Kur'an Tefsiri · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, 4679. hadis

Zayd ibn Thabit rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.

Sahih (güvenilir)Kitap: Kur'an Tefsiri
صحيح البخاري
Kim rivayet etti?

al‑Bukhari'den Ibn as‑Sabbaq'e uzanan rivayet zinciri

Sahih (güvenilir)
  1. 1Abu al‑Yamanal‑Bukhari'e aktardıأَبُو الْيَمَانِ
  2. 2Shu'aybشُعَيْبٌ
  3. 3Az‑Zuhriالزُّهْرِيِّ
  4. 4Ibn as‑Sabbaqابْنُ السَّبَّاقِ

Sıralama, bu rivayetin Arapça metninde geçtiği şekildedir. İsimler Arapçadan Latin alfabesine aktarılmıştır. Sahih al-Bukhari bir bütün olarak sahih kabul edilir.

Rivayet

Arapça metin

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ السَّبَّاقِ، أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ الأَنْصَارِيَّ ـ رضى الله عنه ـ وَكَانَ مِمَّنْ يَكْتُبُ الْوَحْىَ قَالَ أَرْسَلَ إِلَىَّ أَبُو بَكْرٍ مَقْتَلَ أَهْلِ الْيَمَامَةِ وَعِنْدَهُ عُمَرُ، فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ عُمَرَ أَتَانِي فَقَالَ إِنَّ الْقَتْلَ قَدِ اسْتَحَرَّ يَوْمَ الْيَمَامَةِ بِالنَّاسِ، وَإِنِّي أَخْشَى أَنْ يَسْتَحِرَّ الْقَتْلُ بِالْقُرَّاءِ فِي الْمَوَاطِنِ فَيَذْهَبَ كَثِيرٌ مِنَ الْقُرْآنِ، إِلاَّ أَنْ تَجْمَعُوهُ، وَإِنِّي لأَرَى أَنْ تَجْمَعَ الْقُرْآنَ‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ قُلْتُ لِعُمَرَ كَيْفَ أَفْعَلُ شَيْئًا لَمْ يَفْعَلْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ عُمَرُ هُوَ وَاللَّهِ خَيْرٌ‏.‏ فَلَمْ يَزَلْ عُمَرُ يُرَاجِعُنِي فِيهِ حَتَّى شَرَحَ اللَّهُ لِذَلِكَ صَدْرِي، وَرَأَيْتُ الَّذِي رَأَى عُمَرُ‏.‏ قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَعُمَرُ عِنْدَهُ جَالِسٌ لاَ يَتَكَلَّمُ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّكَ رَجُلٌ شَابٌّ عَاقِلٌ وَلاَ نَتَّهِمُكَ، كُنْتَ تَكْتُبُ الْوَحْىَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَتَبَّعِ الْقُرْآنَ فَاجْمَعْهُ‏.‏ فَوَاللَّهِ لَوْ كَلَّفَنِي نَقْلَ جَبَلٍ مِنَ الْجِبَالِ مَا كَانَ أَثْقَلَ عَلَىَّ مِمَّا أَمَرَنِي بِهِ مِنْ جَمْعِ الْقُرْآنِ قُلْتُ كَيْفَ تَفْعَلاَنِ شَيْئًا لَمْ يَفْعَلْهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ هُوَ وَاللَّهِ خَيْرٌ، فَلَمْ أَزَلْ أُرَاجِعُهُ حَتَّى شَرَحَ اللَّهُ صَدْرِي لِلَّذِي شَرَحَ اللَّهُ لَهُ صَدْرَ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ، فَقُمْتُ فَتَتَبَّعْتُ الْقُرْآنَ أَجْمَعُهُ مِنَ الرِّقَاعِ وَالأَكْتَافِ وَالْعُسُبِ وَصُدُورِ الرِّجَالِ، حَتَّى وَجَدْتُ مِنْ سُورَةِ التَّوْبَةِ آيَتَيْنِ مَعَ خُزَيْمَةَ الأَنْصَارِيِّ، لَمْ أَجِدْهُمَا مَعَ أَحَدٍ غَيْرِهِ ‏{‏لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ‏}‏ إِلَى آخِرِهِمَا، وَكَانَتِ الصُّحُفُ الَّتِي جُمِعَ فِيهَا الْقُرْآنُ عِنْدَ أَبِي بَكْرٍ حَتَّى تَوَفَّاهُ اللَّهُ، ثُمَّ عِنْدَ عُمَرَ حَتَّى تَوَفَّاهُ اللَّهُ، ثُمَّ عِنْدَ حَفْصَةَ بِنْتِ عُمَرَ‏.‏ تَابَعَهُ عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ وَاللَّيْثُ عَنْ يُونُسَ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ‏.‏ وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ وَقَالَ مَعَ أَبِي خُزَيْمَةَ الأَنْصَارِيِّ‏.‏ وَقَالَ مُوسَى عَنْ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ مَعَ أَبِي خُزَيْمَةَ‏.‏ وَتَابَعَهُ يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ‏.‏ وَقَالَ أَبُو ثَابِتٍ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ وَقَالَ مَعَ خُزَيْمَةَ، أَوْ أَبِي خُزَيْمَةَ‏.‏

Çeviri

Ebû’l-Yemân bize rivayet etti; Şuayb, ez-Zührî’den haber verdi. Ez-Zührî dedi ki: İbn es-Sebbâk bana haber verdi; vahiy kâtiplerinden olan Zeyd b. Sâbit el-Ensârî —Allah ondan razı olsun— şöyle anlattı: Yemâme savaşı sırasındaki ağır kayıpların ardından Ebû Bekir, Ömer yanında olduğu halde beni yanına çağırdı. Ebû Bekir dedi ki:

“Ömer bana geldi ve şöyle söyledi: ‘Yemâme günü insanlar ağır kayıplar verdi. Başka meydanlarda da kurra’nın (Kur’an hafızlarının) yoğun şekilde şehit düşmesinden ve bunun sonucunda Kur’an’ın büyük bir kısmının kaybolmasından endişe ediyorum; eğer onu toplamazsanız! Ben görüşüm odur ki Kur’an’ı cem etmelisin.’” Ebû Bekir devamla şunları söyledi: “Ömer’e dedim ki: ‘Resûlullah ﷺ’ın yapmadığı bir şeyi nasıl yapabilirim?’ Ömer, ‘Vallahi bu hayırlı bir iştir,’ diye karşılık verdi. Ömer beni ikna etmek için ısrarını sürdürdü; nihayet Allah göğsümü buna genişletti ve ben de Ömer’in görüşüne katıldım.” Zeyd b. Sâbit ekledi: “Ömer, Ebû Bekir’in yanında oturuyor, benimle konuşmuyordu.” Ebû Bekir bana dedi ki: “Sen akıllı bir gençsin, senden şüphe etmeyiz; sen Resûlullah ﷺ için vahiy yazıyordun. O halde Kur’an’ı araştır ve topla.” Vallahi, eğer benden bir dağı yerinden oynatmamı isteseydi, bu emir Kur’an’ı cem etme emrinden daha ağır gelmezdi. Dedim ki: “Nebi ﷺ’ın yapmadığı bir şeyi nasıl yaparsınız?” Ebû Bekir, “Vallahi bu hayırlı bir iştir,” dedi. Onunla tartışmayı sürdürdüm; sonunda Allah, Ebû Bekir ve Ömer’in göğsünü genişlettiği şeye benim göğsümü de genişletti. Bunun üzerine kalktım; Kur’an’ı parşömenlerden, kürek kemiklerinden, hurma dalı saplarından ve insanların hafızalarından derleyip topladım. Nihayet Tevbe sûresinden iki âyeti Huzeyme el-Ensârî’nin yanında buldum; bunları başka kimsede bulamamıştım: {Andolsun size kendinizden öyle bir Peygamber gelmiştir ki sizin sıkıntıya uğramanız ona çok ağır gelir. O size çok düşkündür...} âyetlerinin sonuna kadar. Kur’an’ın toplandığı nüshalar, Allah Ebû Bekir’i vefat ettirene kadar onun yanında kaldı; sonra Allah Ömer’i vefat ettirene kadar Ömer’in yanında; ardından da Ömer’in kızı Hafsa’nın yanında muhafaza edildi. Osman b. Ömer ile Leys, Yûnus’tan, o da İbn Şihâb’dan bu rivayeti takip etmişlerdir. Leys ayrıca şöyle demiştir: Abdurrahman b. Hâlid, İbn Şihâb’dan bana rivayet etti ve ‘Ebî Huzeyme el-Ensârî’nin yanında’ şeklinde belirtti. Mûsâ, İbrâhim kanalıyla dedi ki: İbn Şihâb bize ‘Ebî Huzeyme’nin yanında’ diye rivayet etti. Yakûb b. İbrâhim de babasından bu rivayeti takip etmiştir. Ebû Sâbit dedi ki: İbrâhim bize rivayet etti ve ‘Huzeyme veya Ebî Huzeyme’nin yanında’ dedi.

Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.

Temel mesaj

Ebû Bekir, Yemâme’deki kayıpların ardından Kur’an’ın dikkatle toplanmasını sağladı.

Arka plan ve bağlam

Yemâme Savaşı’nda Kur’an’ı ezbere bilenlerin ağır kayıplar vermesinin ardından Ömer, Kur’an’ın bir araya getirilmesini önerdi. Ebû Bekir, vahyi Peygamber ﷺ için yazmış olan Zeyd bin Sâbit’e bu işi titizlikle yapmasını emretti.

Kavramlar ve açıklamalar
kurrâ

Kur’an okuyucuları; burada Kur’an’ın büyük bir bölümünü ezberlemiş kişiler kastedilir.

vahiy

Allah’ın Peygamber ﷺ’e bildirdiği mesaj.

parşömenler ve hurma dalları

O dönemde Kur’an’ın bazı bölümlerinin üzerine yazıldığı malzemeler.

Âlimlerin çıkarımları

Klasik âlimler bu rivayetten, Kur’an’ı toplamanın vahyi korumaya yönelik sorumlu bir toplumsal görev olduğu sonucunu çıkarırlar. Ebû Bekir ve Ömer, yeni bir dinî inanç ortaya koymakla daha önce vahyedilmiş metni koruyan bir yöntem benimsemeyi birbirinden ayırmışlardır. Zeyd yazılı parçaları toplamış, ayrıca Kur’an’ı ezberleyenlere de danışmıştır. Dolayısıyla rivayet; dikkatli doğrulamayı, uzmanlığı ve istişareyi vurgular.

Günümüz için dersler
  1. Önemli bilgileri özenle koruyun ve güvenilir kaynaklarla doğrulayın.
  2. Önemli toplumsal görevlerde bilgili ve güvenilir kişilere danışın.
  3. Yararlı yeni bir yöntem, içeriğini değiştirmeden mevcut dinî kaynakları korumaya hizmet edebilir.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Her gün kendi dilinde bir hadis

Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.