Sahih al-Bukhari, 3700. hadis
Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.
Rivayet
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، قَالَ رَأَيْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ قَبْلَ أَنْ يُصَابَ بِأَيَّامٍ بِالْمَدِينَةِ وَقَفَ عَلَى حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ وَعُثْمَانَ بْنِ حُنَيْفٍ، قَالَ كَيْفَ فَعَلْتُمَا أَتَخَافَانِ أَنْ تَكُونَا قَدْ حَمَّلْتُمَا الأَرْضَ مَا لاَ تُطِيقُ قَالاَ حَمَّلْنَاهَا أَمْرًا هِيَ لَهُ مُطِيقَةٌ، مَا فِيهَا كَبِيرُ فَضْلٍ. قَالَ انْظُرَا أَنْ تَكُونَا حَمَّلْتُمَا الأَرْضَ مَا لاَ تُطِيقُ، قَالَ قَالاَ لاَ. فَقَالَ عُمَرُ لَئِنْ سَلَّمَنِي اللَّهُ لأَدَعَنَّ أَرَامِلَ أَهْلِ الْعِرَاقِ لاَ يَحْتَجْنَ إِلَى رَجُلٍ بَعْدِي أَبَدًا. قَالَ فَمَا أَتَتْ عَلَيْهِ إِلاَّ رَابِعَةٌ حَتَّى أُصِيبَ. قَالَ إِنِّي لَقَائِمٌ مَا بَيْنِي وَبَيْنَهُ إِلاَّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ غَدَاةَ أُصِيبَ، وَكَانَ إِذَا مَرَّ بَيْنَ الصَّفَّيْنِ قَالَ اسْتَوُوا. حَتَّى إِذَا لَمْ يَرَ فِيهِنَّ خَلَلاً تَقَدَّمَ فَكَبَّرَ، وَرُبَّمَا قَرَأَ سُورَةَ يُوسُفَ، أَوِ النَّحْلَ، أَوْ نَحْوَ ذَلِكَ، فِي الرَّكْعَةِ الأُولَى حَتَّى يَجْتَمِعَ النَّاسُ، فَمَا هُوَ إِلاَّ أَنْ كَبَّرَ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ قَتَلَنِي ـ أَوْ أَكَلَنِي ـ الْكَلْبُ. حِينَ طَعَنَهُ، فَطَارَ الْعِلْجُ بِسِكِّينٍ ذَاتِ طَرَفَيْنِ لاَ يَمُرُّ عَلَى أَحَدٍ يَمِينًا وَلاَ شِمَالاً إِلاَّ طَعَنَهُ حَتَّى طَعَنَ ثَلاَثَةَ عَشَرَ رَجُلاً، مَاتَ مِنْهُمْ سَبْعَةٌ، فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ رَجُلٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ، طَرَحَ عَلَيْهِ بُرْنُسًا، فَلَمَّا ظَنَّ الْعِلْجُ أَنَّهُ مَأْخُوذٌ نَحَرَ نَفْسَهُ، وَتَنَاوَلَ عُمَرُ يَدَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ فَقَدَّمَهُ، فَمَنْ يَلِي عُمَرَ فَقَدْ رَأَى الَّذِي أَرَى، وَأَمَّا نَوَاحِي الْمَسْجِدِ فَإِنَّهُمْ لاَ يَدْرُونَ غَيْرَ أَنَّهُمْ قَدْ فَقَدُوا صَوْتَ عُمَرَ وَهُمْ يَقُولُونَ سُبْحَانَ اللَّهِ سُبْحَانَ اللَّهِ. فَصَلَّى بِهِمْ عَبْدُ الرَّحْمَنِ صَلاَةً خَفِيفَةً، فَلَمَّا انْصَرَفُوا. قَالَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ، انْظُرْ مَنْ قَتَلَنِي. فَجَالَ سَاعَةً، ثُمَّ جَاءَ، فَقَالَ غُلاَمُ الْمُغِيرَةِ. قَالَ الصَّنَعُ قَالَ نَعَمْ. قَالَ قَاتَلَهُ اللَّهُ لَقَدْ أَمَرْتُ بِهِ مَعْرُوفًا، الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَمْ يَجْعَلْ مَنِيَّتِي بِيَدِ رَجُلٍ يَدَّعِي الإِسْلاَمَ، قَدْ كُنْتَ أَنْتَ وَأَبُوكَ تُحِبَّانِ أَنْ تَكْثُرَ الْعُلُوجُ بِالْمَدِينَةِ وَكَانَ {الْعَبَّاسُ} أَكْثَرَهُمْ رَقِيقًا. فَقَالَ إِنْ شِئْتَ فَعَلْتُ. أَىْ إِنْ شِئْتَ قَتَلْنَا. قَالَ كَذَبْتَ، بَعْدَ مَا تَكَلَّمُوا بِلِسَانِكُمْ، وَصَلَّوْا قِبْلَتَكُمْ وَحَجُّوا حَجَّكُمْ فَاحْتُمِلَ إِلَى بَيْتِهِ فَانْطَلَقْنَا مَعَهُ، وَكَأَنَّ النَّاسَ لَمْ تُصِبْهُمْ مُصِيبَةٌ قَبْلَ يَوْمَئِذٍ، فَقَائِلٌ يَقُولُ لاَ بَأْسَ. وَقَائِلٌ يَقُولُ أَخَافُ عَلَيْهِ، فَأُتِيَ بِنَبِيذٍ فَشَرِبَهُ فَخَرَجَ مِنْ جَوْفِهِ، ثُمَّ أُتِيَ بِلَبَنٍ فَشَرِبَهُ فَخَرَجَ مِنْ جُرْحِهِ، فَعَلِمُوا أَنَّهُ مَيِّتٌ، فَدَخَلْنَا عَلَيْهِ، وَجَاءَ النَّاسُ يُثْنُونَ عَلَيْهِ، وَجَاءَ رَجُلٌ شَابٌّ، فَقَالَ أَبْشِرْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ بِبُشْرَى اللَّهِ لَكَ مِنْ صُحْبَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدَمٍ فِي الإِسْلاَمِ مَا قَدْ عَلِمْتَ، ثُمَّ وَلِيتَ فَعَدَلْتَ، ثُمَّ شَهَادَةٌ. قَالَ وَدِدْتُ أَنَّ ذَلِكَ كَفَافٌ لاَ عَلَىَّ وَلاَ لِي. فَلَمَّا أَدْبَرَ، إِذَا إِزَارُهُ يَمَسُّ الأَرْضَ. قَالَ رُدُّوا عَلَىَّ الْغُلاَمَ قَالَ ابْنَ أَخِي ارْفَعْ ثَوْبَكَ، فَإِنَّهُ أَبْقَى لِثَوْبِكَ وَأَتْقَى لِرَبِّكَ، يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ انْظُرْ مَا عَلَىَّ مِنَ الدَّيْنِ. فَحَسَبُوهُ فَوَجَدُوهُ سِتَّةً وَثَمَانِينَ أَلْفًا أَوْ نَحْوَهُ، قَالَ إِنْ وَفَى لَهُ مَالُ آلِ عُمَرَ، فَأَدِّهِ مِنْ أَمْوَالِهِمْ، وَإِلاَّ فَسَلْ فِي بَنِي عَدِيِّ بْنِ كَعْبٍ، فَإِنْ لَمْ تَفِ أَمْوَالُهُمْ فَسَلْ فِي قُرَيْشٍ، وَلاَ تَعْدُهُمْ إِلَى غَيْرِهِمْ، فَأَدِّ عَنِّي هَذَا الْمَالَ، انْطَلِقْ إِلَى عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ فَقُلْ يَقْرَأُ عَلَيْكِ عُمَرُ السَّلاَمَ. وَلاَ تَقُلْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ. فَإِنِّي لَسْتُ الْيَوْمَ لِلْمُؤْمِنِينَ أَمِيرًا، وَقُلْ يَسْتَأْذِنُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ أَنْ يُدْفَنَ مَعَ صَاحِبَيْهِ. فَسَلَّمَ وَاسْتَأْذَنَ، ثُمَّ دَخَلَ عَلَيْهَا، فَوَجَدَهَا قَاعِدَةً تَبْكِي فَقَالَ يَقْرَأُ عَلَيْكِ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ السَّلاَمَ وَيَسْتَأْذِنُ أَنْ يُدْفَنَ مَعَ صَاحِبَيْهِ. فَقَالَتْ كُنْتُ أُرِيدُهُ لِنَفْسِي، وَلأُوثِرَنَّ بِهِ الْيَوْمَ عَلَى نَفْسِي. فَلَمَّا أَقْبَلَ قِيلَ هَذَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ قَدْ جَاءَ. قَالَ ارْفَعُونِي، فَأَسْنَدَهُ رَجُلٌ إِلَيْهِ، فَقَالَ مَا لَدَيْكَ قَالَ الَّذِي تُحِبُّ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَذِنَتْ. قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ، مَا كَانَ مِنْ شَىْءٍ أَهَمُّ إِلَىَّ مِنْ ذَلِكَ، فَإِذَا أَنَا قَضَيْتُ فَاحْمِلُونِي ثُمَّ سَلِّمْ فَقُلْ يَسْتَأْذِنُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ، فَإِنْ أَذِنَتْ لِي فَأَدْخِلُونِي، وَإِنْ رَدَّتْنِي رُدُّونِي إِلَى مَقَابِرِ الْمُسْلِمِينَ. وَجَاءَتْ أُمُّ الْمُؤْمِنِينَ حَفْصَةُ وَالنِّسَاءُ تَسِيرُ مَعَهَا، فَلَمَّا رَأَيْنَاهَا قُمْنَا، فَوَلَجَتْ عَلَيْهِ فَبَكَتْ عِنْدَهُ سَاعَةً، وَاسْتَأْذَنَ الرِّجَالُ، فَوَلَجَتْ دَاخِلاً لَهُمْ، فَسَمِعْنَا بُكَاءَهَا مِنَ الدَّاخِلِ. فَقَالُوا أَوْصِ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اسْتَخْلِفْ. قَالَ مَا أَجِدُ أَحَقَّ بِهَذَا الأَمْرِ مِنْ هَؤُلاَءِ النَّفَرِ أَوِ الرَّهْطِ الَّذِينَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ عَنْهُمْ رَاضٍ. فَسَمَّى عَلِيًّا وَعُثْمَانَ وَالزُّبَيْرَ وَطَلْحَةَ وَسَعْدًا وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ وَقَالَ يَشْهَدُكُمْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَلَيْسَ لَهُ مِنَ الأَمْرِ شَىْءٌ ـ كَهَيْئَةِ التَّعْزِيَةِ لَهُ ـ فَإِنْ أَصَابَتِ الإِمْرَةُ سَعْدًا فَهْوَ ذَاكَ، وَإِلاَّ فَلْيَسْتَعِنْ بِهِ أَيُّكُمْ مَا أُمِّرَ، فَإِنِّي لَمْ أَعْزِلْهُ عَنْ عَجْزٍ وَلاَ خِيَانَةٍ وَقَالَ أُوصِي الْخَلِيفَةَ مِنْ بَعْدِي بِالْمُهَاجِرِينَ الأَوَّلِينَ أَنْ يَعْرِفَ لَهُمْ حَقَّهُمْ، وَيَحْفَظَ لَهُمْ حُرْمَتَهُمْ، وَأُوصِيهِ بِالأَنْصَارِ خَيْرًا، الَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالإِيمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ، أَنْ يُقْبَلَ مِنْ مُحْسِنِهِمْ، وَأَنْ يُعْفَى عَنْ مُسِيئِهِمْ، وَأُوصِيهِ بِأَهْلِ الأَمْصَارِ خَيْرًا فَإِنَّهُمْ رِدْءُ الإِسْلاَمِ، وَجُبَاةُ الْمَالِ، وَغَيْظُ الْعَدُوِّ، وَأَنْ لاَ يُؤْخَذَ مِنْهُمْ إِلاَّ فَضْلُهُمْ عَنْ رِضَاهُمْ، وَأُوصِيهِ بِالأَعْرَابِ خَيْرًا، فَإِنَّهُمْ أَصْلُ الْعَرَبِ وَمَادَّةُ الإِسْلاَمِ أَنْ يُؤْخَذَ مِنْ حَوَاشِي أَمْوَالِهِمْ وَتُرَدَّ عَلَى فُقَرَائِهِمْ، وَأُوصِيهِ بِذِمَّةِ اللَّهِ وَذِمَّةِ رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُوفَى لَهُمْ بِعَهْدِهِمْ، وَأَنْ يُقَاتَلَ مِنْ وَرَائِهِمْ، وَلاَ يُكَلَّفُوا إِلاَّ طَاقَتَهُمْ. فَلَمَّا قُبِضَ خَرَجْنَا بِهِ فَانْطَلَقْنَا نَمْشِي فَسَلَّمَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ قَالَ يَسْتَأْذِنُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ. قَالَتْ أَدْخِلُوهُ. فَأُدْخِلَ، فَوُضِعَ هُنَالِكَ مَعَ صَاحِبَيْهِ، فَلَمَّا فُرِغَ مِنْ دَفْنِهِ اجْتَمَعَ هَؤُلاَءِ الرَّهْطُ، فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ اجْعَلُوا أَمْرَكُمْ إِلَى ثَلاَثَةٍ مِنْكُمْ. فَقَالَ الزُّبَيْرُ قَدْ جَعَلْتُ أَمْرِي إِلَى عَلِيٍّ. فَقَالَ طَلْحَةُ قَدْ جَعَلْتُ أَمْرِي إِلَى عُثْمَانَ. وَقَالَ سَعْدٌ قَدْ جَعَلْتُ أَمْرِي إِلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ. فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ أَيُّكُمَا تَبَرَّأَ مِنْ هَذَا الأَمْرِ فَنَجْعَلُهُ إِلَيْهِ، وَاللَّهُ عَلَيْهِ وَالإِسْلاَمُ لَيَنْظُرَنَّ أَفْضَلَهُمْ فِي نَفْسِهِ. فَأُسْكِتَ الشَّيْخَانِ، فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ أَفَتَجْعَلُونَهُ إِلَىَّ، وَاللَّهُ عَلَىَّ أَنْ لاَ آلُوَ عَنْ أَفْضَلِكُمْ قَالاَ نَعَمْ، فَأَخَذَ بِيَدِ أَحَدِهِمَا فَقَالَ لَكَ قَرَابَةٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْقَدَمُ فِي الإِسْلاَمِ مَا قَدْ عَلِمْتَ، فَاللَّهُ عَلَيْكَ لَئِنْ أَمَّرْتُكَ لَتَعْدِلَنَّ، وَلَئِنْ أَمَّرْتُ عُثْمَانَ لَتَسْمَعَنَّ وَلَتُطِيعَنَّ. ثُمَّ خَلاَ بِالآخَرِ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ، فَلَمَّا أَخَذَ الْمِيثَاقَ قَالَ ارْفَعْ يَدَكَ يَا عُثْمَانُ. فَبَايَعَهُ، فَبَايَعَ لَهُ عَلِيٌّ، وَوَلَجَ أَهْلُ الدَّارِ فَبَايَعُوهُ.
Amr bin Meymun anlatıyor: Ömer bin el-Hattab radıyallahu anh Medine'de bıçaklanmadan birkaç gün önce onu gördüm. Huzeyfe bin el-Yeman ve Osman bin Huneyf'in yanında durmuştu. Onlara sordu:
"Ne yaptınız? Acaba araziye taşıyamayacağı kadar vergi yüklediğinizden korkuyor musunuz?" Onlar cevap verdiler: "Biz ona, büyük verimi sebebiyle taşıyabileceği kadar yükledik." Ömer tekrar sordu: "Araziye gücünün yetmeyeceği bir şey yükleyip yüklemediğinizi kontrol edin." Onlar: "Hayır," dediler. Bunun üzerine Ömer şöyle dedi: "Eğer Allah beni sağ bırakırsa, Irak'taki dulların benden sonra asla bir erkeğe muhtaç olmayacakları bir düzen kuracağım." Ancak üzerinden sadece dört gün geçmişti ki bıçaklandı. Bıçaklandığı sabah ben oradaydım ve benimle onun arasında Abdullah bin Abbas'tan başka kimse yoktu. Ömer safların arasından geçerken her zaman "Düzgün durun" derdi. Saflarda herhangi bir eğrilik görmediğinde öne geçer ve tekbir alırdı. İnsanların namaza yetişebilmesi için ilk rekatta genellikle Yusuf suresini, Nahl suresini veya benzer uzun sureleri okurdu. Tekbir alır almaz, bıçaklandığı esnada onun "Köpek beni öldürdü (veya yedi)" dediğini duydum. Acem bir mecusi, iki tarafı keskin bir hançerle ilerleyerek sağdan ve soldan geçtiği herkesi bıçakladı ve on üç kişiyi yaraladı; bunlardan yedisi şehid oldu. Müslümanlardan biri bunu görünce üzerine bir örtü attı. Yakalandığını anlayan acem kendini boğazlayarak intihar etti. Ömer, Abdurrahman bin Avf'ın elini tuttu ve onu namaza geçirdi. Ömer'in yakınında olanlar benim gördüğümü gördüler, ancak mescidin uzak köşelerindekiler olayı görmemişlerdi; sadece Ömer'in sesinin kesildiğini fark edip "Sübhanallah! Sübhanallah!" diyorlardı. Abdurrahman bin Avf insanlara kısa bir namaz kıldırdı. Namaz bitince Ömer: "Ey İbn Abbas! Beni kimin vurduğunu araştır," dedi. İbn Abbas biraz etrafına bakındıktan sonra geldi ve "Muğire'nin kölesi," dedi. Ömer: "Sanatkâr olan mı?" diye sordu. İbn Abbas: "Evet," dedi. Ömer: "Allah ona lanet etsin. Ben ona iyilikle muamele etmiştim. Hamd olsun Allah'a ki, ölümümü İslam iddiasında bulunan birinin eliyle takdir etmedi. Şüphesiz sen ve baban Medine'de acem kölelerin çoğalmasını severdiniz; en çok kölesi olan da Abbas idi," dedi. İbn Abbas, Ömer'e: "Dilerseniz onları öldürelim," dedi. Ömer: "Yanılıyorsun! Sizin dilinizi konuşan, sizin kıblenize yönelen ve sizin gibi hac yapan kimseleri nasıl öldürebilirsiniz?" cevabını verdi. Sonra Ömer evine taşındı, biz de onunla birlikte gittik. İnsanlar sanki daha önce hiç musibete uğramamış gibiydiler. Kimi "Endişe etmeyin," kimi ise "Onun için korkuyorum" diyordu. Kendisine hurma şerbeti getirildi, içti ama içtikleri yarasından dışarı çıktı. Sonra süt getirildi, onu da içti ama o da yarasından çıktı. Artık öleceğini anladılar. Yanına girdik, insanlar gelip onu hayırla yâd ediyorlardı. Genç bir adam geldi ve: "Ey Müminlerin Emiri! Allah Resulü ﷺ ile beraberliğin ve İslam'daki önceliğin sebebiyle Allah'tan gelen müjdeyi al. Sonra halife oldun ve adaletle hükmettin, sonunda da şehadet nasip oldu," dedi. Ömer: "Keşke bütün bunlar ne aleyhime ne de lehime olacak şekilde denk olsaydı," dedi. Genç adam dönüp giderken eteğinin yere süründüğü görüldü. Ömer: "Genç adamı geri çağırın," dedi. Geri gelince: "Ey kardeşimin oğlu! Elbiseni yukarı kaldır; çünkü bu, elbisenin temiz kalması ve Rabbin katında takva için daha uygundur," dedi. Sonra: "Ey Abdullah bin Ömer! Üzerimde ne kadar borç var bak," dedi. Hesapladıklarında seksen altı bin civarında olduğunu buldular. Ömer: "Eğer Ömer ailesinin malı borcu karşılıyorsa oradan ödeyin. Yetmezse Beni Adiy bin Ka'b'dan isteyin. Onlarınki de yetmezse Kureyş'ten isteyin, başkasına başvurmayın. Bu borcu benim adıma ödeyin," dedi. Ardından Abdullah'a: "Müminlerin Annesi Aişe'ye git ve de ki: 'Ömer sana selam söylüyor.' Sakın 'Müminlerin Emiri' deme, çünkü bugün ben artık müminlerin emiri değilim. Ve de ki: 'Ömer bin el-Hattab, iki dostunun yanına defnedilmek için izin istiyor,'" diye emretti. Abdullah gidip selam verdi, izin istedi ve içeri girerek Aişe'yi ağlarken buldu. Mesajı ilettiğinde Aişe: "Orayı kendim için düşünmüştüm ama bugün onu kendime tercih ediyorum," dedi. Abdullah dönünce Ömer'e haber verildi. Ömer: "Beni oturtun," dedi. Birisi onu sırtına dayayarak oturttu. Ömer: "Ne haber getirdin?" diye sordu. Abdullah: "Hoşlandığınız haber, ey Müminlerin Emiri; izin verdi," dedi. Ömer: "Hamd olsun Allah'a! Benim için bundan daha önemli bir şey yoktu. Vefat ettiğimde beni götürün, selam verin ve 'Ömer bin el-Hattab izin istiyor' deyin. Eğer izin verirse beni oraya koyun, reddederse beni Müslümanların mezarlığına götürün," dedi. Daha sonra Müminlerin Annesi Hafsa ve beraberindeki kadınlar geldiler. Onları görünce yer açtık. Hafsa içeri girip bir süre ağladı. Erkekler izin isteyince onlara yer açmak için içeriye geçti ve içeriden ağlama sesi duyuldu. İnsanlar: "Ey Müminlerin Emiri! Bir halife tayin et," dediler. Ömer: "Bu iş için, Allah Resulü ﷺ vefat ederken kendilerinden razı olduğu şu gruptan daha layık kimseler bulamıyorum," dedi. Ali, Osman, Zübeyr, Talha, Sa'd ve Abdurrahman'ı saydı ve ekledi: "Abdullah bin Ömer size şahitlik edecek ancak hilafette hakkı yoktur; bu, onun için bir tesellidir. Eğer emirlik Sa'd'a nasip olursa ne âlâ; olmazsa, emir olan kimse ondan yardım istesin, çünkü ben onu acizlikten veya ihanetten dolayı azletmedim." Ömer sözlerine devam etti: "Benden sonraki halifeye Muhacirlerin ilklerini tavsiye ederim; haklarını bilsin ve haysiyetlerini korusun. Ensar'a da iyiliği tavsiye ederim; onlar hicretten önce Medine'yi yurt edinmiş ve imanı kalplerine yerleştirmişlerdir. İyilik yapanlarının iyiliği kabul edilsin, kötülük yapanları affedilsin. Şehir halkına da iyi davranılmasını tavsiye ederim; çünkü onlar İslam'ın ordusu, malın toplayıcısı ve düşmanın öfkesidir. Onlardan sadece rızalarıyla fazlaları alınsın. Bedevilere de iyilik yapılmasını tavsiye ederim; çünkü onlar Arapların aslı ve İslam'ın ham maddesidir. Mallarının kenarlarından alınıp fakirlerine dağıtılsın. Allah'ın ve Resulü'nün zimmet ehline (gayrimüslim vatandaşlara) karşı ahitlerine sadık kalınmasını, onlar için savaşılmasını ve güçlerinin yetmeyeceği şeylerle yükümlü tutulmamalarını tavsiye ederim." Ömer vefat edince onu çıkardık ve yürüyerek gittik. Abdullah bin Ömer önden gidip selam verdi ve: "Ömer bin el-Hattab izin istiyor," dedi. Aişe: "Onu içeri alın," dedi. İçeri alındı ve iki dostunun yanına defnedildi. Defin işlemi bitince o grup toplandı. Abdurrahman: "İşinizi üçünüz arasında daraltın," dedi. Zübeyr: "Ben hakkımı Ali'ye devrettim," dedi. Talha: "Ben hakkımı Osman'a devrettim," dedi. Sa'd: "Ben hakkımı Abdurrahman bin Avf'a devrettim," dedi. Abdurrahman kalan ikisine: "Hanginiz bu işten çekilir de onu diğerine bırakırsanız? Allah ve İslam şahittir ki, nefsinde en faziletli olanı seçecektir," dedi. İki şeyh sustu. Abdurrahman: "Bu işi bana bırakır mısınız? Allah şahidimdir ki, sizin en faziletlinizden başkasını seçmeyeceğim," dedi. Onlar: "Evet," dediler. Abdurrahman birinin (Ali'nin) elini tuttu ve: "Senin Allah Resulü ﷺ ile akrabalığın ve İslam'daki önceliğin malumdur. Allah adına söz ver ki, eğer seni emir yaparsam adaletli olacaksın; eğer Osman'ı emir yaparsam dinleyip itaat edeceksin," dedi. Sonra diğerini (Osman'ı) kenara çekip ona da aynı şeyi söyledi. Söz aldıktan sonra: "Elini kaldır ey Osman!" dedi. Böylece ona biat etti. Ardından Ali biat etti ve ev halkı da girip biat ettiler.
Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.
Ömer adil yönetimi, korunmasızların gözetilmesini ve istişareyi önemsemiştir.
Ravi, Ömer ibnü’l-Hattâb’ın son günlerini, namaz sırasında yaralanmasını ve yönetim ile halefiyet konusundaki talimatlarını anlatır.
Namaza başlamak için “Allahu ekber” demek.
Hakları bir antlaşmayla korunan ve Müslüman toplumunda bu antlaşma kapsamında yaşayan gayrimüslimler.
İlgililerin bir kararı birlikte görüşüp değerlendirdiği istişare.
Klasik âlimler bu rivayetten, yöneticinin vergileri dikkatle denetlemesi, hiç kimseye gücünü aşan bir yük yüklememesi ve korunmasız grupları gözetmesi gerektiği sonucunu çıkarırlar. Ömer ayrıca antlaşmalara bağlı kalmayı ve insanlara haklarına göre davranmayı vurgular. Halefiyet meselesini ele almak üzere bir kurul belirlemesi, istişareye ve sorumluluğun ehil kişilere emanet edilmesine örnek gösterilir. Âlimler yönetimin tam biçimini sahabe bağlamında tartışır; bunu bütün zamanlar için zorunlu tek bir model olarak sunmazlar.
- Para ve vergilerle ilgili kararlar alırken insanların geçim kaynaklarını koruyup koruyamayacağını denetleyin.
- Dullara, yoksullara ve diğer korunmasız kişilere desteği yalnızca iyi niyet olarak bırakmayın; somut planlara dâhil edin.
- Önemli kararlarda danışın ve sorumluluğu kimin üstleneceğini önceden belirleyin.
Bu sahih rivayet, Ömer hakkındaki anlatıyı tamamlar ve onun yönetim ile sorumluluk anlayışını da ortaya koyar.
Sahih al-Bukhari · #3699 (Sahih)Bu rivayette Peygamber ﷺ Uhud’da Ebû Bekir, Ömer ve Osman’dan söz eder; Ömer’i sahabelerin daha geniş bağlamına yerleştirir.
Sahih al-Bukhari · #3701 (Sahih)Bu rivayet Ali’yi ve kendisine emanet edilen liderliği anlatır; sahabeler arasındaki liderlik temasını tamamlar.
Her gün kendi dilinde bir hadis
Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.