنْ بَيْنِ عَجْوَةٍ وَدَقِيقَةٍ وَسَوِيقَةٍ، حَتَّى جَمَعُوا لَهَا طَعَامًا، فَجَعَلُوهَا فِي ثَوْبٍ، وَحَمَلُوهَا عَلَى بَعِيرِهَا، وَوَضَعُوا الثَّوْبَ بَيْنَ يَدَيْهَا قَالَ لَهَا " تَعْلَمِينَ مَا رَزِئْنَا مِنْ مَائِكِ شَيْئًا، وَلَكِنَّ اللَّهَ هُوَ الَّذِي أَسْقَانَا ". فَأَتَتْ أَهْلَهَا، وَقَدِ احْتَبَسَتْ عَنْهُمْ قَالُوا مَا حَبَسَكِ يَا فُلاَنَةُ قَالَتِ الْعَجَبُ، لَقِيَنِي رَجُلاَنِ فَذَهَبَا بِي إِلَى هَذَا الَّذِي يُقَالُ لَهُ الصَّابِئُ، فَفَعَلَ كَذَا وَكَذَا، فَوَاللَّهِ إِنَّهُ لأَسْحَرُ النَّاسِ مِنْ بَيْنِ هَذِهِ وَهَذِهِ. وَقَالَتْ بِإِصْبَعَيْهَا الْوُسْطَى وَالسَّبَّابَةِ، فَرَفَعَتْهُمَا إِلَى السَّمَاءِ ـ تَعْنِي السَّمَاءَ وَالأَرْضَ ـ أَوْ إِنَّهُ لَرَسُولُ اللَّهِ حَقًّا، فَكَانَ الْمُسْلِمُونَ بَعْدَ ذَلِكَ يُغِيرُونَ عَلَى مَنْ حَوْلَهَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ، وَلاَ يُصِيبُونَ الصِّرْمَ الَّذِي هِيَ مِنْهُ، فَقَالَتْ يَوْمًا لِقَوْمِهَا مَا أُرَى أَنَّ هَؤُلاَءِ الْقَوْمَ يَدَعُونَكُمْ عَمْدًا، فَهَلْ لَكُمْ فِي الإِسْلاَمِ فَأَطَاعُوهَا فَدَخَلُوا فِي الإِسْلاَمِ.
Bize Müsedded anlattı, dedi ki: Bana Yahya b. Saîd anlattı, dedi ki: Bize Avf anlattı, dedi ki: Bize Ebû Recâ anlattı, İmrân’dan rivayetle dedi ki: Biz Nebî ﷺ ile birlikte bir yolculuktaydık ve gece boyunca yürüdük. Nihayet gecenin son kısmında konakladık; yolcu için bundan daha tatlı bir uyku yoktur. Bizi ancak güneşin sıcaklığı uyandırdı. İlk uyanan falanca, sonra falanca, sonra da falanca idi —Ebû Recâ onların isimlerini saymıştı fakat Avf unuttu— dördüncü olarak ise Ömer b. el-Hattab uyandı. Nebî ﷺ uyuduğunda, uykusunda kendisine ne vahyedildiğini bilmediğimiz için, O kendisi uyanıncaya kadar kimse O’nu uyandırmazdı. Ömer uyanıp insanların başına geleni görünce —ki o cesur ve kararlı bir adamdı— tekbir getirdi ve sesini yükselterek tekbir almaya devam etti. Nihayet sesi üzerine Nebî ﷺ uyandı. Uyandığında insanlar başlarına geleni O’na şikâyet ettiler. Buyurdu ki:
«Bir zarar yok —veya zarar vermez—, haydi yola çıkın.» Bunun üzerine yola çıktılar, biraz ilerledikten sonra konakladı. Abdest suyu istedi, abdest aldı ve namaz için ezan okundu; insanlara namaz kıldırdı. Namazdan ayrıldığında, cemaatle namaz kılmayan, kenarda duran bir adam gördü ve buyurdu: «Ey falanca! Cemaatle namaz kılmana seni engelleyen nedir?» Adam: «Cünüp oldum ve su bulamadım», dedi. Buyurdu ki: «Toprakla teyemmüm et, çünkü o sana yeterlidir.» Sonra Nebî ﷺ yola devam etti. İnsanlar susuzluktan O’na şikâyette bulununca konakladı. Falanca birini —Ebû Recâ ismini zikretmişti ama Avf unuttu— ve Ali’yi çağırarak: «Gidin ve su arayın», buyurdu. İkisi yola koyuldular ve devesinin üzerinde iki tulum —veya iki kırba— su taşıyan bir kadınla karşılaştılar. Ona: «Su nerede?» diye sordular. Kadın: «Dün bu saatte sudaydım, ailem de geride kaldı», dedi. Onlar: «Öyleyse bizimle gel», dediler. Kadın: «Nereye?» diye sordu. «Allah’ın Resûlü ﷺ’e», dediler. Kadın: «Sâbî denilen adam mı?» diye sorunca, «Evet, kastettiğin O’dur, haydi gel», dediler. Kadını Nebî ﷺ’e getirdiler ve olup biteni anlattılar. Nebî ﷺ: «Onu devesinden indirin», buyurdu. Sonra bir kap istedi, tulumların —veya kırbaların— ağızlarından kaba su boşalttı, büyük ağızlarını bağladı, küçük musluklarını açtı ve insanlara: «İçin ve kaplarınıza su alın!» diye seslenildi. Dileyen içti, dileyen su aldı. En sonunda cünüp olan adama bir kap su verildi ve: «Git ve bunu üzerine dök», buyurdu. Kadın ayakta durmuş, suyunun ne yapıldığını izliyordu. Vallahi tulumları geri verildiğinde, sanki ilk andakinden daha dolu gibiydi. Nebî ﷺ: «Ona yiyecek toplayın», buyurdu. Hurma, un ve savîk topladılar, bunlar hatırı sayılır bir azık oldu. Bir beze sarıp kadının devesine yüklediler ve bezi önüne koydular. Nebî ﷺ kadına: «Bil ki senin suyundan hiçbir şey eksiltmedik; bize suyu içiren Allah’tır», buyurdu. Kadın ailesinin yanına geç varmıştı. Onlar: «Ey falanca! Seni alıkoyan neydi?» diye sordular. Kadın: «Şaşılacak bir şey! İki adam beni Sâbî denilen adamın yanına götürdü, o şöyle şöyle yaptı. Vallahi O, yer ile gök arasında ya insanların en büyüleyicisidir», dedi —orta ve işaret parmaklarıyla gökyüzünü işaret ederek—, «ya da gerçekten Allah’ın Resûlüdür.» Bundan sonra Müslümanlar onun çevresindeki müşriklere akınlar düzenler, fakat kadının mensup olduğu kabileye dokunmazlardı. Bir gün kavmine: «Görüyorum ki bu insanlar sizi kasıtlı olarak esirgiyorlar. İslâm’a girmeye ne dersiniz?» dedi. Onlar da sözünü dinleyip İslâm’a girdiler.
Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.
Su bulunmadığında teyemmüm yeterlidir; Allah yardım ve rızık verir.
Su bulunmadığında veya kullanılamadığında temiz toprakla yapılan ibadet amaçlı temizlik.
Normalde boy abdesti gerektiren büyük hades hâli.
Arpa veya buğday gibi kavrulmuş tahıllardan yapılan sade bir yiyecek.
Klasik âlimler bu rivayetten, su bulunmadığında cenabet hâlindeki bir kişinin de teyemmümünün yeterli olduğu sonucunu çıkarmışlardır. Dört Sünni fıkıh mezhebi, geçerli mazeret hâlinde teyemmümü guslün yerine kabul eder; ancak ayrıntılı şartlar ve uygulama biçimi konusunda farklılık gösterir. Rivayet ayrıca, istemeden uykuda kalmanın kasıtlı ihmal olmadığını ve Peygamber ﷺ’in kadına yardımının karşılığını verdiğini gösterir. Suyun çoğalması, Allah’ın Peygamberi ﷺ’e verdiği bir mucize kabul edilir.
- Su yoksa teyemmümün hükümlerini öğren ve geçerli bir mazeret olmadan namazı terk etme.
- Sana yardım edene adil davran ve minnettarlığını göster; Peygamber ﷺ kadının karşılığını yiyecekle verdi.
- Zorluk karşısında sakin kal ve dinlenmenin ardından topluluğun güvenle yola devam etmesine yardım etmek gibi pratik adımlar at.
Bu rivayet de teyemmümü ele alır ve su bulunmadığında nasıl uygulanacağını açıklar.
Sahih al-Bukhari · #343 (Sahih)Bu hadis, sahabelerin teyemmümü nasıl uyguladığını ve Peygamber ﷺ’in onların davranışını nasıl değerlendirdiğini anlatır.
Sahih al-Bukhari · #345 (Sahih)Bu rivayet, su bulamayan kişinin namazı ertelemesinin gerekip gerekmediğini ele alarak teyemmüm konusunda ek bağlam sunar.
Her gün kendi dilinde bir hadis
Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.