Sahih al-Bukhari, 3845. hadis
Abdullah ibn Abbas rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.
al‑Bukhari'den Ibn Abbas'e uzanan rivayet zinciri
- 1Abu Ma'maral‑Bukhari'e aktardıأَبُو مَعْمَرٍ
- 2Abd al‑Warithعَبْدُ الْوَارِثِ
- 3Qatan Abu al‑Haythamقَطَنٌ أَبُو الْهَيْثَمِ
- 4Abu Yazid al‑Madaniأَبُو يَزِيدَ الْمَدَنِيُّ
- 5Ikrimaعِكْرِمَةَ
- 6Ibn Abbasابْنِ عَبَّاسٍ
Sıralama, bu rivayetin Arapça metninde geçtiği şekildedir. İsimler Arapçadan Latin alfabesine aktarılmıştır. Sahih al-Bukhari bir bütün olarak sahih kabul edilir.
Rivayet
حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا قَطَنٌ أَبُو الْهَيْثَمِ، حَدَّثَنَا أَبُو يَزِيدَ الْمَدَنِيُّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ إِنَّ أَوَّلَ قَسَامَةٍ كَانَتْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ لَفِينَا بَنِي هَاشِمٍ، كَانَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي هَاشِمٍ اسْتَأْجَرَهُ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ مِنْ فَخِذٍ أُخْرَى، فَانْطَلَقَ مَعَهُ فِي إِبِلِهِ، فَمَرَّ رَجُلٌ بِهِ مِنْ بَنِي هَاشِمٍ قَدِ انْقَطَعَتْ عُرْوَةُ جُوَالِقِهِ فَقَالَ أَغِثْنِي بِعِقَالٍ أَشُدُّ بِهِ عُرْوَةَ جُوَالِقِي، لاَ تَنْفِرُ الإِبِلُ. فَأَعْطَاهُ عِقَالاً، فَشَدَّ بِهِ عُرْوَةَ جُوَالِقِهِ، فَلَمَّا نَزَلُوا عُقِلَتِ الإِبِلُ إِلاَّ بَعِيرًا وَاحِدًا، فَقَالَ الَّذِي اسْتَأْجَرَهُ مَا شَأْنُ هَذَا الْبَعِيرِ لَمْ يُعْقَلْ مِنْ بَيْنِ الإِبِلِ قَالَ لَيْسَ لَهُ عِقَالٌ. قَالَ فَأَيْنَ عِقَالُهُ قَالَ فَحَذَفَهُ بِعَصًا كَانَ فِيهَا أَجَلُهُ، فَمَرَّ بِهِ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ، فَقَالَ أَتَشْهَدُ الْمَوْسِمَ قَالَ مَا أَشْهَدُ، وَرُبَّمَا شَهِدْتُهُ. قَالَ هَلْ أَنْتَ مُبْلِغٌ عَنِّي رِسَالَةً مَرَّةً مِنَ الدَّهْرِ قَالَ نَعَمْ. قَالَ فَكُنْتَ إِذَا أَنْتَ شَهِدْتَ الْمَوْسِمَ فَنَادِ يَا آلَ قُرَيْشٍ. فَإِذَا أَجَابُوكَ، فَنَادِ يَا آلَ بَنِي هَاشِمٍ. فَإِنْ أَجَابُوكَ فَسَلْ عَنْ أَبِي طَالِبٍ، فَأَخْبِرْهُ أَنَّ فُلاَنًا قَتَلَنِي فِي عِقَالٍ، وَمَاتَ الْمُسْتَأْجَرُ، فَلَمَّا قَدِمَ الَّذِي اسْتَأْجَرَهُ أَتَاهُ أَبُو طَالِبٍ فَقَالَ مَا فَعَلَ صَاحِبُنَا قَالَ مَرِضَ، فَأَحْسَنْتُ الْقِيَامَ عَلَيْهِ، فَوَلِيتُ دَفْنَهُ. قَالَ قَدْ كَانَ أَهْلَ ذَاكَ مِنْكَ. فَمَكُثَ حِينًا، ثُمَّ إِنَّ الرَّجُلَ الَّذِي أَوْصَى إِلَيْهِ أَنْ يُبْلِغَ عَنْهُ وَافَى الْمَوْسِمَ فَقَالَ يَا آلَ قُرَيْشٍ. قَالُوا هَذِهِ قُرَيْشٌ. قَالَ يَا آلَ بَنِي هَاشِمٍ. قَالُوا هَذِهِ بَنُو هَاشِمٍ. قَالَ أَيْنَ أَبُو طَالِبٍ قَالُوا هَذَا أَبُو طَالِبٍ. قَالَ أَمَرَنِي فُلاَنٌ أَنْ أُبْلِغَكَ رِسَالَةً أَنَّ فُلاَنًا قَتَلَهُ فِي عِقَالٍ. فَأَتَاهُ أَبُو طَالِبٍ فَقَالَ لَهُ اخْتَرْ مِنَّا إِحْدَى ثَلاَثٍ، إِنْ شِئْتَ أَنْ تُؤَدِّيَ مِائَةً مِنَ الإِبِلِ، فَإِنَّكَ قَتَلْتَ صَاحِبَنَا، وَإِنْ شِئْتَ حَلَفَ خَمْسُونَ مِنْ قَوْمِكَ أَنَّكَ لَمْ تَقْتُلْهُ، فَإِنْ أَبَيْتَ قَتَلْنَاكَ بِهِ فَأَتَى قَوْمَهُ، فَقَالُوا نَحْلِفُ. فَأَتَتْهُ امْرَأَةٌ مِنْ بَنِي هَاشِمٍ كَانَتْ تَحْتَ رَجُلٍ مِنْهُمْ قَدْ وَلَدَتْ لَهُ. فَقَالَتْ يَا أَبَا طَالِبٍ أُحِبُّ أَنْ تُجِيزَ ابْنِي هَذَا بِرَجُلٍ مِنَ الْخَمْسِينَ وَلاَ تَصْبُرْ يَمِينَهُ حَيْثُ تُصْبَرُ الأَيْمَانُ. فَفَعَلَ فَأَتَاهُ رَجُلٌ مِنْهُمْ فَقَالَ يَا أَبَا طَالِبٍ، أَرَدْتَ خَمْسِينَ رَجُلاً أَنْ يَحْلِفُوا مَكَانَ مِائَةٍ مِنَ الإِبِلِ، يُصِيبُ كُلَّ رَجُلٍ بَعِيرَانِ، هَذَانِ بَعِيرَانِ فَاقْبَلْهُمَا عَنِّي وَلاَ تَصْبُرْ يَمِينِي حَيْثُ تُصْبِرُ الأَيْمَانُ. فَقَبِلَهُمَا، وَجَاءَ ثَمَانِيةٌ وَأَرْبَعُونَ فَحَلَفُوا. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ، مَا حَالَ الْحَوْلُ وَمِنَ الثَّمَانِيَةِ وَأَرْبَعِينَ عَيْنٌ تَطْرِفُ.
Bize Ebû Ma'mer anlattı, bize Abdülvâris anlattı, bize Katan Ebû'l-Heysem anlattı, bize Ebû Yezîd el-Medenî anlattı; o İkrime'den, o da İbn Abbas'tan (Allah her ikisinden de razı olsun) rivayet etti: İbn Abbas şöyle dedi:
"Cahiliye dönemindeki ilk kasâme olayı biz Benî Hâşim arasında vuku bulmuştur. Benî Hâşim'den bir adamı, Kureyş'in başka bir kolundan bir adam işçi olarak tutmuştu. İşçi, adamın develerini sürerek onunla birlikte yola çıktı. Yolda Benî Hâşim'den başka bir adam yanlarına uğradı; yük torbasının kulpu kopmuştu ve işçiye, 'Develer ürküp kaçmasın diye torbamın kulpunu bağlamak için bana bir urgan verir misin?' dedi. İşçi ona bir urgan verdi, adam da torbasının kulpunu bununla bağladı. Konakladıklarında develerin hepsi bağlandı, yalnızca bir deve bağlanmamıştı. İşçiyi tutan adam, 'Bu devenin hali ne, neden diğer develerin arasında bağlanmadı?' diye sordu. İşçi, 'Onun urganı yok,' dedi. Adam, 'Urganı nerede?' diye sorunca, elindeki sopayla işçiye vurdu ve bu darbe işçinin ölümüne sebep oldu. İşçi ölmeden önce yanından Yemenli bir adam geçti. İşçi ona, 'Hacca gidecek misin?' diye sordu. Adam, 'Gideceğimi sanmıyorum ama belki giderim,' dedi. İşçi, 'Ömründe bir kez olsun benim için bir mesaj iletmeyi kabul eder misin?' dedi. Adam, 'Evet,' dedi. İşçi, 'Eğer hac mevsimine gidersen, "Ey Kureyş topluluğu!" diye seslen. Sana cevap verirlerse, "Ey Benî Hâşim topluluğu!" diye seslen. Eğer onlar da cevap verirse, Ebû Tâlib'i sor ve ona falanca kişinin beni bir urgan yüzünden öldürdüğünü haber ver,' dedi. Bunun üzerine işçi vefat etti. İşçiyi tutan adam Mekke'ye dönünce, Ebû Tâlib yanına geldi ve 'Bizim arkadaşımıza ne oldu?' diye sordu. Adam, 'Hastalandı, ona güzelce baktım, vefat edince de defnini ben üstlendim,' dedi. Ebû Tâlib, 'Sen zaten buna layık birisin,' dedi. Bir süre aradan geçtikten sonra, işçinin mesajını iletmekle görevlendirdiği adam hac mevsiminde oraya vardı ve 'Ey Kureyş topluluğu!' diye seslendi. Onlar, 'İşte Kureyş burada,' dediler. Sonra 'Ey Benî Hâşim topluluğu!' diye seslendi. Onlar da 'İşte Benî Hâşim burada,' dediler. Adam, 'Ebû Tâlib nerede?' diye sordu. 'İşte Ebû Tâlib burada,' dediler. Adam, 'Falanca kişi benden sana bir mesaj iletmemi istedi; falanca kişinin onu bir urgan yüzünden öldürdüğünü söyledi,' dedi. Bunun üzerine Ebû Tâlib katilin yanına gitti ve ona şöyle dedi: 'Üç seçenekten birini seç: Ya arkadaşımızı öldürdüğün için yüz deve diyet ödersin, ya kavminden elli adam senin onu öldürmediğine dair yemin eder, ya da bunları kabul etmezsen seni kısas olarak öldürürüz.' Adam kavmine gitti, onlar da 'Yemin ederiz,' dediler. Sonra Benî Hâşim'den olup onların bir adamıyla evlenmiş ve ondan çocuk doğurmuş bir kadın Ebû Tâlib'e gelerek, 'Ey Ebû Tâlib! O elli kişiden oğlumun yeminden muaf tutulmasını ve yeminlerin edildiği yerde yemin etmemesini istiyorum,' dedi. Ebû Tâlib bunu kabul etti. Ardından onlardan başka bir adam gelip, 'Ey Ebû Tâlib! Yüz deve yerine elli adamın yemin etmesini istedin; bu da yemin etmeyen her adama iki deve düşmesi demektir. İşte bu iki deveyi benden kabul et ve yeminlerin edildiği yerde yemin etmememi sağla,' dedi. Ebû Tâlib develeri kabul etti. Geriye kalan kırk sekiz adam geldi ve yemin ettiler." İbn Abbas devamla şöyle dedi: "Nefsim kudret elinde olan Allah'a yemin ederim ki, o yıl dolmadan o kırk sekiz kişiden hayatta kalan tek bir göz bile kalmadı."
Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.
Kasâme, cinayet suçlamalarını yeminler ve diyet yoluyla ele alır.
İbn Abbas, Câhiliye döneminde Benî Hâşim arasında yaşanan bir cinayet davasını anlatır. Ölmek üzere olan adam, Ebu Talib’e bir mesaj iletilmesini istemiş; ardından diyet ve yeminler konusunda bir anlaşmazlık çıkmıştır.
Delilin olağan yolla sabit olmadığı bir cinayet davasında yeminlere başvurulan özel bir usul.
Öldürülen kişinin yakınlarına belirli durumlarda ödenen mali tazminat.
Cinayete karşı uygulanan hukuki ceza; kişilerin kendi başlarına uygulamasına izin verilmez.
Âlimler bu rivayeti kasâme hükümleri bağlamında ele alır ve cinayet suçlamalarının dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini vurgular. Anlatılan diyet ile yeminler arasındaki tercih, tarihî uygulamayı yansıtır; tek başına şahsi intikama izin vermez. Sünni hukuk mezhepleri, kimlerin hangi şartlarda yemin edeceği dâhil olmak üzere kasâmenin uygulanışında farklı görüşlere sahiptir; bu tür davalar yetkili yargı mercilerinin işidir. İbn Hacer rivayeti kasâme ve canın korunması bağlamında ele alır.
- Dikkatle değerlendirilmiş delil ve adil bir süreç olmadan kimseyi ağır bir suçla itham etmeyin.
- Ceza davalarını yetkili yargı mercilerine bırakın; kişisel intikam canları ve adaleti tehlikeye atar.
- İfade ve anlaşmaları açıkça kayda geçirin; biri yardım istediğinde dürüst davranın.
Bu hadis, Müslümanın canının dokunulmaz olduğunu ve kan dökmenin yalnızca sınırları kesin biçimde belirlenmiş hukuki gerekçelerle mümkün olduğunu bildirir.
Sahih al-Bukhari · #3846 (Sahih)Bu rivayet, Sahih al-Buhari’de söz konusu anlatının hemen yanında yer alır ve ele alınan dönemin tarihî bağlamını anlamaya yardımcı olur.
Her gün kendi dilinde bir hadis
Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.