الزكاة · Sunan Abi Dawud

Sunan Abi Dawud، حدیث 1567

روایت‌شده توسط Anas ibn Malik. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: الزكاة
سنن أبي داود
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Anas ibn Malik

Sahih (معتبر)

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، قَالَ أَخَذْتُ مِنْ ثُمَامَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَنَسٍ كِتَابًا زَعَمَ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ، كَتَبَهُ لأَنَسٍ وَعَلَيْهِ خَاتَمُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ بَعَثَهُ مُصَدِّقًا وَكَتَبَهُ لَهُ فَإِذَا فِيهِ ‏"‏ هَذِهِ فَرِيضَةُ الصَّدَقَةِ الَّتِي فَرَضَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمُسْلِمِينَ الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِهَا نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم فَمَنْ سُئِلَهَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ عَلَى وَجْهِهَا فَلْيُعْطِهَا وَمَنْ سُئِلَ فَوْقَهَا فَلاَ يُعْطِهِ فِيمَا دُونَ خَمْسٍ وَعِشْرِينَ مِنَ الإِبِلِ الْغَنَمُ فِي كُلِّ خَمْسِ ذَوْدٍ شَاةٌ ‏.‏ فَإِذَا بَلَغَتْ خَمْسًا وَعِشْرِينَ فَفِيهَا بِنْتُ مَخَاضٍ إِلَى أَنْ تَبْلُغَ خَمْسًا وَثَلاَثِينَ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ فِيهَا بِنْتُ مَخَاضٍ فَابْنُ لَبُونٍ ذَكَرٌ فَإِذَا بَلَغَتْ سِتًّا وَثَلاَثِينَ فَفِيهَا بِنْتُ لَبُونٍ إِلَى خَمْسٍ وَأَرْبَعِينَ فَإِذَا بَلَغَتْ سِتًّا وَأَرْبَعِينَ فَفِيهَا حِقَّةٌ طَرُوقَةُ الْفَحْلِ إِلَى سِتِّينَ فَإِذَا بَلَغَتْ إِحْدَى وَسِتِّينَ فَفِيهَا جَذَعَةٌ إِلَى خَمْسٍ وَسَبْعِينَ فَإِذَا بَلَغَتْ سِتًّا وَسَبْعِينَ فَفِيهَا ابْنَتَا لَبُونٍ إِلَى تِسْعِينَ فَإِذَا بَلَغَتْ إِحْدَى وَتِسْعِينَ فَفِيهَا حِقَّتَانِ طَرُوقَتَا الْفَحْلِ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَإِذَا زَادَتْ عَلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَفِي كُلِّ أَرْبَعِينَ بِنْتُ لَبُونٍ وَفِي كُلِّ خَمْسِينَ حِقَّةٌ فَإِذَا تَبَايَنَ أَسْنَانُ الإِبِلِ فِي فَرَائِضِ الصَّدَقَاتِ فَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ الْجَذَعَةِ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ جَذَعَةٌ وَعِنْدَهُ حِقَّةٌ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ وَأَنْ يَجْعَلَ مَعَهَا شَاتَيْنِ - إِنِ اسْتَيْسَرَتَا لَهُ - أَوْ عِشْرِينَ دِرْهَمًا وَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ الْحِقَّةِ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ حِقَّةٌ وَعِنْدَهُ جَذَعَةٌ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ وَيُعْطِيهِ الْمُصَدِّقُ عِشْرِينَ دِرْهَمًا أَوْ شَاتَيْنِ وَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ الْحِقَّةِ وَلَيْسَ عِنْدَهُ حِقَّةٌ وَعِنْدَهُ ابْنَةُ لَبُونٍ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ مِنْ هَا هُنَا لَمْ أَضْبِطْهُ عَنْ مُوسَى كَمَا أُحِبُّ ‏"‏ وَيَجْعَلُ مَعَهَا شَاتَيْنِ - إِنِ اسْتَيْسَرَتَا لَهُ - أَوْ عِشْرِينَ دِرْهَمًا وَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ بِنْتِ لَبُونٍ وَلَيْسَ عِنْدَهُ إِلاَّ حِقَّةٌ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ إِلَى هَا هُنَا ثُمَّ أَتْقَنْتُهُ ‏"‏ وَيُعْطِيهِ الْمُصَدِّقُ عِشْرِينَ دِرْهَمًا أَوْ شَاتَيْنِ وَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ ابْنَةِ لَبُونٍ وَلَيْسَ عِنْدَهُ إِلاَّ بِنْتُ مَخَاضٍ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ وَشَاتَيْنِ أَوْ عِشْرِينَ دِرْهَمًا وَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ ابْنَةِ مَخَاضٍ وَلَيْسَ عِنْدَهُ إِلاَّ ابْنُ لَبُونٍ ذَكَرٌ فَإِنَّهُ يُقْبَلُ مِنْهُ وَلَيْسَ مَعَهُ شَىْءٌ وَمَنْ لَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ إِلاَّ أَرْبَعٌ فَلَيْسَ فِيهَا شَىْءٌ إِلاَّ أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا وَفِي سَائِمَةِ الْغَنَمِ إِذَا كَانَتْ أَرْبَعِينَ فَفِيهَا شَاةٌ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَإِذَا زَادَتْ عَلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَفِيهَا شَاتَانِ إِلَى أَنْ تَبْلُغَ مِائَتَيْنِ فَإِذَا زَادَتْ عَلَى مِائَتَيْنِ فَفِيهَا ثَلاَثُ شِيَاهٍ إِلَى أَنْ تَبْلُغَ ثَلاَثَمِائَةٍ فَإِذَا زَادَتْ عَلَى ثَلاَثِمِائَةٍ فَفِي كُلِّ مِائَةِ شَاةٍ شَاةٌ وَلاَ يُؤْخَذُ فِي الصَّدَقَةِ هَرِمَةٌ وَلاَ ذَاتُ عَوَارٍ مِنَ الْغَنَمِ وَلاَ تَيْسُ الْغَنَمِ إِلاَّ أَنْ يَشَاءَ الْمُصَّدِّقُ وَلاَ يُجْمَعُ بَيْنَ مُفْتَرِقٍ وَلاَ يُفَرَّقُ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ خَشْيَةَ الصَّدَقَةِ وَمَا كَانَ مِنْ خَلِيطَيْنِ فَإِنَّهُمَا يَتَرَاجَعَانِ بَيْنَهُمَا بِالسَّوِيَّةِ فَإِنْ لَمْ تَبْلُغْ سَائِمَةُ الرَّجُلِ أَرْبَعِينَ فَلَيْسَ فِيهَا شَىْءٌ إِلاَّ أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا وَفِي الرِّقَةِ رُبْعُ الْعُشْرِ فَإِنْ لَمْ يَكُنِ الْمَالُ إِلاَّ تِسْعِينَ وَمِائَةً فَلَيْسَ فِيهَا شَىْءٌ إِلاَّ أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا ‏"‏ ‏.‏

ترجمه

موسی بن اسماعیل به ما حدیث کرد، حماد به ما حدیث کرد و گفت: من از ثمامه بن عبدالله بن انس نامه‌ای گرفتم که گمان می‌کرد ابوبکر آن را برای انس نوشته است، هنگامی که او را به عنوان مأمور جمع‌آوری زکات فرستاد و این نامه مهر رسول الله ﷺ داشت. در آن نامه آمده بود:

«این فریضه صدقه (زکات) است که رسول الله ﷺ بر مسلمانان واجب گردانید و خداوند عزوجل پیامبرش ﷺ را به آن امر فرمود. پس هر کس از مسلمانان به اندازه مقرر از او مطالبه شود، باید آن را بپردازد و اگر بیش از آن مطالبه شد، نپردازد. در کمتر از بیست و پنج شتر، به ازای هر پنج شتر یک گوسفند است. وقتی به بیست و پنج رسید، تا سی و پنج شتر یک بنت مخاض (شتر ماده دو ساله) واجب است؛ اگر بنت مخاض نبود، یک ابن لبون نر (شتر نر سه ساله) داده شود. وقتی به سی و شش رسید، تا چهل و پنج یک بنت لبون (شتر ماده سه ساله) واجب است. وقتی به چهل و شش رسید، تا شصت یک حقه طروقه فحل (شتر ماده چهار ساله آماده جفت‌گیری) واجب است. وقتی به شصت و یک رسید، تا هفتاد و پنج یک جذعه (شتر ماده پنج ساله) واجب است. وقتی به هفتاد و شش رسید، تا نود دو بنت لبون واجب است. وقتی به نود و یک رسید، تا صد و بیست دو حقه طروقه فحل واجب است. وقتی از صد و بیست بیشتر شد، در هر چهل شتر یک بنت لبون و در هر پنجاه شتر یک حقه واجب است. اگر سن شتران در فرایض صدقات متفاوت باشد، کسی که زکات جذعه بر او واجب شده ولی جذعه ندارد و حقه دارد، همان حقه از او پذیرفته می‌شود به شرطی که همراه آن دو گوسفند - اگر برایش مقدور است - یا بیست درهم بدهد. و کسی که زکات حقه بر او واجب شده ولی حقه ندارد و جذعه دارد، جذعه از او پذیرفته می‌شود و مأمور زکات باید به او بیست درهم یا دو گوسفند بدهد. و کسی که زکات حقه بر او واجب شده ولی حقه ندارد و بنت لبون دارد، بنت لبون از او پذیرفته می‌شود.» ابوداود گفت: از اینجا به بعد نتوانستم آن‌طور که دوست داشتم از موسی دقیق ضبط کنم: «و همراه آن دو گوسفند - اگر برایش مقدور است - یا بیست درهم بدهد. و کسی که زکات بنت لبون بر او واجب شده و فقط حقه دارد، حقه از او پذیرفته می‌شود.» ابوداود گفت: تا اینجا شک داشتم و سپس از اینجا به بعد دقیق شدم: «و مأمور زکات به او بیست درهم یا دو گوسفند می‌دهد. و کسی که زکات بنت لبون بر او واجب شده و فقط بنت مخاض دارد، بنت مخاض همراه با دو گوسفند یا بیست درهم از او پذیرفته می‌شود. و کسی که زکات بنت مخاض بر او واجب شده و فقط ابن لبون نر دارد، ابن لبون نر بدون هیچ چیز اضافی از او پذیرفته می‌شود. و کسی که فقط چهار شتر داشته باشد، زکاتی بر آن نیست مگر اینکه صاحبش داوطلبانه بپردازد. و در گوسفندان چراکننده، وقتی به چهل رسیدند تا صد و بیست، یک گوسفند واجب است. وقتی از صد و بیست بیشتر شدند تا دویست، دو گوسفند واجب است. وقتی از دویست بیشتر شدند تا سیصد، سه گوسفند واجب است. وقتی از سیصد بیشتر شدند، در هر صد گوسفند یک گوسفند واجب است. در زکات، گوسفند پیر، معیوب یا بز نر گرفته نمی‌شود مگر اینکه مأمور زکات بخواهد. گوسفندان جداگانه به خاطر ترس از زکات با هم جمع نشوند و گوسفندان جمع‌شده جدا نشوند. و آنچه متعلق به دو شریک است، بین خودشان به تساوی محاسبه می‌شود. اگر گوسفندان چراکننده مردی به چهل نرسند، زکاتی بر آن‌ها نیست مگر اینکه صاحبش داوطلبانه بپردازد. و در نقره، ربع عُشر (یک چهلم) واجب است؛ اما اگر مال فقط صد و نود درهم باشد، زکاتی بر آن نیست مگر اینکه صاحبش داوطلبانه بپردازد.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

این حدیث نصاب‌ها و نرخ‌های مقرر زکات دام و نقره را توضیح می‌دهد.

توضیح واژه‌های دشوار
بِنتِ مَخاض

شتری ماده که وارد دومین سال زندگی خود شده است.

سائِمه

دامی که بیشترِ سال آزادانه چرا می‌کند.

رِقّه

پول نقره؛ متن برای آن زکاتِ یک‌چهلم را ذکر می‌کند.

برداشت‌های عالمان

عالمان از این روایت چنین برداشت می‌کنند که زکات دام نصاب‌ها و نرخ‌های ثابتی دارد و مأمور گردآوری زکات نباید بیش از مقدار مقرر مطالبه کند. مقررات همچنین ادغام گله‌های جداگانه یا تقسیم یک گله را برای گریز از زکات منع می‌کند. هنگام دریافت زکات باید وضعیت مالک نیز در نظر گرفته شود: حیوانات دارای عیب جدی یا حیوانات بسیار سالخورده به‌عنوان زکات پذیرفته نمی‌شوند. فقیهان درباره چگونگی دقیق اجرا و استثناها در مذاهب فقهی خود بحث کرده‌اند؛ این مقررات جایگزین مشاوره تخصصی درباره محاسبه زکات در موردی مشخص نیست.

درس‌هایی برای امروز
  1. زکات دام و نقره را بر پایه نصاب‌ها و نرخ‌های معتبر محاسبه کنید، نه بر اساس سلیقه شخصی.
  2. در گله مشترک، سهم مالکیت را منصفانه ثبت کنید و برای گریز از زکات ترکیب گروه را تغییر ندهید.
  3. در محاسبات پیچیده، مقررات فقهی مربوط را بررسی کنید و از عالمی آگاه راهنمایی بخواهید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.