الجزية والغنائم والإمارة · Sunan Abi Dawud

Sunan Abi Dawud، حدیث 2985

روایت‌شده توسط AbdulMuttalib ibn Rabi'ah. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: الجزية والغنائم والإمارة
سنن أبي داود
چه کسی روایت کرد؟

از أبو داود تا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَارِثِ بْنِ نَوْفَلٍ الْهَاشِمِيُّ

Sahih (معتبر)
  1. 1أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍآن را به أبو داود روایت کرد
  2. 2عَنْبَسَةُ
  3. 3يُونُسُ
  4. 4ابْنِ شِهَابٍ
  5. 5عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَارِثِ بْنِ نَوْفَلٍ الْهَاشِمِيُّ

ترتیب مطابق متن عربی این روایت است.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَارِثِ بْنِ نَوْفَلٍ الْهَاشِمِيُّ، أَنَّ عَبْدَ الْمُطَّلِبِ بْنَ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَاهُ رَبِيعَةَ بْنَ الْحَارِثِ وَعَبَّاسَ بْنَ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ قَالاَ لِعَبْدِ الْمُطَّلِبِ بْنِ رَبِيعَةَ وَلِلْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ ائْتِيَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُولاَ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ بَلَغْنَا مِنَ السِّنِّ مَا تَرَى وَأَحْبَبْنَا أَنْ نَتَزَوَّجَ وَأَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَبَرُّ النَّاسِ وَأَوْصَلُهُمْ وَلَيْسَ عِنْدَ أَبَوَيْنَا مَا يُصْدِقَانِ عَنَّا فَاسْتَعْمِلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلَى الصَّدَقَاتِ فَلْنُؤَدِّ إِلَيْكَ مَا يُؤَدِّي الْعُمَّالُ وَلْنُصِبْ مَا كَانَ فِيهَا مِنْ مِرْفَقٍ ‏.‏ قَالَ فَأَتَى إِلَيْنَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَنَحْنُ عَلَى تِلْكَ الْحَالِ فَقَالَ لَنَا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ وَاللَّهِ لاَ نَسْتَعْمِلُ مِنْكُمْ أَحَدًا عَلَى الصَّدَقَةِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ رَبِيعَةُ هَذَا مِنْ أَمْرِكَ قَدْ نِلْتَ صِهْرَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ نَحْسُدْكَ عَلَيْهِ ‏.‏ فَأَلْقَى عَلِيٌّ رِدَاءَهُ ثُمَّ اضْطَجَعَ عَلَيْهِ فَقَالَ أَنَا أَبُو حَسَنٍ الْقَرْمُ وَاللَّهِ لاَ أَرِيمُ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَيْكُمَا ابْنَاكُمَا بِجَوَابِ مَا بَعَثْتُمَا بِهِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ عَبْدُ الْمُطَّلِبِ فَانْطَلَقْتُ أَنَا وَالْفَضْلُ إِلَى بَابِ حُجْرَةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى نُوَافِقَ صَلاَةَ الظُّهْرِ قَدْ قَامَتْ فَصَلَّيْنَا مَعَ النَّاسِ ثُمَّ أَسْرَعْتُ أَنَا وَالْفَضْلُ إِلَى بَابِ حُجْرَةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَوْمَئِذٍ عِنْدَ زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ فَقُمْنَا بِالْبَابِ حَتَّى أَتَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخَذَ بِأُذُنِي وَأُذُنِ الْفَضْلِ ثُمَّ قَالَ أَخْرِجَا مَا تُصَرِّرَانِ ثُمَّ دَخَلَ فَأَذِنَ لِي وَلِلْفَضْلِ فَدَخَلْنَا فَتَوَاكَلْنَا الْكَلاَمَ قَلِيلاً ثُمَّ كَلَّمْتُهُ أَوْ كَلَّمَهُ الْفَضْلُ - قَدْ شَكَّ فِي ذَلِكَ عَبْدُ اللَّهِ - قَالَ كَلَّمَهُ بِالأَمْرِ الَّذِي أَمَرَنَا بِهِ أَبَوَانَا فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَاعَةً وَرَفَعَ بَصَرَهُ قِبَلَ سَقْفِ الْبَيْتِ حَتَّى طَالَ عَلَيْنَا أَنَّهُ لاَ يَرْجِعُ إِلَيْنَا شَيْئًا حَتَّى رَأَيْنَا زَيْنَبَ تَلْمَعُ مِنْ وَرَاءِ الْحِجَابِ بِيَدِهَا تُرِيدُ أَنْ لاَ تَعْجَلاَ وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي أَمْرِنَا ثُمَّ خَفَّضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأْسَهُ فَقَالَ لَنَا ‏"‏ إِنَّ هَذِهِ الصَّدَقَةَ إِنَّمَا هِيَ أَوْسَاخُ النَّاسِ وَإِنَّهَا لاَ تَحِلُّ لِمُحَمَّدٍ وَلاَ لآلِ مُحَمَّدٍ ادْعُوا لِي نَوْفَلَ بْنَ الْحَارِثِ ‏"‏ ‏.‏ فَدُعِيَ لَهُ نَوْفَلُ بْنُ الْحَارِثِ فَقَالَ ‏"‏ يَا نَوْفَلُ أَنْكِحْ عَبْدَ الْمُطَّلِبِ ‏"‏ ‏.‏ فَأَنْكَحَنِي نَوْفَلٌ ثُمَّ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ادْعُوا لِي مَحْمِيَةَ بْنَ جَزْءٍ ‏"‏ ‏.‏ وَهُوَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي زُبَيْدٍ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اسْتَعْمَلَهُ عَلَى الأَخْمَاسِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِمَحْمِيَةَ ‏"‏ أَنْكِحِ الْفَضْلَ ‏"‏ ‏.‏ فَأَنْكَحَهُ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قُمْ فَأَصْدِقْ عَنْهُمَا مِنَ الْخُمُسِ كَذَا وَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ لَمْ يُسَمِّهِ لِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَارِثِ ‏.‏

ترجمه

احمد بن صالح برای ما حدیث کرد، عنسبه برای ما حدیث کرد، یونس از ابن شهاب برای ما حدیث کرد، عبدالله بن حارث بن نوفل هاشمی به من خبر داد که عبدالمطلب بن ربیعه بن حارث بن عبدالمطلب به او اطلاع داده است که پدرش ربیعه بن حارث و عباس بن عبدالمطلب به عبدالمطلب بن ربیعه و فضل بن عباس گفتند:

«به نزد رسول خدا ﷺ بروید و به ایشان بگویید: ای رسول خدا! ما به سنّی رسیده‌ایم که می‌بینی و دوست داریم ازدواج کنیم. ای رسول خدا! شما مهربان‌ترین مردم و پیونددهنده‌ترین آنان هستید. پدرانمان مالی ندارند که مهریه ما را بپردازند. پس ای رسول خدا! ما را بر صدقات (زکات) بگمار تا آنچه را که دیگر کارگزاران تحویل می‌دهند، به تو تحویل دهیم و از منفعت آن بهره‌مند شویم.» راوی گفت: «سپس علی بن ابی‌طالب در حالی که ما در این حال بودیم نزد ما آمد و گفت: رسول خدا ﷺ فرموده‌اند: نه، به خدا سوگند! هیچ‌یک از شما را بر صدقات نمی‌گماریم.» ربیعه به او گفت: این از کار توست؛ تو به دامادی رسول خدا ﷺ نائل شده‌ای و ما بر تو رشک نبردیم. پس علی ردای خود را افکند و بر آن دراز کشید و گفت: من ابوالحسن، سرور هستم. به خدا سوگند! از اینجا بلند نمی‌شوم تا دو پسرانتان با پاسخ آنچه به پیامبر ﷺ فرستاده بودید، بازگردند.» عبدالمطلب گفت: من و فضل به سوی درب حجره پیامبر ﷺ رفتیم تا اینکه نماز ظهر برپا شد و ما با مردم نماز خواندیم. سپس من و فضل به سرعت به سمت درب حجره پیامبر ﷺ رفتیم و آن روز ایشان نزد زینب بنت جحش بودند. ما دم در ایستادیم تا رسول خدا ﷺ آمدند و گوش من و گوش فضل را گرفتند و فرمودند: آنچه را در دل پنهان می‌کنید، آشکار سازید. سپس داخل شدند و به من و فضل اجازه ورود دادند. وارد شدیم و اندکی یکدیگر را به سخن گفتن وا داشتیم، سپس من یا فضل — عبدالله در این باره شک دارد — با ایشان درباره دستوری که پدرانمان داده بودند صحبت کردیم. رسول خدا ﷺ ساعتی سکوت کردند و نگاهشان را به سقف خانه دوختند تا جایی که طولانی شد و گمان کردیم پاسخی به ما نخواهند داد. در این میان دیدیم که زینب از پشت پرده با دست اشاره می‌کند که عجله نکنید، زیرا رسول خدا ﷺ مشغول فکر کردن درباره امر ماست. سپس رسول خدا ﷺ سر خود را پایین آوردند و به ما فرمودند: «همانا این صدقه، چرک و کثافت اموال مردم است و برای محمد و آل محمد حلال نیست. نوفل بن حارث را برایم بخوانید.» پس نوفل بن حارث فراخوانده شد. ایشان فرمودند: «ای نوفل! عبدالمطلب را به همسری دختری درآور.» پس نوفل مرا به همسری دخترش درآورد. سپس پیامبر ﷺ فرمودند: «محْمِیّه بن جَزء را برایم بخوانید.» او مردی از بنی‌زبید بود که رسول خدا ﷺ او را بر خُمس گماشته بودند. رسول خدا ﷺ به محمیه فرمودند: «فضل را به همسری دختری درآور.» پس او را به همسری درآورد. سپس رسول خدا ﷺ فرمودند: «برخیز و از خُمس، فلان و فلان مقدار را به عنوان مهریه از طرف آن دو بپرداز.» عبدالله بن حارث مقدار مشخص آن را برای من ذکر نکرد.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

پیامبر ﷺ دریافت زکات را برای خانواده‌اش نپذیرفت و به پسرعموهایش برای ازدواج کمک کرد.

پیشینه و سبب بیان

عبدالمطلب بن ربیعه و فضل بن عباس درخواست کردند به‌عنوان گردآورندگان زکات کار کنند تا از درآمد آن برای مهریهٔ خود سهمی داشته باشند. پیامبر ﷺ این درخواست را نپذیرفت و سپس ازدواج و مهریهٔ آنان را از خمس تأمین کرد.

توضیح واژه‌های دشوار
صدقه

در اینجا منظور زکات واجبی است که از مردم گردآوری می‌شود.

خمس

یک‌پنجمِ برخی غنیمت‌های جنگی که برای مصارف تعیین‌شده اختصاص می‌یابد.

مهریه

هدیهٔ واجب ازدواج که داماد به عروس بدهکار است.

برداشت‌های عالمان

عالمان از این روایت نتیجه می‌گیرند که زکات واجب برای پیامبر ﷺ و خانوادهٔ ایشان جایز نیست و نمی‌توان خویشاوندان را به‌عنوان گردآورندگان زکات منصوب کرد تا غیرمستقیم از درآمد آن بهره ببرند. حدیث همچنین نشان می‌دهد که خمس مصارفی جدا از زکات دارد و پیامبر ﷺ بدون عبور از محدودیت زکات به آن جوانان برای ازدواج کمک کرد. فقیهان دربارهٔ محدودهٔ دقیق «خانواده» و چگونگی اجرای حکم دربارهٔ نسل‌های بعدی بحث کرده‌اند؛ مذاهب فقهی میان زکات و منابع خمس تمایز قائل‌اند.

درس‌هایی برای امروز
  1. وقتی مقررات منع می‌کنند، از اموال عمومی یا وجوهی که برای مقاصد دینی اختصاص یافته‌اند برای منفعت شخصی استفاده نکنید.
  2. هنگام مشکلات مالی، از منبعی مجاز کمک بخواهید و دربارهٔ محل مصرف آن شفاف باشید.
  3. بی‌آنکه از مرزهای عدالت فراتر روید، در گام‌های مهم زندگی جوانان، مانند ازدواج، عملاً یاری‌شان دهید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.