Sahih al-Bukhari, 5358. hadis
Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.
Rivayet
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، وَكَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ ذَكَرَ لِي ذِكْرًا مِنْ حَدِيثِهِ، فَانْطَلَقْتُ حَتَّى دَخَلْتُ عَلَى مَالِكِ بْنِ أَوْسٍ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ مَالِكٌ انْطَلَقْتُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى عُمَرَ، إِذْ أَتَاهُ حَاجِبُهُ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدٍ يَسْتَأْذِنُونَ قَالَ نَعَمْ. فَأَذِنَ لَهُمْ ـ قَالَ ـ فَدَخَلُوا وَسَلَّمُوا فَجَلَسُوا، ثُمَّ لَبِثَ يَرْفَا قَلِيلاً فَقَالَ لِعُمَرَ هَلْ لَكَ فِي عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ قَالَ نَعَمْ. فَأَذِنَ لَهُمَا، فَلَمَّا دَخَلاَ سَلَّمَا وَجَلَسَا، فَقَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا. فَقَالَ الرَّهْطُ عُثْمَانُ وَأَصْحَابُهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنَهُمَا، وَأَرِحْ أَحَدَهُمَا مِنَ الآخَرِ. فَقَالَ عُمَرُ اتَّئِدُوا أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ". يُرِيدُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَفْسَهُ. قَالَ الرَّهْطُ قَدْ قَالَ ذَلِكَ. فَأَقْبَلَ عُمَرُ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ذَلِكَ قَالاَ قَدْ قَالَ ذَلِكَ. قَالَ عُمَرُ فَإِنِّي أُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الأَمْرِ، إِنَّ اللَّهَ كَانَ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْمَالِ بِشَىْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ، قَالَ اللَّهُ {مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ} إِلَى قَوْلِهِ {قَدِيرٌ}. فَكَانَتْ هَذِهِ خَالِصَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ وَلاَ اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ، لَقَدْ أَعْطَاكُمُوهَا وَبَثَّهَا فِيكُمْ، حَتَّى بَقِيَ مِنْهَا هَذَا الْمَالُ، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَتِهِمْ مِنْ هَذَا الْمَالِ، ثُمَّ يَأْخُذُ مَا بَقِيَ، فَيَجْعَلُهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ، فَعَمِلَ بِذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَيَاتَهُ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ، هَلْ تَعْلَمُونَ ذَلِكَ قَالُوا نَعَمْ. قَالَ لِعَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ. ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَبَضَهَا أَبُو بَكْرٍ يَعْمَلُ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنْتُمَا حِينَئِذٍ ـ وَأَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ ـ تَزْعُمَانِ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ كَذَا وَكَذَا، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنَّهُ فِيهَا صَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ فَقُلْتُ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ، فَقَبَضْتُهَا سَنَتَيْنِ أَعْمَلُ فِيهَا بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ، ثُمَّ جِئْتُمَانِي وَكَلِمَتُكُمَا وَاحِدَةٌ وَأَمْرُكُمَا جَمِيعٌ، جِئْتَنِي تَسْأَلُنِي نَصِيبَكَ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ، وَأَتَى هَذَا يَسْأَلُنِي نَصِيبَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا، فَقُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا دَفَعْتُهُ إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ وَمِيثَاقَهُ لَتَعْمَلاَنِ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَبِمَا عَمِلَ بِهِ فِيهَا أَبُو بَكْرٍ، وَبِمَا عَمِلْتُ بِهِ فِيهَا، مُنْذُ وُلِّيتُهَا، وَإِلاَّ فَلاَ تُكَلِّمَانِي فِيهَا فَقُلْتُمَا ادْفَعْهَا إِلَيْنَا بِذَلِكَ. فَدَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا بِذَلِكَ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْهِمَا بِذَلِكَ فَقَالَ الرَّهْطُ نَعَمْ. قَالَ فَأَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا بِذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ. قَالَ أَفَتَلْتَمِسَانِ مِنِّي قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ، فَوَالَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ لاَ أَقْضِي فِيهَا قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ، حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ، فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهَا فَادْفَعَاهَا فَأَنَا أَكْفِيكُمَاهَا.
Bize Saîd b. Ufeyr anlattı, dedi ki: Bana Leys anlattı, dedi ki: Bana Ukayl anlattı, İbn Şihâb'dan, dedi ki: Bana Mâlik b. Evs b. el-Hadesân haber verdi. Muhammed b. Cübeyr b. Mut‘im bana onun hadisinin bir kısmını zikretmişti; bunun üzerine kalkıp Mâlik b. Evs'in yanına girdim ve ona sordum. Mâlik şöyle dedi: Ömer'in yanına girmek üzere yola çıktım. Tam o sırada kapıcısı Yerfa gelip,
"Osman, Abdurrahman, Zübeyr ve Sa'd içeri girmek için izin istiyorlar, ne buyurursunuz?" dedi. Ömer, "Evet" dedi. Bunun üzerine onlara izin verildi; içeri girip selam verdiler ve oturdular. Sonra Yerfa biraz bekledi ve Ömer'e, "Ali ve Abbas da izin istiyor, ne buyurursunuz?" dedi. Ömer, "Evet" dedi. Onlara da izin verildi; içeri girince selam verip oturdular. Abbas, "Ey Müminlerin Emîri! Benimle şu adam arasındaki meseleyi hükme bağla" dedi. Osman ve arkadaşları olan topluluk da, "Ey Müminlerin Emîri! Aralarında hüküm ver de birini diğerinden kurtar" dediler. Ömer, "Ağır olun! Sizi, göklerin ve yerin ayakta durduğu Allah'a and olsun ki, biliyor musunuz: Resûlullah ﷺ, 'Biz miras bırakmayız, bıraktığımız sadakadır' buyurmuştur?" dedi. Burada Resûlullah ﷺ kendisini kastediyordu. Topluluk, "Evet, bunu söylemiştir" dedi. Bunun üzerine Ömer, Ali ve Abbas'a dönerek, "Sizi Allah'a and olsun ki, Resûlullah ﷺ'ın bunu söylediğini biliyor musunuz?" diye sordu. İkisi de, "Evet, söylemiştir" dediler. Ömer devam etti: "Şimdi size bu işten bahsedeyim: Allah, bu mal konusunda Resûlü'nü ﷺ, başkasına vermediği bir şeyle özel kılmıştır. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: 'Allah'ın, onlardan Resûlü'ne fey olarak verdiği şeylere gelince, siz o mallar için ne at ne de deve koşturmadınız...' ayetinin sonundaki '...Allah her şeye kadirdir' ifadesine kadar. İşte bu mal, Resûlullah ﷺ için has kılınmıştı. Vallahi o, bunu sizin önünüzde gizlemedi ve size karşı tekeline almadı; aksine onu size verdi ve aranızda dağıttı, ta ki geriye sadece bu mal kaldı. Resûlullah ﷺ ailesinin bir yıllık nafakasını bu maldan karşılardı, sonra kalanı alır ve Allah'ın malının harcandığı yere harcardı. Resûlullah ﷺ hayatı boyunca böyle yaptı. Sizi Allah'a and olsun ki, bunu biliyor musunuz?" Dediler ki: "Evet." Sonra Ali ve Abbas'a, "Sizi Allah'a and olsun ki, bunu biliyor musunuz?" dedi. İkisi de, "Evet" dediler. Ömer sözlerine şöyle devam etti: "Sonra Allah, Nebisi'ni ﷺ vefat ettirdi. Ebû Bekir, 'Ben Resûlullah ﷺ'ın velisiyim' dedi ve bu malı teslim aldı; onda Resûlullah ﷺ'ın yaptığı gibi tasarrufta bulundu. O sırada siz ikiniz," diyerek Ali ve Abbas'a döndü, "Ebû Bekir hakkında şöyle böyle olduğunu iddia ediyordunuz. Halbuki Allah biliyor ki o, bu konuda sadık, iyiliksever, doğru yolda ve hakka tabi idi. Sonra Allah, Ebû Bekir'i vefat ettirdi. Ben de, 'Ben Resûlullah ﷺ'ın ve Ebû Bekir'in velisiyim' dedim ve bu malı iki yıl elimde tuttum; onda Resûlullah ﷺ'ın ve Ebû Bekir'in yaptığı gibi tasarrufta bulundum. Sonra ikiniz bana geldiniz; sözünüz bir, talebiniz ortaktı. Sen," dedi Abbas'a hitaben, "kardeşinin oğlundan hisseni istemeye geldin; bu da," dedi Ali'yi kastederek, "hanımının babasından olan hissesini istemeye geldi. Ben de size, 'Dilerseniz bu malı size teslim ederim, ancak Allah'a karşı ahid ve misak vermeniz şartıyla ki, onda Resûlullah ﷺ'ın yaptığı gibi, Ebû Bekir'in yaptığı gibi ve benim göreve başladığımdan beri yaptığım gibi tasarruf edeceksiniz; aksi takdirde bu hususta benimle konuşmayın' dedim. Siz de, 'Bu şartla bize teslim et' dediniz. Ben de bu şartla size teslim ettim. Sizi Allah'a and olsun ki, bunu onlara bu şartla teslim ettim mi?" Topluluk, "Evet" dedi. Sonra Ali ve Abbas'a dönüp, "Sizi Allah'a and olsun ki, bunu size bu şartla teslim ettim mi?" diye sordu. İkisi de, "Evet" dediler. Ömer, "Şimdi benden bundan başka bir hüküm mü istiyorsunuz? Göklerin ve yerin izniyle ayakta durduğu Zat'a yemin ederim ki, Kıyamet kopuncaya kadar bu konuda bundan başka bir hüküm vermeyeceğim! Eğer buna gücünüz yetmiyorsa, onu iade edin; ben sizin adınıza ona yeterim" dedi.
Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.
Peygamber ﷺ ailesi için bir yıllık geçimlik ayırır, geri kalanını ise toplumun ortak malı olarak yönetirdi.
ʿAli ve ʿAbbas, Peygamber ﷺ ile bağlantılı malların yönetimi hakkında ʿUmar’dan hüküm istediler. ʿUmar, orada bulunanlara peygamberlerin miras bırakmadığı sözünü ve yönetimin kendilerine devredildiği düzenlemeyi hatırlattı.
Müslümanların savaş olmaksızın elde ettiği ve İslam hükümlerine göre yönetilen mallar.
Sadaka; burada kişisel miras olarak paylaştırılmayan malları ifade eder.
Bir ailenin bir yıl boyunca geçimini sağlamak için gereken kaynaklar.
Klasik âlimler buradan, ʿUmar’ın sözünü ettiği malların sıradan bir tereke gibi mirasçılar arasında paylaştırılmadığı, bilakis Peygamber’in uygulamasına göre yönetildiği sonucunu çıkarırlar. Rivayet ayrıca Peygamber ﷺ ailesine bu kaynaklardan uygun bir geçimlik verildiğini ve geri kalanın toplumun yararına harcandığını gösterir. Fakihler, kamu malı öğretisi kapsamında fayʾın ve yönetiminin ayrıntılı hükümlerini ele alır; bu pasaj tek başına herkesin kişisel mirası için genel bir kural koymaz.
- Ortak kaynakların yönetimi için önceden açık düzenlemeler yapın ve bunlara özenle uyun.
- Sorumlu bir bütçede önce ailenizin temel geçim giderlerine yer verin.
- Toplumun ortak parasını şeffaf biçimde yönetin ve kalanı kararlaştırılan amaç doğrultusunda harcayın.
Bu sahih rivayet de Peygamber ﷺ’in miras bırakmadığı sözünü ele alır ve miras ile sadaka konusunu bağlamına yerleştirmeye yardımcı olur.
Sahih al-Bukhari · #5356 (Sahih)Bu sahih rivayet aile geçimi konusuyla bağlantılıdır ve aileye karşı sorumlu harcama vurgusunu tamamlar.
Her gün kendi dilinde bir hadis
Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.