Sunan an-Nasa'i, 4148. hadis
Malik ibn Aws ibn al-Hadathan rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.
an‑Nasa'i'den Malik ibn Aws ibn al‑Hadathan'e uzanan rivayet zinciri
- 1Ali ibn Hujran‑Nasa'i'e aktardıعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ
- 2Isma'ilإِسْمَاعِيلُ
- 3Ayyubأَيُّوبَ
- 4Ikrima ibn Khalidعِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ
- 5Malik ibn Aws ibn al‑Hadathanمَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ
Sıralama, bu rivayetin Arapça metninde geçtiği şekildedir. İsimler Arapçadan Latin alfabesine aktarılmıştır.
Rivayet
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - يَعْنِي ابْنَ إِبْرَاهِيمَ - عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، قَالَ جَاءَ الْعَبَّاسُ وَعَلِيٌّ إِلَى عُمَرَ يَخْتَصِمَانِ فَقَالَ الْعَبَّاسُ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا . فَقَالَ النَّاسُ افْصِلْ بَيْنَهُمَا . فَقَالَ عُمَرُ لاَ أَفْصِلُ بَيْنَهُمَا قَدْ عَلِمَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ " . قَالَ فَقَالَ الزُّهْرِيُّ وَلِيَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخَذَ مِنْهَا قُوتَ أَهْلِهِ وَجَعَلَ سَائِرَهُ سَبِيلَهُ سَبِيلَ الْمَالِ ثُمَّ وَلِيَهَا أَبُو بَكْرٍ بَعْدَهُ ثُمَّ وُلِّيتُهَا بَعْدَ أَبِي بَكْرٍ فَصَنَعْتُ فِيهَا الَّذِي كَانَ يَصْنَعُ ثُمَّ أَتَيَانِي فَسَأَلاَنِي أَنْ أَدْفَعَهَا إِلَيْهِمَا عَلَى أَنْ يَلِيَاهَا بِالَّذِي وَلِيَهَا بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالَّذِي وَلِيَهَا بِهِ أَبُو بَكْرٍ وَالَّذِي وُلِّيتُهَا بِهِ فَدَفَعْتُهَا إِلَيْهِمَا وَأَخَذْتُ عَلَى ذَلِكَ عُهُودَهُمَا ثُمَّ أَتَيَانِي يَقُولُ هَذَا اقْسِمْ لِي بِنَصِيبِي مِنِ ابْنِ أَخِي . وُيَقُولُ هَذَا اقْسِمْ لِي بِنَصِيبِي مِنِ امْرَأَتِي . وَإِنْ شَاءَا أَنْ أَدْفَعَهَا إِلَيْهِمَا عَلَى أَنْ يَلِيَاهَا بِالَّذِي وَلِيَهَا بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالَّذِي وَلِيَهَا بِهِ أَبُو بَكْرٍ وَالَّذِي وُلِّيتُهَا بِهِ دَفَعْتُهَا إِلَيْهِمَا وَإِنْ أَبَيَا كُفِيَا ذَلِكَ ثُمَّ قَالَ { وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَىْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ } هَذَا لِهَؤُلاَءِ { إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ } هَذِهِ لِهَؤُلاَءِ { وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلاَ رِكَابٍ } قَالَ الزُّهْرِيُّ هَذِهِ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَاصَّةً قُرًى عَرَبِيَّةً فَدَكُ كَذَا وَكَذَا { مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ } وَ { لِلْفُقَرَاءِ الْمُهَاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ } { وَالَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالإِيمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ } { وَالَّذِينَ جَاءُوا مِنْ بَعْدِهِمْ } فَاسْتَوْعَبَتْ هَذِهِ الآيَةُ النَّاسَ فَلَمْ يَبْقَ أَحَدٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ إِلاَّ لَهُ فِي هَذَا الْمَالِ حَقٌّ - أَوْ قَالَ حَظٌّ - إِلاَّ بَعْضَ مَنْ تَمْلِكُونَ مِنْ أَرِقَّائِكُمْ وَلَئِنْ عِشْتُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ لَيَأْتِيَنَّ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ حَقُّهُ أَوْ قَالَ حَظُّهُ .
Mâlik b. Evs b. el-Hadesân şöyle anlattı:
"Abbâs ile Ali, bir anlaşmazlık nedeniyle Ömer’e geldiler. Abbâs: ‘Benimle onun arasında hüküm ver’ dedi. Orada bulunanlar da: ‘Aralarını bul’ dediler. Ömer ise: ‘Aralarında hüküm vermeyeceğim. Onlar çok iyi biliyorlar ki Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur: Biz miras bırakmayız; bıraktığımız sadakadır.’" Zührî devamla şunu nakletti: "Bu malı ilk olarak Resûlullah ﷺ yönetmiş, kendisinin ve ailesinin geçimini buradan karşılamış, geri kalanını da diğer beytülmâl malları gibi harcamıştır. Sonra Ebû Bekir bu görevi üstlenmiş, ardından ben Ebû Bekir’den sonra bu vazifeyi devraldım ve onların yaptığı şekilde hareket ettim. Daha sonra bu iki kişi bana gelerek, bu malı Resûlullah ﷺ’ın, Ebû Bekir’in ve benim yönettiğim şekilde yönetmek şartıyla kendilerine teslim etmemi istediler. Ben de şartlarını kabul edeceklerine dair sözlerini alarak malı onlara verdim. Ancak daha sonra tekrar yanıma geldiler; biri: ‘Kardeşimin oğlundan bana düşen payı ver’ derken, diğeri: ‘Eşimden bana düşen payı ver’ dedi. Eğer bu malı, Resûlullah ﷺ’ın, Ebû Bekir’in ve benim yönettiğim usulle yönetmeyi kabul ederlerse kendilerine teslim ederim; fakat bunu reddederlerse artık bu konuda benden bir talepleri olamaz." Ardından şu ayetleri okudu: {Bilin ki elde ettiğiniz ganimetin beşte biri Allah’ın, Resûl’ün, yakınlarının, yetimlerin, yoksulların ve yolcularındır} (Enfâl 8:41) — bu kısım onlar içindir. {Sadakalar ancak fakirler, miskinler, zekât memurları, kalpleri İslam’a ısındırılacaklar, köleler, borçlular, Allah yolunda olanlar ve yolda kalmışlar içindir} (Tevbe 9:60) — bu da onlar içindir. {Allah’ın, Resûl’üne onlardan fey olarak verdiği şeylere gelince, siz onun için ne at ne de deve koşturdunuz} (Haşr 59:6). Zührî dedi ki: Bu husus yalnızca Resûlullah ﷺ’a mahsustur ve Fedek gibi bazı Arap köylerini ifade eder. {Allah’ın, şehir halkından Resûl’üne fey olarak verdiği şeyler Allah’ın, Resûl’ün, yakınlarının, yetimlerin, yoksulların ve yolcularındır} (Haşr 59:7), {kendi yurtlarından ve mallarından çıkarılan fakir muhacirlerindir} (Haşr 59:8), {onlardan önce Medine’yi yurt edinip imanı gönüllerine yerleştirenlerindir} (Haşr 59:9) ve {onlardan sonra gelenlerindir} (Haşr 59:10). Bu ayetler bütün insanları kapsamına almıştır; böylece sahip olduğunuz kölelerden bazıları hariç, Müslümanlardan bu maldan hakkı veya nasibi olmayan kimse kalmamıştır. Allah dilerse yaşadığım sürece, her Müslüman mutlaka hakkını veya nasibini alacaktır."
Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.
Peygamber’in ﷺ malı miras olarak dağıtılmaz; ortak yönetim için tahsis edilmiş olarak kalır.
Abbâs ve Ali, Peygamber ﷺ ile bağlantılı malların yönetimi ve bu mallar üzerindeki hak iddiaları konusundaki anlaşmazlığı Ömer’e taşıdı. Ömer onlara, peygamberlerin miras bırakmadığını ve bıraktıklarının sadaka olduğunu bildiren sözü hatırlattı.
Bir savaş olmaksızın Müslümanların eline geçen ve kurallara göre kamu yararı için yönetilen mallar.
Hayır amaçlı bağış veya dinî ve toplumsal bir amaç için tahsis edilen mal.
Enfâl 8:41’de belirtilen yerlere ayrılan savaş ganimetlerinin beşte biri.
Âlimler buradan, Peygamber’in ﷺ bıraktığı malların sıradan bir miras gibi varisleri arasında paylaştırılmayacağı; İslam kurallarının belirlediği kamu yararlarına tahsis edilmiş olarak kalacağı sonucunu çıkarırlar. Yönetim yetkili temsilcilere verilebilir; ancak bu kişiler malın amacını ve şartlarını gözetmelidir. Bu bölüm ayrıca kamu kaynaklarının yöneticilerin özel mülkü olmadığını ve hak sahiplerinin paylarını adil kurallara göre almaları gerektiğini vurgular.
- Kamu malını emanet olarak gör; harcamaları ve kararları dikkatle kayıt altına al.
- Miras söz konusu olduğunda kişisel mal ile dinî kurallara göre kamu yararına tahsis edilmiş kaynakları birbirinden ayır.
- Mali anlaşmazlıkları geçerli kuralları öğrenerek çöz; kamu kaynaklarını özel payın gibi talep etme.
Aynı bölümdeki bu sahih rivayet, Peygamber’in ﷺ bıraktığı malların yönetimini ele alır ve bu kamu mallarına ilişkin kuralları açıklığa kavuşturmaya yardımcı olur.
Sunan an-Nasa'i · #4150 (Sahih)Bu sahih rivayet, ortak mallar üzerindeki hak iddiaları ve sorumlulukların ele alınmasıyla bağlantılıdır.
Her gün kendi dilinde bir hadis
Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.