Sunan Abi Dawud، حدیث 1581
متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
روایت
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ زَكَرِيَّا بْنِ إِسْحَاقَ الْمَكِّيِّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي سُفْيَانَ الْجُمَحِيِّ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ ثَفِنَةَ الْيَشْكُرِيِّ، - قَالَ الْحَسَنُ رَوْحٌ يَقُولُ مُسْلِمُ بْنُ شُعْبَةَ - قَالَ اسْتَعْمَلَ نَافِعُ بْنُ عَلْقَمَةَ أَبِي عَلَى عِرَافَةِ قَوْمِهِ فَأَمَرَهُ أَنْ يُصَدِّقَهُمْ قَالَ فَبَعَثَنِي أَبِي فِي طَائِفَةٍ مِنْهُمْ فَأَتَيْتُ شَيْخًا كَبِيرًا يُقَالُ لَهُ سَعْرُ بْنُ دَيْسَمٍ فَقُلْتُ إِنَّ أَبِي بَعَثَنِي إِلَيْكَ - يَعْنِي لأُصَدِّقَكَ - قَالَ ابْنَ أَخِي وَأَىَّ نَحْوٍ تَأْخُذُونَ قُلْتُ نَخْتَارُ حَتَّى إِنَّا نَتَبَيَّنُ ضُرُوعَ الْغَنَمِ . قَالَ ابْنَ أَخِي فَإِنِّي أُحَدِّثُكَ أَنِّي كُنْتُ فِي شِعْبٍ مِنْ هَذِهِ الشِّعَابِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَنَمٍ لِي فَجَاءَنِي رَجُلاَنِ عَلَى بَعِيرٍ فَقَالاَ لِي إِنَّا رَسُولاَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَيْكَ لِتُؤَدِّيَ صَدَقَةَ غَنَمِكَ . فَقُلْتُ مَا عَلَىَّ فِيهَا فَقَالاَ شَاةٌ . فَأَعْمِدُ إِلَى شَاةٍ قَدْ عَرَفْتُ مَكَانَهَا مُمْتَلِئَةً مَحْضًا وَشَحْمًا فَأَخْرَجْتُهَا إِلَيْهِمَا . فَقَالاَ هَذِهِ شَاةُ الشَّافِعِ وَقَدْ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَأْخُذَ شَافِعًا . قُلْتُ فَأَىَّ شَىْءٍ تَأْخُذَانِ قَالاَ عَنَاقًا جَذَعَةً أَوْ ثَنِيَّةً . قَالَ فَأَعْمِدُ إِلَى عَنَاقٍ مُعْتَاطٍ . وَالْمُعْتَاطُ الَّتِي لَمْ تَلِدْ وَلَدًا وَقَدْ حَانَ وِلاَدُهَا فَأَخْرَجْتُهَا إِلَيْهِمَا فَقَالاَ نَاوِلْنَاهَا . فَجَعَلاَهَا مَعَهُمَا عَلَى بَعِيرِهِمَا ثُمَّ انْطَلَقَا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ أَبُو عَاصِمٍ عَنْ زَكَرِيَّاءَ قَالَ أَيْضًا مُسْلِمُ بْنُ شُعْبَةَ . كَمَا قَالَ رَوْحٌ .
حسن بن علی به ما حدیث کرد، وکیع به ما حدیث کرد، از زکریا بن اسحاق مکی، از عمرو بن ابیسفیان جُمَحی، از مسلم بن ثفینه یَشکُری — حسن گفت: رَوح
«مسلم بن شُعبه» میگوید — او گفت: نافِع بن عَلقمه پدرم را به عنوان مسئول جمعآوری زکات قبیلهاش منصوب کرد و به او دستور داد که از آنان صدقه (زکات) بگیرد. پدرم مرا نزد گروهی از آنان فرستاد؛ پس نزد پیرمردی به نام سَعر بن دِیسَم رفتم. گفتم: «پدرم مرا برای گرفتن زکات نزد تو فرستاده است.» پرسید: «برادرزاده، چگونه دریافت میکنید؟» گفتم: «انتخاب میکنیم و پستان گوسفندان را بررسی میکنیم.» گفت: «برادرزاده، من حدیثی برایت نقل میکنم. در زمان رسول الله ﷺ در یکی از این درهها همراه با گوسفندانم بودم. دو نفر سوار بر شتر نزد من آمدند و گفتند: "ما فرستادگان رسول الله ﷺ هستیم تا صدقه (زکات) گوسفندانت را بگیری." پرسیدم: "چه چیزی بر من واجب است؟" گفتند: "یک بز ماده." پس به سراغ بزی رفتم که جایگاهش را میشناختم و پر از شیر و چربی بود؛ آن را نزدشان آوردم. گفتند: "این بز آبستن است و رسول الله ﷺ ما را از گرفتن بز آبستن نهی کرده است." پرسیدم: "پس چه چیزی میگیرید؟" گفتند: "بز جَذعه یا ثَنیّه." گفت: سپس به سراغ بز مُعتاط رفتم — یعنی بزی که هنوز نزاییده ولی زمان زایمانش نزدیک بود — و آن را نزدشان آوردم. گفتند: "آن را به ما بده." سپس آن را بر شتر خود نهادند و رفتند. ابوداوود گفت: ابوعاصم این حدیث را از زکریا روایت کرده و همانگونه که رَوح گفته، نام مسلم بن شعبه را نیز ذکر کرده است.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
جمعآورندگان برای زکات، گوسفند آبستن نمیگرفتند.
سَعر بن دِسام نقل کرد که در زمان حیات پیامبر خدا ﷺ، دو مأمورِ جمعآوری زکات برای گرفتن زکات گوسفندانش نزد او آمدند.
در اینجا منظور زکات واجب بر دام است.
گوسفندی که در شکم خود بره دارد.
حیوانی که هنوز نزاییده، اما زمان زایمانش نزدیک است.
عالمان این روایت را نشانهای از لزوم دقت در جمعآوری زکات میدانند: مأمور باید دستهبندیهای مقرر را رعایت کند و با انتخاب خودسرانهٔ باارزشترین حیوان، به صاحب دام زیان نرساند. چون زنجیرهٔ روایت ضعیف است، این متن بهتنهایی نمیتواند حکمی الزامآور دربارهٔ حیوانات آبستن ثابت کند؛ چنین احکامی بر پایهٔ دلایل نیرومندتر و مقررات پذیرفتهشدهٔ زکات سنجیده میشوند. مذاهب فقهی، نصابهای واجب و دستهبندی دامها را در چارچوب قواعد فقهی خود بررسی میکنند و هم حق نیازمندان را در نظر میگیرند و هم از ستم به صاحب دام جلوگیری میکنند.
- برای زکات دام، پیش از تعیین میزان پرداخت، نصابها و دستهبندیهای مربوط را بررسی کنید.
- مأمور جمعآوری باید مقررات را منصفانه اجرا کند و نباید مالک را برای پرداخت بیش از مقدار واجب تحت فشار بگذارد.
- تصمیم دربارهٔ زکات را بر دلایل معتبر استوار کنید و در صورت تردید از عالمی آگاه راهنمایی بخواهید.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.