Sahih Muslim, 3779. hadis
Aisha rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.
Aisha tarafından rivayet edildi
Sahih Muslim bir bütün olarak sahih kabul edilir.
Rivayet
وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ الْهَمْدَانِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامُ، بْنُ عُرْوَةَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ دَخَلَتْ عَلَىَّ بَرِيرَةُ فَقَالَتْ إِنَّ أَهْلِي كَاتَبُونِي عَلَى تِسْعِ أَوَاقٍ فِي تِسْعِ سِنِينَ فِي كُلِّ سَنَةٍ أُوقِيَّةٌ . فَأَعِينِينِي . فَقُلْتُ لَهَا إِنْ شَاءَ أَهْلُكِ أَنْ أَعُدَّهَا لَهُمْ عَدَّةً وَاحِدَةً وَأُعْتِقَكِ وَيَكُونَ الْوَلاَءُ لِي فَعَلْتُ . فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لأَهْلِهَا فَأَبَوْا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ الْوَلاَءُ لَهُمْ فَأَتَتْنِي فَذَكَرَتْ ذَلِكَ قَالَتْ فَانْتَهَرْتُهَا فَقَالَتْ لاَهَا اللَّهِ إِذَا قَالَتْ . فَسَمِعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَنِي فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ " اشْتَرِيهَا وَأَعْتِقِيهَا وَاشْتَرِطِي لَهُمُ الْوَلاَءَ فَإِنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْتَقَ " . فَفَعَلْتُ - قَالَتْ - ثُمَّ خَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَشِيَّةً فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ فَمَا بَالُ أَقْوَامٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ مَا كَانَ مِنْ شَرْطٍ لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَهُوَ بَاطِلٌ وَإِنْ كَانَ مِائَةَ شَرْطٍ كِتَابُ اللَّهِ أَحَقُّ وَشَرْطُ اللَّهِ أَوْثَقُ مَا بَالُ رِجَالٍ مِنْكُمْ يَقُولُ أَحَدُهُمْ أَعْتِقْ فُلاَنًا وَالْوَلاَءُ لِي إِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ " .
Ebû Kureyb Muhammed b. el-Alâ el-Hemedânî bize rivayet etti; Ebû Üsâme bize rivayet etti; Hişâm b. Urve bize rivayet etti; babam bana haber verdi, Âişe'den (Allah ondan razı olsun) naklen şöyle dedi: Berîre yanıma geldi ve dedi ki: 'Ailem (efendilerim) benimle dokuz yılda ödenmek üzere dokuz okiyye karşılığında kölelikten kurtarma sözleşmesi yaptılar; her yıl bir okiyye ödeyeceğim. Bana yardım et.' Ben de ona dedim ki: 'Eğer ailen kabul ederse, parayı onlara tek seferde ödeyip seni azat etmemi ve velâ hakkının bana ait olmasını istersem bunu yaparım.' O da bunu ailesine söyledi, ancak onlar velâ hakkının kendilerine ait olması şartıyla kabul edeceklerini belirttiler. Berîre tekrar yanıma gelip durumu anlattı. Âişe dedi ki: 'Ona çıkıştım, o da: Hayır, vallahi asla kabul etmezler, dedi.' Bu sırada Allah Resûlü ﷺ duydu ve bana sordu; ben de olanları anlattım. Bunun üzerine şöyle buyurdu: 'Onu satın al ve azat et! Velâ konusunda onların şartını kabul et, çünkü velâ ancak azat edene aittir.' Âişe dedi ki: 'Ben de böyle yaptım.' Sonra Allah Resûlü ﷺ akşamleyin hutbe irad etti. Allah'a hamd etti ve O'na layık olduğu şekilde senada bulundu, ardından şöyle buyurdu: 'Emmâ ba'du! İnsanlara ne oluyor ki Allah'ın Kitabı'nda bulunmayan şartlar koşuyorlar? Allah Azze ve Celle'nin Kitabı'nda yer almayan her şart bâtıldır, yüz tane bile olsa. Allah'ın Kitabı daha haklıdır ve Allah'ın şartı daha sağlamdır. Sizden bazı adamlara ne oluyor ki biri çıkıp: Falanı azat et ama velâ hakkı benimdir, diyor? Şüphesiz velâ hakkı yalnızca azat edene aittir.'
Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.
Vela hakkı, kişiyi azat edene aittir; buna aykırı şartlar geçersizdir.
Köleleştirilmiş kişinin özgürlüğüne kavuşmak için kararlaştırılan bir bedeli ödediği anlaşma.
Azat edilme sonucunda oluşan ve miras hakları da dâhil olmak üzere sonuçlar doğuran özel bağ.
Gümüş için kullanılan tarihî bir ağırlık birimi.
Âlimler bu rivayetten, İslam hukukunun belirlediği bir kuralla çelişen sözleşme şartının geçersiz olduğu sonucunu çıkarır. Vela, bu hakkı şart koşarak talep eden kişiye değil, fiilen azat edene aittir. Fıkıh mezhepleri bu genel ilkeyi kabul eder; şartların ve mukātabanın uygulanışına ilişkin ayrıntıları hukukî değerlendirmelerinde ele alır.
- Şartları dikkatle okuyun ve açık bir dinî kuralla çelişen hükümleri kabul etmeyin.
- Özgürlük arayanlara onurlarını ve haklarını gözeterek yardım edin.
- Karmaşık sözleşmelerde taahhütte bulunmadan önce uzman görüşü alın.
Her gün kendi dilinde bir hadis
Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.