طلاق · Sunan Abi Dawud

Sunan Abi Dawud، حدیث 2290

روایت‌شده توسط Fatimah bint Qays. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: طلاق
سنن أبي داود
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Fatimah bint Qays

Sahih (معتبر)

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَرْسَلَ مَرْوَانُ إِلَى فَاطِمَةَ فَسَأَلَهَا فَأَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا كَانَتْ عِنْدَ أَبِي حَفْصٍ وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَمَّرَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ - يَعْنِي عَلَى بَعْضِ الْيَمَنِ - فَخَرَجَ مَعَهُ زَوْجُهَا فَبَعَثَ إِلَيْهَا بِتَطْلِيقَةٍ كَانَتْ بَقِيَتْ لَهَا وَأَمَرَ عَيَّاشَ بْنَ أَبِي رَبِيعَةَ وَالْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ أَنْ يُنْفِقَا عَلَيْهَا فَقَالاَ وَاللَّهِ مَا لَهَا نَفَقَةٌ إِلاَّ أَنْ تَكُونَ حَامِلاً ‏.‏ فَأَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ لاَ نَفَقَةَ لَكِ إِلاَّ أَنْ تَكُونِي حَامِلاً ‏"‏ ‏.‏ وَاسْتَأْذَنَتْهُ فِي الاِنْتِقَالِ فَأَذِنَ لَهَا فَقَالَتْ أَيْنَ أَنْتَقِلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ عِنْدَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ أَعْمَى تَضَعُ ثِيَابَهَا عِنْدَهُ وَلاَ يُبْصِرُهَا فَلَمْ تَزَلْ هُنَاكَ حَتَّى مَضَتْ عِدَّتُهَا فَأَنْكَحَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أُسَامَةَ فَرَجَعَ قَبِيصَةُ إِلَى مَرْوَانَ فَأَخْبَرَهُ بِذَلِكَ فَقَالَ مَرْوَانُ لَمْ نَسْمَعْ هَذَا الْحَدِيثَ إِلاَّ مِنَ امْرَأَةٍ فَسَنَأْخُذُ بِالْعِصْمَةِ الَّتِي وَجَدْنَا النَّاسَ عَلَيْهَا فَقَالَتْ فَاطِمَةُ حِينَ بَلَغَهَا ذَلِكَ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ كِتَابُ اللَّهِ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ ‏}‏ حَتَّى ‏{‏ لاَ تَدْرِي لَعَلَّ اللَّهَ يُحْدِثُ بَعْدَ ذَلِكَ أَمْرًا ‏}‏ قَالَتْ فَأَىُّ أَمْرٍ يَحْدُثُ بَعْدَ الثَّلاَثِ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ يُونُسُ عَنِ الزُّهْرِيِّ وَأَمَّا الزُّبَيْدِيُّ فَرَوَى الْحَدِيثَيْنِ جَمِيعًا حَدِيثَ عُبَيْدِ اللَّهِ بِمَعْنَى مَعْمَرٍ وَحَدِيثَ أَبِي سَلَمَةَ بِمَعْنَى عُقَيْلٍ وَرَوَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ عَنِ الزُّهْرِيِّ أَنَّ قَبِيصَةَ بْنَ ذُؤَيْبٍ حَدَّثَهُ بِمَعْنًى دَلَّ عَلَى خَبَرِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ حِينَ قَالَ فَرَجَعَ قَبِيصَةُ إِلَى مَرْوَانَ فَأَخْبَرَهُ بِذَلِكَ ‏.‏

ترجمه

مخلد بن خالد به ما حدیث کرد، عبدالرزاق به ما حدیث کرد، از معمر، از زهری، از عبیدالله که گفت: مروان شخصی را نزد فاطمه فرستاد و از او پرس‌وجو کرد. فاطمه به او خبر داد که همسر ابوحفص بوده است. پیامبر ﷺ علی بن ابی‌طالب را والی بخشی از یمن کرده بود و شوهرش نیز همراه علی به آنجا رفت. شوهرش از آنجا یک طلاق باقی‌مانده را برای او فرستاد و به عیاش بن ابی‌ربیعه و حارث بن هشام دستور داد تا نفقه او را بپردازند. اما آن دو گفتند:

«به خدا سوگند! اگر حامله نباشد، هیچ نفقه‌ای ندارد.» سپس فاطمه نزد پیامبر ﷺ آمد. ایشان فرمودند: «اگر حامله نباشی، نفقه‌ای نداری.» آنگاه فاطمه اجازه خواست تا مکان خود را تغییر دهد و پیامبر ﷺ به او اجازه دادند. فاطمه پرسید: «ای رسول خدا! به کجا نقل مکان کنم؟» ایشان فرمودند: «نزد ابن ام مکتوم.» او نابینا بود؛ فاطمه می‌توانست لباس‌هایش را نزد او بردارد بدون اینکه او ببیند. فاطمه همان‌جا ماند تا عده‌اش تمام شد، سپس پیامبر ﷺ او را به ازدواج اسامة درآوردند. پس از آن، قبیصه نزد مروان بازگشت و ماجرا را به او اطلاع داد. مروان گفت: «ما این حدیث را جز از یک زن نشنیده‌ایم، بنابراین به همان رویه‌ی مطمئنی عمل می‌کنیم که مردم بر آن هستند.» وقتی این سخن به گوش فاطمه رسید، گفت: «بین من و شما کتاب الله حکم می‌کند.» خدای متعال فرموده است: {«پس آنان را به هنگام عده‌شان طلاق دهید...»} تا آنجا که می‌فرماید: {«...نمی‌دانی، شاید خدا پس از آن امر تازه‌ای پدید آورد.»} فاطمه گفت: «پس از سه طلاق چه امر تازه‌ای ممکن است رخ دهد؟» ابوداوود می‌گوید: یونس نیز همین حدیث را از زهری روایت کرده است. اما زبیدی هر دو حدیث را یکجا روایت کرده است: حدیث عبیدالله را به روایت معمر و حدیث ابوسلمه را به روایت عقیل. محمد بن اسحاق از زهری روایت کرده که قبیصه بن ذؤیب حدیثی با همان مضمون روایت عبیدالله بن عبدالله برای او نقل کرده است، آنگاه که گفت: «سپس قبیصه نزد مروان بازگشت و او را از این موضوع آگاه ساخت.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

زنِ مطلقهٔ بائن نفقه‌ای دریافت نمی‌کند، مگر آن‌که باردار باشد.

پیشینه و سبب بیان

فاطمه بنت قیس روایت کرد که شوهرش در حالی که در یمن بود، آخرین طلاق را به او داد. او دربارهٔ نفقه و محل اقامتش در دوران عده از پیامبر ﷺ پرسید.

توضیح واژه‌های دشوار
عده

مدت انتظار مقرر پس از طلاق یا درگذشت همسر.

آخرین طلاق

طلاقی که شمار طلاق‌های مجاز را کامل می‌کند و ازدواج را به‌طور قطعی پایان می‌دهد.

نفقه

تأمین مالی نیازهای ضروری زندگی، مانند خوراک و پوشاک.

برداشت‌های عالمان

عالمان این روایت را دلیلی می‌دانند بر اینکه زن پس از طلاق قطعی در دوران عده نفقه دریافت نمی‌کند، مگر آن‌که باردار باشد. فقیهان دربارهٔ حق او برای مسکن و چگونگی به‌کارگیری این روایت اختلاف نظر دارند؛ مذهب حنفی معمولاً برای زنِ مطلقهٔ بائن مسکن و نفقه قائل است، در حالی که مذاهب دیگر میان این موارد تفاوت می‌گذارند. سخن فاطمه دربارهٔ سه طلاق، تفسیر او از ماجراست؛ ازاین‌رو، کاربرد دقیق فقهی آن همراه با دیگر ادله و دیدگاه‌های مذاهب بررسی می‌شود.

درس‌هایی برای امروز
  1. در موضوع طلاق، دربارهٔ نفقه، مسکن و مدت عده از فرد آگاه مشورت بگیرید؛ جزئیات به شرایط و مذهب فقهی پیروی‌شده بستگی دارد.
  2. دربارهٔ تأمین مالی و محل اقامت توافق‌ها را روشن و دقیق ثبت کنید تا حقوق و مسئولیت‌ها بر پایهٔ حدس و گمان نباشند.
  3. گواهی‌ها را با احترام بررسی کنید و دربارهٔ آن‌ها به‌دقت تحقیق کنید، حتی اگر راوی زن باشد.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.