Sahih Muslim, 2951. hadis
Jabir ibn Abdullah rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.
Jabir ibn Abdullah tarafından rivayet edildi
Sahih Muslim bir bütün olarak sahih kabul edilir.
Rivayet
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، جَمِيعًا عَنْ حَاتِمٍ، - قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْمَدَنِيُّ، - عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ دَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَسَأَلَ عَنِ الْقَوْمِ، حَتَّى انْتَهَى إِلَىَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، . فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَنَزَعَ زِرِّي الأَعْلَى ثُمَّ نَزَعَ زِرِّي الأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَىَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلاَمٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ يَا ابْنَ أَخِي سَلْ عَمَّا شِئْتَ . فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى وَحَضَرَ وَقْتُ الصَّلاَةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبِهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَنْبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَصَلَّى بِنَا فَقُلْتُ أَخْبِرْنِي عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ ثُمَّ أَذَّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَيَعْمَلَ مِثْلَ عَمَلِهِ فَخَرَجْنَا مَعَهُ حَتَّى أَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَيْفَ أَصْنَعُ قَالَ " اغْتَسِلِي وَاسْتَثْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي " . فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي بَيْنَ يَدَيْهِ مِنْ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْرِفُ تَأْوِيلَهُ وَمَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَىْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ بِالتَّوْحِيدِ " لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ " . وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهِمْ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ - رضى الله عنه - لَسْنَا نَنْوِي إِلاَّ الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلاَثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ نَفَذَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَقَرَأَ { وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى} فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ وَلاَ أَعْلَمُهُ ذَكَرَهُ إِلاَّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ { قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ} وَ { قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ} ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الرُّكْنِ فَاسْتَلَمَهُ ثُمَّ خَرَجَ مِنَ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا فَلَمَّا دَنَا مِنَ الصَّفَا قَرَأَ { إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ} " أَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ " . فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَوَحَّدَ اللَّهَ وَكَبَّرَهُ وَقَالَ " لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كَلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الأَحْزَابَ وَحْدَهُ " . ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ قَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ فِي بَطْنِ الْوَادِي سَعَى حَتَّى إِذَا صَعِدَتَا مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَفَعَلَ عَلَى الْمَرْوَةِ كَمَا فَعَلَ عَلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا كَانَ آخِرُ طَوَافِهِ عَلَى الْمَرْوَةِ فَقَالَ " لَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقِ الْهَدْىَ وَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْىٌ فَلْيَحِلَّ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً " . فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لأَبَدٍ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَصَابِعَهُ وَاحِدَةً فِي الأُخْرَى وَقَالَ " دَخَلَتِ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ - مَرَّتَيْنِ - لاَ بَلْ لأَبَدٍ أَبَدٍ " . وَقَدِمَ عَلِيٌّ مِنَ الْيَمَنِ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَوَجَدَ فَاطِمَةَ - رضى الله عنها - مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَتْ إِنَّ أَبِي أَمَرَنِي بِهَذَا . قَالَ فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ فَذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ لِلَّذِي صَنَعَتْ مُسْتَفْتِيًا لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيمَا ذَكَرَتْ عَنْهُ فَأَخْبَرْتُهُ أَنِّي أَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَ " صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتَ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ " . قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُكَ . قَالَ " فَإِنَّ مَعِيَ الْهَدْىَ فَلاَ تَحِلُّ " . قَالَ فَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْىِ الَّذِي قَدِمَ بِهِ عَلِيٌّ مِنَ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِائَةً - قَالَ - فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلاَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْىٌ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ تَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى فَأَهَلُّوا بِالْحَجِّ وَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى بِهَا الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالْفَجْرَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلاً حَتَّى طَلَعَتِ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ مِنْ شَعَرٍ تُضْرَبُ لَهُ بِنَمِرَةَ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ تَشُكُّ قُرَيْشٌ إِلاَّ أَنَّهُ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتِ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَأَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ وَقَالَ " إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ حَرَامٌ عَلَيْكُمْ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلاَ كُلُّ شَىْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ تَحْتَ قَدَمَىَّ مَوْضُوعٌ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَإِنَّ أَوَّلَ دَمٍ أَضَعُ مِنْ دِمَائِنَا دَمُ ابْنِ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ كَانَ مُسْتَرْضِعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُ رِبَانَا رِبَا عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ فَاتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَلَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لاَ يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ . فَإِنْ فَعَلْنَ ذَلِكَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَقَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَنْ تَضِلُّوا بَعْدَهُ إِنِ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابَ اللَّهِ . وَأَنْتُمْ تُسْأَلُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ " . قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ . فَقَالَ بِإِصْبَعِهِ السَّبَّابَةِ يَرْفَعُهَا إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُتُهَا إِلَى النَّاسِ " اللَّهُمَّ اشْهَدِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ " . ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَذَّنَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ الْقَصْوَاءِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتِ الشَّمْسُ وَذَهَبَتِ الصُّفْرَةُ قَلِيلاً حَتَّى غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ خَلْفَهُ وَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ شَنَقَ لِلْقَصْوَاءِ الزِّمَامَ حَتَّى إِنَّ رَأْسَهَا لَيُصِيبُ مَوْرِكَ رَحْلِهِ وَيَقُولُ بِيَدِهِ الْيُمْنَى " أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ " . كُلَّمَا أَتَى حَبْلاً مِنَ الْحِبَالِ أَرْخَى لَهَا قَلِيلاً حَتَّى تَصْعَدَ حَتَّى أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى بِهَا الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ وَلَمْ يُسَبِّحْ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ اضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ وَصَلَّى الْفَجْرَ - حِينَ تَبَيَّنَ لَهُ الصُّبْحُ - بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَدَعَاهُ وَكَبَّرَهُ وَهَلَّلَهُ وَوَحَّدَهُ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى أَسْفَرَ جِدًّا فَدَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ الْفَضْلَ بْنَ عَبَّاسٍ وَكَانَ رَجُلاً حَسَنَ الشَّعْرِ أَبْيَضَ وَسِيمًا فَلَمَّا دَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّتْ بِهِ ظُعُنٌ يَجْرِينَ فَطَفِقَ الْفَضْلُ يَنْظُرُ إِلَيْهِنَّ فَوَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ عَلَى وَجْهِ الْفَضْلِ فَحَوَّلَ الْفَضْلُ وَجْهَهُ إِلَى الشِّقِّ الآخَرِ يَنْظُرُ فَحَوَّلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ مِنَ الشِّقِّ الآخَرِ عَلَى وَجْهِ الْفَضْلِ يَصْرِفُ وَجْهَهُ مِنَ الشِّقِّ الآخَرِ يَنْظُرُ حَتَّى أَتَى بَطْنَ مُحَسِّرٍ فَحَرَّكَ قَلِيلاً ثُمَّ سَلَكَ الطَّرِيقَ الْوُسْطَى الَّتِي تَخْرُجُ عَلَى الْجَمْرَةِ الْكُبْرَى حَتَّى أَتَى الْجَمْرَةَ الَّتِي عِنْدَ الشَّجَرَةِ فَرَمَاهَا بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ يُكَبِّرُ مَعَ كُلِّ حَصَاةٍ مِنْهَا مِثْلِ حَصَى الْخَذْفِ رَمَى مِنْ بَطْنِ الْوَادِي ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَى الْمَنْحَرِ فَنَحَرَ ثَلاَثًا وَسِتِّينَ بِيَدِهِ ثُمَّ أَعْطَى عَلِيًّا فَنَحَرَ مَا غَبَرَ وَأَشْرَكَهُ فِي هَدْيِهِ ثُمَّ أَمَرَ مِنْ كُلِّ بَدَنَةٍ بِبَضْعَةٍ فَجُعِلَتْ فِي قِدْرٍ فَطُبِخَتْ فَأَكَلاَ مِنْ لَحْمِهَا وَشَرِبَا مِنْ مَرَقِهَا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَفَاضَ إِلَى الْبَيْتِ فَصَلَّى بِمَكَّةَ الظُّهْرَ فَأَتَى بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ يَسْقُونَ عَلَى زَمْزَمَ فَقَالَ " انْزِعُوا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَلَوْلاَ أَنْ يَغْلِبَكُمُ النَّاسُ عَلَى سِقَايَتِكُمْ لَنَزَعْتُ مَعَكُمْ " . فَنَاوَلُوهُ دَلْوًا فَشَرِبَ مِنْهُ .
Ebû Bekir b. Ebî Şeybe ve İshâk b. İbrâhim bize rivayet etti; her ikisi de Hâtim'den - Ebû Bekir dedi ki: Medineli Hâtim b. İsmâil bize rivayet etti - Ca'fer b. Muhammed'den, o da babasından nakletti: Câbir b. Abdullah'ın yanına girdik. O, gelenleri tek tek sormaya başladı, sıra bana gelince: 'Ben Muhammed b. Ali b. Hüseyin'im' dedim. Bunun üzerine elini başıma uzattı, üst düğmemi açtı, sonra alt düğmemi açtı ve avucunu göğsüme koydu. O sırada ben genç bir delikanlıydım. Bana: 'Hoş geldin ey kardeşimin oğlu! Ne istersen sor' dedi. Kendisine sorular sordum; o görme engelliydi. Namaz vakti girince, büründüğü bir örtü içinde kalktı. Örtünün uçlarını omuzlarına her attığında kısa geldiği için geri kayıyordu; diğer ridası ise yanındaki askıda duruyordu. Bize namaz kıldırdı. Ona: 'Bana Allah Resûlü'nün ﷺ haccını anlat' dedim. Eliyle dokuz işaret ederek şöyle buyurdu: 'Allah Resûlü ﷺ dokuz yıl (Medine'de) kaldı ve hac yapmadı. Sonra onuncu yılda insanlara Allah Resûlü'nün ﷺ hacca gideceğini ilan etti.' Medine'ye çok sayıda insan geldi; hepsi Allah Resûlü'nün ﷺ peşinden gitmek ve onun yaptığı gibi yapmak istiyordu. Biz de onunla birlikte yola çıktık, Zülhuleyfe'ye vardık. Esmâ bint Umeys, Muhammed b. Ebî Bekir'i doğurdu. Allah Resûlü'ne ﷺ haber gönderip: 'Ne yapayım?' diye sordu. O da: 'Yıkan, kanamanı bir bezle bağla ve ihrama gir' buyurdu. Allah Resûlü ﷺ mescitte namaz kıldı, sonra Kasvâ'ya bindi. Devesi Beydâ'da doğrulduğunda, gözümün alabildiğince önümde, sağımda, solumda ve arkamda süvari ve yayalar gördüm. Allah Resûlü ﷺ aramızdaydı ve kendisine Kur'an iniyordu; O, Kur'an'ın hakiki manasını en iyi bilendi. O ne yaptıysa biz de aynısını yaptık. Tevhid telbiyesini şu sözlerle getirdi: 'Lebbeyk Allahümme lebbeyk, lebbeyk lâ şerîke leke lebbeyk, inne'l-hamde ve'n-ni'mete leke ve'l-mülk, lâ şerîke lek.' İnsanlar da bugün okudukları bu telbiyeyi getirdiler. Allah Resûlü ﷺ onların hiçbir sözüne karşı çıkmadı, kendi telbiyesinde sabit kaldı. Câbir (radıyallahu anh) dedi ki: 'Biz sadece haccı niyet etmiştik, umreyi bilmiyorduk.' Onunla birlikte Beyt'e geldiğimizde Rükn'e (Hacer-i Esved'e) istilam yaptı, üç şavt remel yaptı, dört şavt yürüdü. Sonra Makam-ı İbrahim'e geçti ve {İbrahim'in makamından bir namaz yeri edinin} ayetini okudu. Makam'ı kendisi ile Beyt arasına aldı. Babam - bunu Peygamber'den ﷺ duyup duymadığını bilmiyorum ama şöyle derdi: İki rekatta {Kul hüvellâhu ehad} ve {Kul yâ eyyühe'l-kâfirûn} surelerini okurdu. Sonra Rükn'e döndü, onu istilam etti ve kapıdan çıkıp Safa'ya yöneldi. Safa'ya yaklaşınca {Şüphesiz Safa ile Merve Allah'ın sembollerindendir} ayetini okudu ve 'Allah'ın başladığı ile başlarım' dedi. Safa'ya çıktı, Beyt'i görene kadar yükseldi, kıbleye döndü, Allah'ı tehlil ve tekbir etti ve şöyle dedi: 'Lâ ilâhe illallâhu vahdehû lâ şerîke leh, lehü'l-mülkü ve lehü'l-hamdü ve hüve alâ külli şey'in kadîr. Lâ ilâhe illallâhu vahdeh, enceze va'deh, ve nasara abdeh, ve hezeme'l-ahzâbe vahdeh.' Bu esnada dua etti ve bunu üç kez tekrarladı. Sonra Merve'ye doğru indi; ayakları vadi tabanına değince koştu, yükselmeye başlayınca yürüdü ve Merve'ye vardı. Merve'de de Safa'da yaptığının aynısını yaptı. Merve'deki son tavafında şöyle buyurdu: 'Eğer işimin sonunu önceden bilseydim, kurbanlık getirmez ve bunu umre yapardım. İçinizde yanında kurbanlığı olmayan kimse ihramdan çıksın ve bunu umre yapsın.' Surâka b. Mâlik b. Cu'şum ayağa kalkıp: 'Ey Allah'ın Resûlü! Bu hüküm bu yıl için mi yoksa ebediyen mi?' diye sordu. Allah Resûlü ﷺ parmaklarını birbirine geçirerek iki defa: 'Umre hacca dahil olmuştur' buyurdu ve ekledi: 'Hayır, ebediyen ebediyendir.' Ali (radıyallahu anh), Peygamber'in ﷺ kurbanlıklarıyla Yemen'den geldi. Fâtıma'yı (radıyallahu anhâ) ihramdan çıkmış, boyalı elbiseler giymiş ve sürme çekmiş olarak buldu. Buna itiraz etti. Fâtıma: 'Babam bana böyle emretti' dedi. Ali şöyle anlatırdı: 'Irak'tayken Fâtıma'nın yaptıklarına kızarak Allah Resûlü'nün ﷺ yanına gittim ve onun anlattıkları hakkında fetva istedim. Durumu kendisine arz edince:
"Doğru söylemiş, doğru söylemiş. Sen hacca niyet ederken ne dedin?" buyurdu. Ben: "Allah'ım! Resûlü'nün ihrama girdiği şekilde ben de ihrama giriyorum" dedim. Buyurdu ki: "Yanımda kurbanlık var, sen ihramdan çıkma." Câbir dedi ki: Ali'nin Yemen'den getirdiği ve Peygamber'in ﷺ getirdiği kurbanlıkların toplam sayısı yüz idi. Peygamber ﷺ ve yanında kurbanlığı olanlar hariç herkes ihramdan çıktı ve saçlarını kısalttı. Terviye günü (8 Zilhicce) Mina'ya yönelip hac için telbiye getirdiler. Allah Resûlü ﷺ devesine bindi; orada öğle, ikindi, akşam, yatsı ve sabah namazlarını kıldırdı. Güneş doğuncaya kadar biraz bekledi, sonra Nemire'de kendisi için kıl çadır kurulmasını emretti. Allah Resûlü ﷺ yola çıktı; Kureyşliler, cahiliye döneminde yaptıkları gibi Meş'ar-i Haram'da vakfe yapacağından şüphe etmiyorlardı. Ancak Allah Resûlü ﷺ geçip Arafat'a vardı ve Nemire'de kendisi için kurulan çadırı buldu. Güneş zeval edinceye kadar orada kaldı. Kasvâ'nın hazırlanmasını emretti, devesine bindi ve vadinin ortasına gelip insanlara hutbe irad etti: 'Şüphesiz kanlarınız ve mallarınız, bu gününüzün, bu ayınızın ve bu beldeinizin kutsiyeti gibi size haramdır. Biliniz ki cahiliye adetlerinin tümü ayaklarımın altındadır, kaldırılmıştır. Cahiliye kan davaları da kaldırılmıştır. İlk kaldırdığım kan davası, Benî Sa'd kabilesinde süt anneye verilip Hüzeyl tarafından öldürülen Rebîa b. Hâris'in oğlunun kanıdır. Cahiliye faizi de kaldırılmıştır. İlk kaldırdığım faiz, Abbâs b. Abdülmuttalib'in faizidir; tamamı kaldırılmıştır. Kadınlar hakkında Allah'tan korkun! Çünkü siz onları Allah'ın emaneti olarak aldınız ve onlarla ilişkiyi Allah'ın kelimesiyle helal kıldınız. Sizin onlar üzerindeki hakkınız, hoşlanmadığınız hiç kimseyi yatağınıza almamalarıdır. Eğer bunu yaparlarsa onları incitmeyecek şekilde dövün. Onların sizin üzerinizdeki hakkı ise, örfe göre rızık ve giyimleridir. Size, sımsıkı sarıldığınız sürece asla sapmayacağınız bir şey bıraktım: Allah'ın Kitabı. Siz benden sorgulanacaksınız; ne diyeceksiniz?' Dediler ki: 'Sen'in tebliğ ettiğine, vazifeni yerine getirdiğine ve nasihat ettiğine şahitlik ederiz.' Bunun üzerine şehadet parmağını semaya kaldırıp insanlara doğru sallayarak üç defa: 'Allah'ım şahit ol! Allah'ım şahit ol!' buyurdu. Ezan okundu, kamet getirildi ve öğle namazını kıldırdı. Tekrar kamet getirildi ve ikindi namazını kıldırdı; bu iki namaz arasında başka bir namaz kılmadı. Sonra Allah Resûlü ﷺ devesine bindi ve vakfe yerine geldi. Kasvâ'nın karnını kayalıklara doğru çevirdi, yayaların yolunu önünde tuttu ve kıbleye döndü. Güneş batıp sarılık gidinceye ve güneş tamamen kayboluncaya kadar ayakta durdu. Üsâme'yi arkasına aldı, Kasvâ'nın dizginini öyle bir çekti ki devenin başı eyerin kaşına değdi ve sağ eliyle işaret ederek: 'Ey insanlar! Sakin olun, sakin olun!' buyurdu. Herhangi bir tepeye geldiğinde devenin tırmanabilmesi için dizgini biraz gevşetti ve böylece Müzdelife'ye vardı. Orada akşam ve yatsı namazlarını tek ezan ve iki kametle kıldırdı; aralarında nafile kılmadı. Sonra fecir doğuncaya kadar yattı. Sabah namazını, aydınlanma belli olunca ezan ve kametle kıldı. Tekrar Kasvâ'ya bindi ve Meş'ar-i Haram'a geldi. Kıbleye dönüp dua etti, tekbir, tehlil ve tevhid getirdi. Hava iyice aydınlanıncaya kadar ayakta durdu. Güneş doğmadan önce hareket etti; arkasında Fadl b. Abbâs vardı. Fadl güzel saçlı, beyaz tenli ve yakışıklı bir gençti. Allah Resûlü ﷺ ilerlerken bazı kadın kafileleri yanlarından geçti. Fadl onlara bakmaya başlayınca Allah Resûlü ﷺ elini Fadl'ın yüzüne koydu. Fadl yüzünü diğer tarafa çevirip yine bakmak isteyince Allah Resûlü ﷺ elini diğer taraftan yüzüne koyup onu çevirdi. Muhassır vadisine gelince deveyi biraz hızlandırdı, Büyük Cemre'ye çıkan orta yoldan gitti ve ağacın yanındaki cemreye geldi. Oraya vadi tabanından, sapan taşı büyüklüğünde yedi çakıl taşı attı; her taş atışında tekbir getirdi. Sonra kurban kesim yerine geçti, altmış üç devebizzat kendi eliyle kesti. Geri kalanları Ali'ye verdi, o da onları kesti ve onu kurbanına ortak etti. Sonra her bir bedeneden bir parça et alınarak bir tencerede pişirilmesini emretti. İkisi de etinden yedi, suyundan içti. Daha sonra Allah Resûlü ﷺ devesine bindi, Beyt'e gelip ifada tavafını yaptı ve Mekke'de öğle namazını kıldı. Zemzem başında su dağıtan Abdülmuttaliboğulları'nın yanına geldi ve: 'Ey Abdülmuttaliboğulları! Su çekin! İnsanların bu sulama görevinizi elinizden almasından korkmasaydım, sizinle birlikte ben de çekerdim' buyurdu. Ona bir kova verdiler, o da içti.
Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.
Cabir, Peygamber ﷺ’in haccını ve Veda Hutbesi’ni anlatır.
Rivayet, Peygamber ﷺ’in Veda Haccı’nı anlatır ve onun onuncu yılda Medine’de hac yapacağını duyurduğunu belirtir. Arefe günü, orada bulunanlara can ve mal dokunulmazlığı, faizin kaldırılması ve kadınlara özenle davranılması gibi konularda hitap etmiştir.
Hac veya umre yapan kişinin girdiği ve bazı davranışlardan kaçındığı kutsal hâl.
Hacının Allah’ın çağrısına verdiği karşılık olan dua: “Lebbeyk Allahümme lebbeyk.”
Hac veya umre sırasında Safa ile Merve arasında yedi kez gidip gelmek.
Âlimler, Cabir’in ayrıntılı anlatımını haccın sırası ve edası konusunda önemli bir kaynak olarak kullanır. Bu anlatımda telbiye, tavaf, sa'y, Arafat ve Müzdelife’de kalış ve taşları atma gibi hususlar yer alır. Fakihler, bu rivayete ve diğer delillere dayanarak hangi ibadetlerin farz, müstehap veya caiz olduğunu ele alır; ayrıntılar fıkıh mezhepleri arasında farklılık gösterir. Veda Hutbesi; canın ve malın korunmasını, faizin kaldırılmasını, evlilikte hak ve yükümlülüklerin önemini vurgular.
- Yola çıkmadan önce haccın sırasını ve hükümlerini güvenilir kaynaklardan öğren.
- Başkalarının canını, malını ve haklarını koru; bunları dokunulmaz kabul et.
- Peygamberî rehberliği sükûnetle ve dikkatle izle; kalabalık ibadetlerde başkalarına da yer aç.
Cabir’in aynı anlatımından gelen bu rivayet, Peygamber ﷺ’in haccının bazı bölümlerini aktararak ayrıntılı anlatımı tamamlar.
Sahih Muslim · #2952 (Sahih)Bu rivayet, Cabir’in Veda Haccı tasvirindeki devam eden olayları aktarır.
Sahih Muslim · #2953 (Sahih)Bu Sahih rivayet de Cabir aracılığıyla Peygamber’in hac sırasındaki rehberliği hakkında bilgi verir.
Her gün kendi dilinde bir hadis
Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.