فرائض · Sunan Abi Dawud

Sunan Abi Dawud، حدیث 2917

روایت‌شده توسط Abdullah ibn Amr ibn al-As. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Hasan (خوب)کتاب: فرائض
سنن أبي داود
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Abdullah ibn Amr ibn al-As

Hasan (خوب)

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ أَبِي الْحَجَّاجِ أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رِئَابَ بْنَ حُذَيْفَةَ، تَزَوَّجَ امْرَأَةً فَوَلَدَتْ لَهُ ثَلاَثَةَ غِلْمَةٍ فَمَاتَتْ أُمُّهُمْ فَوَرِثُوهَا رِبَاعَهَا وَوَلاَءَ مَوَالِيهَا وَكَانَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ عَصَبَةَ بَنِيهَا فَأَخْرَجَهُمْ إِلَى الشَّامِ فَمَاتُوا فَقَدِمَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ وَمَاتَ مَوْلًى لَهَا وَتَرَكَ مَالاً لَهُ فَخَاصَمَهُ إِخْوَتُهَا إِلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَقَالَ عُمَرُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَا أَحْرَزَ الْوَلَدُ أَوِ الْوَالِدُ فَهُوَ لِعَصَبَتِهِ مَنْ كَانَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَكَتَبَ لَهُ كِتَابًا فِيهِ شَهَادَةُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَرَجُلٍ آخَرَ فَلَمَّا اسْتُخْلِفَ عَبْدُ الْمَلِكِ اخْتَصَمُوا إِلَى هِشَامِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ أَوْ إِلَى إِسْمَاعِيلَ بْنِ هِشَامٍ فَرَفَعَهُمْ إِلَى عَبْدِ الْمَلِكِ فَقَالَ هَذَا مِنَ الْقَضَاءِ الَّذِي مَا كُنْتُ أَرَاهُ ‏.‏ قَالَ فَقَضَى لَنَا بِكِتَابِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَنَحْنُ فِيهِ إِلَى السَّاعَةِ ‏.‏

ترجمه

عبدالله بن عمرو بن ابی‌الحجاج ابو معمر به ما حدیث کرد، عبدالوارث از حسین مُعَلِّم، او از عمرو بن شعیب، او از پدرش و او از جدش روایت نمود که ریأب بن حذیفه با زنی ازدواج کرد و سه پسر برایش به دنیا آمد. سپس مادرشان فوت کرد و پسران خانه‌ها و ولای موالیان آزادشده‌اش را به ارث بردند. در آن زمان عمرو بن عاص عصبه‌ی فرزندان بود، پس آنان را به شام برد و آنها در آنجا مردند. سپس عمرو بن عاص بازگشت و یکی از موالیان آن زن نیز فوت کرد و مالی بر جای گذاشت. برادران زن با عمرو بن عاص اختلاف کردند و پرونده را نزد عمر بن خطاب بردند. عمر گفت: رسول خدا ﷺ فرمودند:

«هر آنچه فرزند یا پدر (از ارث) به دست آورد، برای عصبه‌ی اوست، هر که باشند.» سپس عمر سندی برای او نوشت که گواهی عبدالرحمن بن عوف، زید بن ثابت و مرد دیگری در آن بود. هنگامی که عبدالملک خلیفه شد، آنان نزد هشام بن اسماعیل یا اسماعیل بن هشام (راوی تردید دارد) شکایت بردند. او آنان را نزد عبدالملک فرستاد. عبدالملک گفت: «این همان قضاوتی است که پیش از این دیده‌ام.» راوی می‌گوید: پس او بر اساس سند عمر بن خطاب به نفع ما حکم داد و ما تاکنون بر همان هستیم.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

یک فرد آزادشده دارایی‌ای به‌جا گذاشت که طبق حکم به عَصَبه تعلق می‌گرفت.

پیشینه و سبب بیان

پس از درگذشت سه پسرِ زنی، دربارهٔ میراثِ فردی که آزادشدهٔ او بود اختلافی پدید آمد. عمر بن خطاب حکم کرد که دارایی، مطابق حکم پیامبر ﷺ، به عَصَبه تعلق دارد و دستور داد آن حکم را مکتوب کنند.

توضیح واژه‌های دشوار
عَصَبه (عَصَبه)

وارثانی که بر پایهٔ قواعد ارث اسلامی، سهم باقی‌مانده را دریافت می‌کنند؛ مانند برخی خویشاوندان مرد از سوی پدر.

ولاء (ولاء)

پیوند ویژهٔ ارثی میان مالک پیشین و کسی که آزاد کرده است.

برداشت‌های عالمان

فقیهان کلاسیک از این روایت چنین برداشت می‌کنند که اگر وارثی با حق قوی‌تر وجود نداشته باشد، فرد آزادشده می‌تواند از طریق پیوند ولاء ارث ببرد. این روایت همچنین روشن می‌کند که پیوند ارثیِ فرزند یا والد به عَصَبهٔ او نیز امتداد می‌یابد. کاربرد دقیق این حکم به ترتیب وارثان و قواعد مذهب فقهی بستگی دارد؛ بنابراین نباید آن را جدا از دیگر قواعد ارث به کار بست.

درس‌هایی برای امروز
  1. توافق‌ها و تصمیم‌های مربوط به میراث را با دقت ثبت کنید و از متخصصان ذی‌صلاح بخواهید آن‌ها را بررسی کنند.
  2. پیش از تقسیم میراث، همهٔ وارثان و حقوق متقابل آنان را مشخص کنید.
  3. اختلاف حقوقی را با دلیل و نزد قاضیِ صلاحیت‌دار پیگیری کنید، نه با اقدام خودسرانه.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.