Sunan Abi Dawud، حدیث 2963
متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
روایت
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ الْمَعْنَى، قَالاَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ الزَّهْرَانِيُّ، حَدَّثَنِي مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، قَالَ أَرْسَلَ إِلَىَّ عُمَرُ حِينَ تَعَالَى النَّهَارُ فَجِئْتُهُ فَوَجَدْتُهُ جَالِسًا عَلَى سَرِيرٍ مُفْضِيًا إِلَى رِمَالِهِ فَقَالَ حِينَ دَخَلْتُ عَلَيْهِ يَا مَالُ إِنَّهُ قَدْ دَفَّ أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْ قَوْمِكَ وَإِنِّي قَدْ أَمَرْتُ فِيهِمْ بِشَىْءٍ فَاقْسِمْ فِيهِمْ . قُلْتُ لَوْ أَمَرْتَ غَيْرِي بِذَلِكَ . فَقَالَ خُذْهُ . فَجَاءَهُ يَرْفَأُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَالزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ وَسَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ قَالَ نَعَمْ . فَأَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا ثُمَّ جَاءَهُ يَرْفَأُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ هَلْ لَكَ فِي الْعَبَّاسِ وَعَلِيٍّ قَالَ نَعَمْ . فَأَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا فَقَالَ الْعَبَّاسُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا - يَعْنِي عَلِيًّا - فَقَالَ بَعْضُهُمْ أَجَلْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنَهُمَا وَارْحَمْهُمَا . قَالَ مَالِكُ بْنُ أَوْسٍ خُيِّلَ إِلَىَّ أَنَّهُمَا قَدَّمَا أُولَئِكَ النَّفَرَ لِذَلِكَ . فَقَالَ عُمَرُ رَحِمَهُ اللَّهُ اتَّئِدَا . ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى أُولَئِكَ الرَّهْطِ فَقَالَ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ " . قَالُوا نَعَمْ . ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَالْعَبَّاسِ رضى الله عنهما فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ هَلْ تَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ " . فَقَالاَ نَعَمْ . قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم بِخَاصَّةٍ لَمْ يَخُصَّ بِهَا أَحَدًا مِنَ النَّاسِ فَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى { وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلاَ رِكَابٍ وَلَكِنَّ اللَّهَ يُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلَى مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ } وَكَانَ اللَّهُ أَفَاءَ عَلَى رَسُولِهِ بَنِي النَّضِيرِ فَوَاللَّهِ مَا اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ وَلاَ أَخَذَهَا دُونَكُمْ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْخُذُ مِنْهَا نَفَقَةَ سَنَةٍ أَوْ نَفَقَتَهُ وَنَفَقَةَ أَهْلِهِ سَنَةً وَيَجْعَلُ مَا بَقِيَ أُسْوَةَ الْمَالِ . ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى أُولَئِكَ الرَّهْطِ فَقَالَ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ هَلْ تَعْلَمُونَ ذَلِكَ قَالُوا نَعَمْ . ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى الْعَبَّاسِ وَعَلِيٍّ رضى الله عنهما فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ هَلْ تَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ . فَلَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجِئْتَ أَنْتَ وَهَذَا إِلَى أَبِي بَكْرٍ تَطْلُبُ أَنْتَ مِيرَاثَكَ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ وَيَطْلُبُ هَذَا مِيرَاثَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ " . وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ فَوَلِيَهَا أَبُو بَكْرٍ فَلَمَّا تُوُفِّيَ أَبُو بَكْرٍ قُلْتُ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَوَلِيُّ أَبِي بَكْرٍ فَوَلِيتُهَا مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ أَلِيَهَا فَجِئْتَ أَنْتَ وَهَذَا وَأَنْتُمَا جَمِيعٌ وَأَمْرُكُمَا وَاحِدٌ فَسَأَلْتُمَانِيهَا فَقُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا أَنْ أَدْفَعَهَا إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ أَنْ تَلِيَاهَا بِالَّذِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَلِيهَا فَأَخَذْتُمَاهَا مِنِّي عَلَى ذَلِكَ ثُمَّ جِئْتُمَانِي لأَقْضِيَ بَيْنَكُمَا بِغَيْرِ ذَلِكَ وَاللَّهِ لاَ أَقْضِي بَيْنَكُمَا بِغَيْرِ ذَلِكَ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهَا فَرُدَّاهَا إِلَىَّ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ إِنَّمَا سَأَلاَهُ أَنْ يَكُونَ يُصَيِّرُهُ بَيْنَهُمَا نِصْفَيْنِ لاَ أَنَّهُمَا جَهِلاَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ " . فَإِنَّهُمَا كَانَا لاَ يَطْلُبَانِ إِلاَّ الصَّوَابَ . فَقَالَ عُمَرُ لاَ أُوقِعُ عَلَيْهِ اسْمَ الْقَسْمِ أَدَعُهُ عَلَى مَا هُوَ عَلَيْهِ .
حسن بن علی و محمد بن یحیی بن فارس با معنای یکسان به ما حدیث کردند، هر دو گفتند: بشر بن عمر زهرانی به ما حدیث کرد، مالک بن انس برایم حدیث کرد، از ابن شهاب، او از مالک بن اوس بن حدثان، که گفت: وقتی روز بالا آمد، عمر مرا فراخواند. نزد او رفتم و دیدم که بر تختی بدون روکش نشسته است. چون وارد شدم، فرمود:
«ای مالک! خانوادههایی از قوم تو آمدهاند و من دستور دادهام چیزی به آنان داده شود، پس آن را میان ایشان تقسیم کن.» گفتم: کاش این کار را به دیگری میسپردید. فرمود: آن را بگیر. سپس یرفأ نزد او آمد و گفت: ای امیرالمؤمنین! آیا عثمان بن عفان، عبدالرحمن بن عوف، زبیر بن عوام و سعد بن ابیوقاص را اجازه ورود میدهید؟ فرمود: بله. پس به آنان اجازه داد و داخل شدند. دوباره یرفأ آمد و گفت: ای امیرالمؤمنین! آیا عباس و علی را اجازه ورود میدهید؟ فرمود: بله. پس به آنان اجازه داد و داخل شدند. عباس گفت: ای امیرالمؤمنین! میان من و این شخص —یعنی علی— داوری کن. برخی از حاضران گفتند: آری ای امیرالمؤمنین! میان آن دو داوری کن و بر آنان رحم نما. مالک بن اوس گفت: به نظرم رسید که آن دو، این افراد را پیشاپیش برای همین منظور آورده بودند. عمر رحمةاللهعلیه فرمود: درنگ کنید. سپس رو به آن گروه کرد و گفت: شما را به اللهی سوگند میدهم که آسمان و زمین به فرمان او برپاست، آیا میدانید که رسولالله ﷺ فرمود: «ما ارث نمیبریم؛ آنچه از خود بر جای گذاریم صدقه است»؟ گفتند: بله. سپس رو به علی و عباس رضیاللهعنهما کرد و فرمود: شما دو نفر را به اللهی سوگند میدهم که آسمان و زمین به فرمان او برپاست، آیا میدانید که رسولالله ﷺ فرمود: «ما ارث نمیبریم؛ آنچه از خود بر جای گذاریم صدقه است»؟ هر دو گفتند: بله. فرمود: همانا الله رسولش ﷺ را به امتیازی ویژه گردانید که هیچکس دیگر را بدان اختصاص نداد. الله تعالی فرمود: «و آنچه الله از اموال آنان به رسولش بازگرداند، شما اسبی یا شتری برای آن نتاختید، ولی الله رسولانش را بر هر که بخواهد چیره میگرداند و الله بر همه چیز تواناست.» و الله اموال بنینضیر را به رسولش بخشید. به الله سوگند! او آن را برای خود انحصاری نکرد و بدون شما نیز برنداشت. رسولالله ﷺ از آن مخارج یک سال، یعنی خرج خود و خانوادهاش را برای یک سال برمیداشت و باقیمانده را همچون اموال عمومی مسلمانان قرار میداد. سپس رو به آن گروه کرد و فرمود: شما را به اللهی سوگند میدهم که آسمان و زمین به فرمان او برپاست، آیا این را میدانید؟ گفتند: بله. سپس رو به عباس و علی رضیاللهعنهما کرد و فرمود: شما دو نفر را به اللهی سوگند میدهم که آسمان و زمین به فرمان او برپاست، آیا این را میدانید؟ هر دو گفتند: بله. چون رسولالله ﷺ وفات یافت، ابوبکر گفت: من سرپرست رسولالله ﷺ هستم. آنگاه تو و این شخص (علی) نزد ابوبکر آمدید؛ تو میراث پسرعمویت را خواستی و این شخص میراث همسرش را از پدرش طلب کرد. ابوبکر رحمةاللهعلیه فرمود: رسولالله ﷺ فرمود: «ما ارث نمیبریم؛ آنچه از خود بر جای گذاریم صدقه است.» و الله میداند که او راستگو، نیکوکار، هدایتیافته و پیرو حق بود. پس ابوبکر سرپرستی آن اموال را بر عهده گرفت. چون ابوبکر وفات یافت، گفتم: من سرپرست رسولالله ﷺ و ابوبکر هستم. پس تا زمانی که الله خواست، سرپرستی آن را بر عهده داشتم. سپس شما دو نفر آمدید، در حالی که هر دو متحد بودید و درخواستتان یکی بود. آن را از من خواستید، پس گفتم: اگر بخواهید، آن را به شرطی به شما واگذار میکنم که با الله عهد ببندید همانگونه که رسولالله ﷺ اداره میکرد، شما نیز اداره کنید. پس شما آن را با این شرط از من گرفتید. اکنون نزد من آمدهاید تا میان شما به گونهای دیگر داوری کنم. به الله سوگند! میان شما جز به همین شیوه داوری نخواهم کرد تا ساعت قیامت برپا شود. اگر از اداره آن ناتوانید، آن را به من بازگردانید. ابوداوود گفت: آنان تنها خواستند که اموال میان ایشان نیمهنیمه تقسیم شود، نه اینکه نادانسته باشند که پیامبر ﷺ فرمود: «ما ارث نمیبریم؛ آنچه از خود بر جای گذاریم صدقه است.» زیرا آنان فقط در پی حق بودند. آنگاه عمر فرمود: نام تقسیم بر آن نمینهم؛ آن را بر حال سابق خود رها میکنم.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
De nalatenschap van de Profeet ﷺ bleef liefdadig bezit en werd niet als erfdeel verdeeld.
‘Alī en al-‘Abbās vroegen ‘Umar om een uitspraak te doen over het beheer van de bezittingen van Banū an-Nadīr. ‘Umar riep getuigen op en herinnerde hen aan de uitspraak van de Profeet ﷺ en aan de voorwaarden waaronder zij het beheer hadden aanvaard.
Bezittingen die zonder veldslag in handen van de moslimgemeenschap komen.
Liefdadig bezit dat voor het algemeen nut wordt beheerd; in dit geval geen erfdeel voor de familie.
Een beheerder of verantwoordelijke die namens anderen zorg draagt voor bezit.
Geleerden leiden hieruit af dat de bezittingen die de Profeet ﷺ naliet niet als gewoon erfdeel onder zijn erfgenamen werden verdeeld, maar als sadaqah werden beheerd. ‘Umar benadrukte dat de beheerders zich moesten houden aan de manier waarop de Profeet ﷺ en Abū Bakr het bezit hadden behandeld. Abū Dāwūd verduidelijkt dat ‘Alī en al-‘Abbās niet uit onwetendheid handelden: zij zochten een rechtvaardige regeling en vroegen om gezamenlijk beheer. De overlevering benadrukt ook dat bestuurders afspraken en toevertrouwd bezit zorgvuldig moeten bewaken.
- Beheer bezit dat je namens anderen onder je hoede hebt volgens de afgesproken voorwaarden en leg daarover verantwoording af.
- Zoek bij een geschil eerst naar betrouwbare getuigen en naar de eerder vastgelegde regels.
- Vraag bij religieuze of juridische kwesties om een rechtvaardige oplossing, ook als je zelf partij bent.
Deze Sahih-overlevering vermeldt hetzelfde verhaal over het beheer van de bezittingen en vult het verslag van dit geschil aan.
Sunan Abi Dawud · #2965 (Sahih)Deze Sahih-versie geeft dezelfde kern weer via een andere overleveringsroute en ondersteunt de context van ‘Umar’s beslissing.
Sunan Abi Dawud · #2928 (Sahih)De uitspraak dat ieder mens verantwoordelijk is voor wat aan hem is toevertrouwd sluit aan bij het beheer van gemeenschappelijk bezit.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.