Sahih Muslim, 4577. hadis
Umar ibn al-Khattab rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.
Umar ibn al-Khattab tarafından rivayet edildi
Sahih Muslim bir bütün olarak sahih kabul edilir.
Rivayet
وَحَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ الضُّبَعِيُّ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَنَّ مَالِكَ بْنَ أَوْسٍ، حَدَّثَهُ قَالَ أَرْسَلَ إِلَىَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَجِئْتُهُ حِينَ تَعَالَى النَّهَارُ - قَالَ - فَوَجَدْتُهُ فِي بَيْتِهِ جَالِسًا عَلَى سَرِيرٍ مُفْضِيًا إِلَى رِمَالِهِ مُتَّكِئًا عَلَى وِسَادَةٍ مِنْ أَدَمٍ . فَقَالَ لِي يَا مَالُ إِنَّهُ قَدْ دَفَّ أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْ قَوْمِكَ وَقَدْ أَمَرْتُ فِيهِمْ بِرَضْخٍ فَخُذْهُ فَاقْسِمْهُ بَيْنَهُمْ - قَالَ - قُلْتُ لَوْ أَمَرْتَ بِهَذَا غَيْرِي قَالَ خُذْهُ يَا مَالُ . قَالَ فَجَاءَ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ فِي عُثْمَانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدٍ فَقَالَ عُمَرُ نَعَمْ . فَأَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا ثُمَّ جَاءَ . فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عَبَّاسٍ وَعَلِيٍّ قَالَ نَعَمْ . فَأَذِنَ لَهُمَا فَقَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا الْكَاذِبِ الآثِمِ الْغَادِرِ الْخَائِنِ . فَقَالَ الْقَوْمُ أَجَلْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ فَاقْضِ بَيْنَهُمْ وَأَرِحْهُمْ . فَقَالَ مَالِكُ بْنُ أَوْسٍ يُخَيَّلُ إِلَىَّ أَنَّهُمْ قَدْ كَانُوا قَدَّمُوهُمْ لِذَلِكَ - فَقَالَ عُمَرُ اتَّئِدَا أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ " . قَالُوا نَعَمْ . ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى الْعَبَّاسِ وَعَلِيٍّ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ أَتَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَاهُ صَدَقَةٌ " . قَالاَ نَعَمْ . فَقَالَ عُمَرُ إِنَّ اللَّهَ جَلَّ وَعَزَّ كَانَ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم بِخَاصَّةٍ لَمْ يُخَصِّصْ بِهَا أَحَدًا غَيْرَهُ قَالَ { مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ} مَا أَدْرِي هَلْ قَرَأَ الآيَةَ الَّتِي قَبْلَهَا أَمْ لاَ . قَالَ فَقَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَكُمْ أَمْوَالَ بَنِي النَّضِيرِ فَوَاللَّهِ مَا اسْتَأْثَرَ عَلَيْكُمْ وَلاَ أَخَذَهَا دُونَكُمْ حَتَّى بَقِيَ هَذَا الْمَالُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْخُذُ مِنْهُ نَفَقَةَ سَنَةٍ ثُمَّ يَجْعَلُ مَا بَقِيَ أُسْوَةَ الْمَالِ . ثُمَّ قَالَ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ أَتَعْلَمُونَ ذَلِكَ قَالُوا نَعَمْ . ثُمَّ نَشَدَ عَبَّاسًا وَعَلِيًّا بِمِثْلِ مَا نَشَدَ بِهِ الْقَوْمَ أَتَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ . قَالَ فَلَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجِئْتُمَا تَطْلُبُ مِيرَاثَكَ مِنَ ابْنِ أَخِيكَ وَيَطْلُبُ هَذَا مِيرَاثَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ " . فَرَأَيْتُمَاهُ كَاذِبًا آثِمًا غَادِرًا خَائِنًا وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ ثُمَّ تُوُفِّيَ أَبُو بَكْرٍ وَأَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَوَلِيُّ أَبِي بَكْرٍ فَرَأَيْتُمَانِي كَاذِبًا آثِمًا غَادِرًا خَائِنًا وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنِّي لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ فَوَلِيتُهَا ثُمَّ جِئْتَنِي أَنْتَ وَهَذَا وَأَنْتُمَا جَمِيعٌ وَأَمْرُكُمَا وَاحِدٌ فَقُلْتُمَا ادْفَعْهَا إِلَيْنَا فَقُلْتُ إِنْ شِئْتُمْ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ أَنْ تَعْمَلاَ فِيهَا بِالَّذِي كَانَ يَعْمَلُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخَذْتُمَاهَا بِذَلِكَ قَالَ أَكَذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ . قَالَ ثُمَّ جِئْتُمَانِي لأَقْضِيَ بَيْنَكُمَا وَلاَ وَاللَّهِ لاَ أَقْضِي بَيْنَكُمَا بِغَيْرِ ذَلِكَ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهَا فَرُدَّاهَا إِلَىَّ .
Bana Abdullah b. Muhammed b. Esmâ ed-Dubaî anlattı: Bize Cuveyriye, Mâlik’ten, o da Zührî’den nakletti ki Mâlik b. Evs kendisine şöyle anlatmış: Ömer b. el-Hattab bana haber gönderdi; gün yükselince yanına vardım. Onu evinde, kum üzerine serilmiş bir döşek üzerinde oturmuş, deri bir yastığa yaslanmış halde buldum. Bana dedi ki:
“Ey Mâlik! Kavminden bazı kimseler aceleyle yanıma geldiler ve ben onlar için bir miktar para ayrılmasını emrettim. Al bunu ve aralarında paylaştır.” Ben de: “Keşke bu işi benden başkasına emretseydin,” dedim. O ise: “Al ey Mâlik!” diye karşılık verdi. Tam o sırada hizmetçisi Yerfa’ geldi ve: “Ey Müminlerin Emîri! Osman, Abdurrahman b. Avf, Zübeyr ve Sa’d (kapıda bekliyor), onlara izin verir misiniz?” diye sordu. Ömer: “Evet,” dedi ve onlara izin verildi; içeri girdiler. Sonra Yerfa’ tekrar gelip: “Abbas ve Ali için ne buyurursunuz?” diye sordu. Ömer yine: “Evet,” dedi ve onlara da izin verildi. Abbas içeri girince: “Ey Müminlerin Emîri! Benimle şu yalancı, günahkâr, hain ve düzenbaz arasında hüküm ver!” dedi. Orada bulunanlar da: “Evet ey Müminlerin Emîri! Aralarında hüküm ver ve onları rahatlat,” dediler. Mâlik b. Evs diyor ki: Sanki Abbas ve Ali, bu maksatla o kişileri önceden hazırlamışlardı gibi geldi bana. Bunun üzerine Ömer: “Durun, sabredin! Gökleri ve yeri izniyle ayakta tutan Allah’a and olsun, bilmiyor musunuz ki Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur: ‘Biz miras bırakmayız; bıraktığımız sadakadır.’” dedi. Hepsi: “Evet,” dediler. Sonra Abbas ve Ali’ye dönerek: “Gökleri ve yeri izniyle ayakta tutan Allah’a and olsun, ikiniz de bilmiyor musunuz ki Resûlullah ﷺ: ‘Biz miras bırakmayız; bıraktığımız sadakadır’ buyurmuştur?” dedi. İkisi de: “Evet,” dediler. Ömer devamla dedi ki: “Allah Azze ve Celle, Resûlü’ne ﷺ kimseye vermediği özel bir imtiyaz lütfetmiştir. Nitekim Kur’an’da: ‘Allah’ın, köy halkından Resûlü’ne fey olarak verdikleri…’ ayetini okudu.” Râvi diyor ki: Bu ayetten önceki ayeti okudu mu, bilmiyorum. Ömer sözlerine şöyle devam etti: “Resûlullah ﷺ Benî Nadîr mallarını sizin aranızda paylaştırdı. Vallahi o, sizi geçip kendine bir şey ayırmadı ve sizi dışlayıp tek başına almadı; ta ki bu mal geriye kaldı. Resûlullah ﷺ bu maldan bir yıllık nafakasını alır, kalanını ise genel beytülmal malları gibi değerlendirirdi.” Sonra ekledi: “Gökleri ve yeri izniyle ayakta tutan Allah’a and olsun, bunu biliyor musunuz?” Onlar: “Evet,” dediler. Ardından Abbas ve Ali’yi de aynı şekilde and vererek: “İkiniz de bunu biliyor musunuz?” diye sordu. İkisi de: “Evet,” dediler. Ömer dedi ki: “Resûlullah ﷺ vefat edince Ebû Bekir: ‘Ben Resûlullah’ın ﷺ velisiyim,’ dedi. Siz ikiniz geldiniz; sen yeğeninin malından mirasını talep ettin, bu da (Ali) karısının babasından mirasını istedi. Ebû Bekir size: ‘Resûlullah ﷺ buyurdu ki: Biz miras bırakmayız; bıraktığımız sadakadır,’ dedi. Siz onu yalancı, günahkâr, hain ve düzenbaz saydınız. Hâlbuki Allah biliyor ki o; doğru sözlü, iyiliksever, hidayet üzere ve hakka tâbi idi. Sonra Ebû Bekir vefat etti; ben Resûlullah’ın ﷺ ve Ebû Bekir’in velisi oldum. Siz beni de yalancı, günahkâr, hain ve düzenbaz saydınız. Allah biliyor ki ben de doğru sözlüyüm, iyilikseverim, hidayet üzereyim ve hakka tâbiyim. Bu malın idaresini üstlendim. Sonra sen ve bu (Ali) birlikte yanıma geldiniz; talebiniz birdi. ‘Bu malı bize teslim et,’ dediniz. Ben de: ‘Dilerseniz, Resûlullah’ın ﷺ bu malda yaptığı gibi hareket edeceğinize dair Allah’a söz vermeniz şartıyla size teslim ederim,’ dedim ve siz de bu şartla aldınız.” Ömer: “Durum böyle değil miydi?” diye sordu. İkisi de: “Evet,” dediler. Ömer: “Sonra tekrar yanıma gelip aranızda hüküm vermemi istediniz. Hayır, vallahi! Kıyamet kopuncaya kadar size bundan başka bir hüküm vermeyeceğim. Eğer bu şartı taşıyamayacaksanız malı bana iade edin,” dedi.
Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.
Peygamber ﷺ’in bıraktığı mal, hayır amacıyla kullanılmaya devam eder.
Ömer ibnü’l-Hattâb, Ali ile Abbas arasında Peygamber ﷺ’in bıraktığı malın yönetimi konusunda çıkan anlaşmazlığı çözüme kavuşturdu. Orada bulunanlara, peygamberlerin bıraktığı malın sadaka olarak yönetileceği yönündeki sözü hatırlattı.
Hayır veya genel yarar amacıyla tahsis edilmiş mal.
Ayrılmalarının ardından malları Müslüman toplumunun yönetimine geçen Medineli bir topluluk.
Savaş olmaksızın Müslüman toplumuna geçen mallar.
Klasik âlimler bu rivayetten, Peygamber ﷺ’in kişisel miras bırakmadığı sonucunu çıkarır: bıraktığı mal sadaka olarak yönetilmiş, yıllık geçim giderleri de bu maldan karşılanabilmiştir. Dört Sünni fıkıh mezhebi, peygamberler için geçerli bu özel hükmü kabul eder. Ömer ayrıca yönetimin Peygamber ﷺ’in uygulamasına bağlı olduğunu ve kamu yararına tahsis edilen malları yönetenlerin hesap vermesi gerektiğini vurgulamıştır.
- Ortak veya hayır amacıyla tahsis edilmiş malları belirlenen amaca uygun yönetin ve bunların hesabını verin.
- Mali anlaşmazlıkları, tarafları dinleyerek ve ilgili anlaşma ve delilleri açıkça ortaya koyarak çözün.
- Sorumlulukları gelişigüzel üstlenmeyin: önceden açık şartlarda anlaşın ve bu şartlara uyun.
Peygamber ﷺ’in bıraktığı mal hakkındaki aynı anlaşmazlığı ve bu malın sadaka olarak yönetileceği sözünü ele alır.
Sahih Muslim · #4576 (Sahih)Ömer, Ali ve Abbas hakkındaki anlatımı doğrular ve geride kalan malın yönetimini açıklar.
Sahih Muslim · #4579 (Sahih)Âişe, Peygamber ﷺ’in vefatından sonra mirasçıların talebini aktarır ve bunu bıraktığı malla ilgili hükme bağlar.
Her gün kendi dilinde bir hadis
Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.