Miras Hukuku · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, 6728. hadis

Umar ibn al-Khattab rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.

Sahih (güvenilir)Kitap: Miras Hukuku
صحيح البخاري
Kim rivayet etti?

Umar ibn al-Khattab tarafından rivayet edildi

Sahih (güvenilir)

Sahih al-Bukhari bir bütün olarak sahih kabul edilir.

Rivayet

Arapça metin

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ،، وَكَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ ذَكَرَ لِي مِنْ حَدِيثِهِ ذَلِكَ، فَانْطَلَقْتُ حَتَّى دَخَلْتُ عَلَيْهِ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ انْطَلَقْتُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى عُمَرَ فَأَتَاهُ حَاجِبُهُ يَرْفَأُ فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدٍ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ، ثُمَّ قَالَ هَلْ لَكَ فِي عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا‏.‏ قَالَ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏‏.‏ يُرِيدُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَفْسَهُ‏.‏ فَقَالَ الرَّهْطُ قَدْ قَالَ ذَلِكَ‏.‏ فَأَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ هَلْ تَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ذَلِكَ قَالاَ قَدْ قَالَ ذَلِكَ‏.‏ قَالَ عُمَرُ فَإِنِّي أُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الأَمْرِ، إِنَّ اللَّهَ قَدْ كَانَ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْفَىْءِ بِشَىْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ، فَقَالَ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏قَدِيرٌ‏}‏ فَكَانَتْ خَالِصَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ، وَلاَ اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ، لَقَدْ أَعْطَاكُمُوهُ وَبَثَّهَا فِيكُمْ، حَتَّى بَقِيَ مِنْهَا هَذَا الْمَالُ، فَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ مِنْ هَذَا الْمَالِ نَفَقَةَ سَنَتِهِ، ثُمَّ يَأْخُذُ مَا بَقِيَ فَيَجْعَلُهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ، فَعَمِلَ بِذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَيَاتَهُ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُونَ ذَلِكَ قَالُوا نَعَمْ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِعَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ‏.‏ فَتَوَفَّى اللَّهُ نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَبَضَهَا فَعَمِلَ بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ فَقُلْتُ أَنَا وَلِيُّ وَلِيِّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَبَضْتُهَا سَنَتَيْنِ أَعْمَلُ فِيهَا مَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ، ثُمَّ جِئْتُمَانِي وَكَلِمَتُكُمَا وَاحِدَةٌ، وَأَمْرُكُمَا جَمِيعٌ، جِئْتَنِي تَسْأَلُنِي نَصِيبَكَ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ، وَأَتَانِي هَذَا يَسْأَلُنِي نَصِيبَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا فَقُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا بِذَلِكَ، فَتَلْتَمِسَانِ مِنِّي قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ، فَوَاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، لاَ أَقْضِي فِيهَا قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ، فَإِنْ عَجَزْتُمَا فَادْفَعَاهَا إِلَىَّ، فَأَنَا أَكْفِيكُمَاهَا‏.‏

Çeviri

Bize Yahya b. Bükeyr anlattı, bize Leys anlattı, Ukayl'den, İbn Şihab'dan; dedi ki: Bana Malik b. Evs b. Hadasan haber verdi. Muhammed b. Cübeyr b. Mut'im de bana bu hadisten bahsetmişti. Bunun üzerine yanına girdim ve ona sordum. Dedi ki: Ömer'in yanına girdim. Kapıcısı Yerfa gelip, 'Osman, Abdurrahman, Zübeyr ve Sa'd içeri girmek için izin istiyorlar, onları alayım mı?' dedi. Ömer, 'Evet' dedi. Onlara izin verildi. Sonra kapıcı tekrar gelip, 'Ali ve Abbas'ı da alayım mı?' diye sordu. Ömer, 'Evet' dedi. Abbas, 'Ey Müminlerin Emiri! Benimle şu adam (Ali) arasında hüküm ver' dedi. Ömer şöyle buyurdu: 'Sizi, izniyle göklerin ve yerin durduğu Allah'a and olsun, biliyor musunuz ki Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur:

"Biz miras bırakmayız, bıraktığımız sadakadır." Burada Resûlullah ﷺ kendisini kastediyordu.' Oradaki topluluk, 'Evet, bunu söylemiştir' dediler. Bunun üzerine Ali ve Abbas'a dönüp, 'Resûlullah ﷺ'ın bunu söylediğini biliyor musunuz?' diye sordu. İkisi de, 'Evet, söylemiştir' dediler. Ömer devamla şunları söyledi: 'Size bu meseleyi anlatayım: Şüphesiz Allah, bu fey malından Resûlü'ne ﷺ başkasına vermediği bir şeyi tahsis etmiştir. Aziz ve Celil olan Allah şöyle buyurmuştur: {Allah'ın Resûlü'ne verdiği fey...} ayetinden {...her şeye gücü yetendir} ifadesine kadar. Bu mal yalnızca Resûlullah ﷺ içindi. Vallahi o, bunu sizin önünüzde toplamadı ve size karşı tekeline almadı; aksine onu size verdi ve aranızda dağıttı. Ta ki geriye şu mal kaldı. Nebi ﷺ ailesinin yıllık nafakasını bu maldan karşılıyor, kalanını ise Allah'ın malının harcandığı yere (sadaka olarak) veriyordu. Resûlullah ﷺ hayatı boyunca böyle yaptı. Sizi Allah'a and olsun, bunu biliyor musunuz?' Dediler ki: 'Evet.' Sonra Ali ve Abbas'a, 'Sizi Allah'a and olsun, bunu biliyor musunuz?' diye sordu. İkisi de, 'Evet' dediler. Ömer ekledi: 'Allah Nebisi'ni ﷺ vefat ettirince Ebubekir, "Ben Resûlullah ﷺ'ın velisiyim" dedi ve bu malı aldı, Resûlullah ﷺ'ın yaptığı gibi yönetti. Sonra Allah Ebubekir'i vefat ettirince ben, "Ben Resûlullah ﷺ'ın velisinin velisiyim" dedim ve iki yıl boyunca bu malı aldım; Resûlullah ﷺ ve Ebubekir'in yaptığı şekilde yönettim. Sonra ikiniz yanıma geldiniz; sözünüz bir, talebiniz ortaktı. Sen (Abbas), yeğeninin malından payını istemeye geldin; bu adam (Ali) ise karısının babasının malından payını istemeye geldi. Ben de size, "Dilerseniz bu şartla (Nebi ﷺ ve Ebubekir'in yaptığı üzere yönetmeniz kaydıyla) onu size verebilirim" dedim. Şimdi benden başka bir hüküm mü istiyorsunuz? İzniyle göklerin ve yerin durduğu Allah'a yemin ederim ki Kıyamet kopuncaya kadar bunda başka bir hüküm vermeyeceğim. Eğer buna güç yetiremezseniz onu bana iade edin, ben sizin adınıza onu yeterince yönetirim.', 'explanation': 'Bu hadis, Ali b. Ebi Talib ile Abbas b. Abdülmuttalib arasındaki, Hz. Muhammed ﷺ'in mirası ve mallarıyla ilgili tarihsel anlaşmazlığı anlatmaktadır. Ömer b. Hattab, önde gelen sahabelere Peygamber'in açık beyanını hatırlatarak meseleyi karara bağlamıştır; zira peygamberler dünyevi miras bırakmazlar ve geride bıraktıkları her şey Müslüman toplum için sürekli bir sadaka sayılır. Ömer, Peygamber ﷺ ve Ebubekir'in uygulamasını takip ederek bu malların kişisel miras olarak dağıtılmayıp kamu refahını finanse etmek ve Peygamber ailesinin temel geçimini sağlamak amacıyla yönetildiğini açıklamaktadır. Bu durum, peygamberlerin miras konusundaki özel statüsünü, kamu vakıflarının korunmasının önemini ve yöneticilerin kamu mallarını idare ederken Nebevi uygulamaya sıkı sıkıya uymalarının gerekliliğini vurgulamaktadır.

Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.

Temel mesaj

Peygamber’in ﷺ bıraktığı mal, sadaka malı olarak yönetildi.

Arka plan ve bağlam

ʿAbbâs ve ʿAlî, Peygamber ﷺ ile bağlantılı bir malın yönetimi konusunda aralarındaki anlaşmazlığı ʿUmar’a sundular. ʿUmar, tanıklardan bildiklerini doğrulamalarını istedi ve ardından malın daha önce nasıl yönetildiğini açıkladı.

Kavramlar ve açıklamalar
feyʾ

Bir savaş olmaksızın Müslüman toplumunun eline geçen mallar.

sadaka

Hayır amacıyla verilen mal; burada olağan miras gibi paylaştırılmayan malı ifade eder.

yönetici

Malı özel mülk edinmeden, belirlenmiş amaca uygun biçimde koruyan ve harcayan kişi.

Âlimlerin çıkarımları

Klasik âlimler bu rivayetten, peygamberlerin olağan miras bırakmadığı; geride bıraktıklarının sadaka ve toplumun yararı için harcandığı sonucunu çıkarırlar. Rivayet ayrıca özel mülkiyet ile sorumlu biçimde yönetilen feyʾ malı arasında ayrım yapar. Dört Sünnî hukuk mezhebi, peygamberlerin bıraktığı malın olağan miras paylarına göre dağıtılmayacağı kuralını kabul eder; yönetim ve harcamaya ilişkin ayrıntılı hukuki sonuçlar fıkıh kapsamında ele alınır.

Günümüz için dersler
  1. Ortak malları açıkça belirlenmiş bir amaca göre yönetin ve nasıl harcandığının hesabını verin.
  2. Bir anlaşmazlıkta hüküm vermeden önce güvenilir tanıklıklara ve üzerinde uzlaşılan olgulara başvurun.
  3. Kişisel miras ile kamu yararına veya sadakaya ayrılmış malı birbirinden ayırın.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Her gün kendi dilinde bir hadis

Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.