الجزية والغنائم والإمارة · Sunan Abi Dawud

Sunan Abi Dawud، حدیث 3004

متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: الجزية والغنائم والإمارة
سنن أبي داود

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ دَاوُدَ بْنِ سُفْيَانَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ كُفَّارَ قُرَيْشٍ كَتَبُوا إِلَى ابْنِ أُبَىٍّ وَمَنْ كَانَ يَعْبُدُ مَعَهُ الأَوْثَانَ مِنَ الأَوْسِ وَالْخَزْرَجِ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَئِذٍ بِالْمَدِينَةِ قَبْلَ وَقْعَةِ بَدْرٍ إِنَّكُمْ آوَيْتُمْ صَاحِبَنَا وَإِنَّا نُقْسِمُ بِاللَّهِ لَتُقَاتِلُنَّهُ أَوْ لَتُخْرِجُنَّهُ أَوْ لَنَسِيرَنَّ إِلَيْكُمْ بِأَجْمَعِنَا حَتَّى نَقْتُلَ مُقَاتِلَتَكُمْ وَنَسْتَبِيحَ نِسَاءَكُمْ ‏.‏ فَلَمَّا بَلَغَ ذَلِكَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أُبَىٍّ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ مِنْ عَبَدَةِ الأَوْثَانِ اجْتَمَعُوا لِقِتَالِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا بَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَقِيَهُمْ فَقَالَ ‏"‏ لَقَدْ بَلَغَ وَعِيدُ قُرَيْشٍ مِنْكُمُ الْمَبَالِغَ مَا كَانَتْ تَكِيدُكُمْ بِأَكْثَرَ مِمَّا تُرِيدُونَ أَنْ تَكِيدُوا بِهِ أَنْفُسَكُمْ تُرِيدُونَ أَنْ تُقَاتِلُوا أَبْنَاءَكُمْ وَإِخْوَانَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا سَمِعُوا ذَلِكَ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَفَرَّقُوا فَبَلَغَ ذَلِكَ كُفَّارَ قُرَيْشٍ فَكَتَبَتْ كُفَّارُ قُرَيْشٍ بَعْدَ وَقْعَةِ بَدْرٍ إِلَى الْيَهُودِ إِنَّكُمْ أَهْلُ الْحَلْقَةِ وَالْحُصُونِ وَإِنَّكُمْ لَتُقَاتِلُنَّ صَاحِبَنَا أَوْ لَنَفْعَلَنَّ كَذَا وَكَذَا وَلاَ يَحُولُ بَيْنَنَا وَبَيْنَ خَدَمِ نِسَائِكُمْ شَىْءٌ - وَهِيَ الْخَلاَخِيلُ - فَلَمَّا بَلَغَ كِتَابُهُمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَجْمَعَتْ بَنُو النَّضِيرِ بِالْغَدْرِ فَأَرْسَلُوا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اخْرُجْ إِلَيْنَا فِي ثَلاَثِينَ رَجُلاً مِنْ أَصْحَابِكَ وَلْيَخْرُجْ مِنَّا ثَلاَثُونَ حَبْرًا حَتَّى نَلْتَقِيَ بِمَكَانِ الْمَنْصَفِ فَيَسْمَعُوا مِنْكَ ‏.‏ فَإِنْ صَدَّقُوكَ وَآمَنُوا بِكَ آمَنَّا بِكَ فَقَصَّ خَبَرَهُمْ فَلَمَّا كَانَ الْغَدُ غَدَا عَلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْكَتَائِبِ فَحَصَرَهُمْ فَقَالَ لَهُمْ ‏"‏ إِنَّكُمْ وَاللَّهِ لاَ تَأْمَنُونَ عِنْدِي إِلاَّ بِعَهْدٍ تُعَاهِدُونِي عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ فَأَبَوْا أَنْ يُعْطُوهُ عَهْدًا فَقَاتَلَهُمْ يَوْمَهُمْ ذَلِكَ ثُمَّ غَدَا الْغَدُ عَلَى بَنِي قُرَيْظَةَ بِالْكَتَائِبِ وَتَرَكَ بَنِي النَّضِيرِ وَدَعَاهُمْ إِلَى أَنْ يُعَاهِدُوهُ فَعَاهَدُوهُ فَانْصَرَفَ عَنْهُمْ وَغَدَا عَلَى بَنِي النَّضِيرِ بِالْكَتَائِبِ فَقَاتَلَهُمْ حَتَّى نَزَلُوا عَلَى الْجَلاَءِ فَجَلَتْ بَنُو النَّضِيرِ وَاحْتَمَلُوا مَا أَقَلَّتِ الإِبِلُ مِنْ أَمْتِعَتِهِمْ وَأَبْوَابِ بُيُوتِهِمْ وَخَشَبِهَا فَكَانَ نَخْلُ بَنِي النَّضِيرِ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَاصَّةً أَعْطَاهُ اللَّهُ إِيَّاهَا وَخَصَّهُ بِهَا فَقَالَ ‏{‏ وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلاَ رِكَابٍ ‏}‏ يَقُولُ بِغَيْرِ قِتَالٍ فَأَعْطَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَكْثَرَهَا لِلْمُهَاجِرِينَ وَقَسَمَهَا بَيْنَهُمْ وَقَسَمَ مِنْهَا لِرَجُلَيْنِ مِنَ الأَنْصَارِ وَكَانَا ذَوِي حَاجَةٍ لَمْ يَقْسِمْ لأَحَدٍ مِنَ الأَنْصَارِ غَيْرَهُمَا وَبَقِيَ مِنْهَا صَدَقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الَّتِي فِي أَيْدِي بَنِي فَاطِمَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا ‏.‏

ترجمه

محمد بن داوود بن سفیان به ما حدیث نقل کرد، عبدالرزاق به ما حدیث گفت، معمر از زهری خبر داد، او از عبدالرحمن بن کعب بن مالک، و او از مردی از اصحاب پیامبر ﷺ روایت کرد که کفار قریش نامه‌ای به ابن اُبی و کسانی از اوس و خزرج که بت‌پرست بودند نوشتند، در حالی که رسول خدا ﷺ پیش از جنگ بدر در مدینه بودند. آنان نوشتند:

«شما یار ما را پناه داده‌اید. قسم به الله، یا باید با او بجنگید یا او را اخراج کنید، وگرنه ما با تمام قوا به سوی شما خواهیم آمد تا جنگجویانتان را بکشیم و زنانتان را به اسارت بگیریم.» چون این خبر به عبدالله بن اُبی و همراهانش از بت‌پرستان رسید، برای جنگ با پیامبر ﷺ گرد هم آمدند. وقتی این خبر به پیامبر ﷺ رسید، ایشان به دیدارشان رفتند و فرمودند: «تهدید قریش علیه شما به اوج خود رسیده است، اما مکر آنان نسبت به شما بیشتر از آن نیست که خودتان قصد آسیب به خویشتن را دارید. آیا می‌خواهید با فرزندان و برادران خود بجنگید؟» چون این سخنان را از پیامبر ﷺ شنیدند، پراکنده شدند. این خبر به کفار قریش رسید. پس از جنگ بدر، کفار قریش به یهودیان نوشتند: «شما صاحبان سلاح و دژها هستید. باید با یار ما بجنگید، وگرنه با شما چنان و چنان خواهیم کرد و هیچ چیز میان ما و خلخال‌های زنان شما حائل نخواهد شد.» چون نامه‌شان به پیامبر ﷺ رسید، بنی‌نضیر تصمیم به خیانت گرفتند. آنان به رسول خدا ﷺ پیام فرستادند: «با سی نفر از یارانتان به نزد ما بیایید و از جانب ما نیز سی تن از علمای دینی خارج شوند تا در مکانی میانه با هم دیدار کنیم و آنان سخنانتان را بشنوند. اگر شما را تصدیق کردند و به شما ایمان آوردند، ما نیز به شما ایمان خواهیم آورد.» راوی سپس تمام ماجرا را نقل کرد. فردای آن روز، رسول خدا ﷺ صبحگاهان با لشکریان به سوی آنان رفتند و محاصره‌شان کردند. به آنان فرمودند: «به الله سوگند، نزد من امان نخواهید یافت مگر اینکه با من عهد ببندید.» اما آنان از بستن عهد سر باز زدند. لذا پیامبر ﷺ همان روز با آنان جنگیدند. سپس فردای آن روز با لشکریان به سوی بنی‌قریظه رفتند و بنی‌نضیر را رها کردند. آنان را به بستن عهد فراخواندند و آنان پذیرفتند. پیامبر ﷺ از آنان روی گرداندند و با لشکریان به سوی بنی‌نضیر شتافتند و با آنان جنگیدند تا اینکه به اخراج رضایت دادند. بدین ترتیب بنی‌نضیر تبعید شدند و هر چه شترانشان توانست حمل کنند — شامل اثاثیه، درهای خانه‌ها و چوب‌هایشان — با خود بردند. نخل‌های بنی‌نضیر اختصاصاً متعلق به رسول خدا ﷺ شد؛ الله آن را به ایشان بخشید و مخصوص ایشان گرداند. الله تعالی فرمود: {و آنچه الله از آنان به رسولش بازگرداند، شما برای آن نه اسبی تاختید و نه شتری} یعنی بدون جنگ. پیامبر ﷺ بیشتر آن را به مهاجرین دادند و میان آنان تقسیم کردند. همچنین بخشی از آن را به دو مرد نیازمند از انصار دادند و جز این دو نفر، به هیچ‌یک از انصار چیزی ندادند. باقی‌مانده آن نیز به عنوان صدقه رسول خدا ﷺ باقی ماند که اکنون در دست اولاد فاطمه رضی الله عنها است.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

De buit van Banoe an-Nadier werd zonder veldslag verdeeld.

پیشینه و سبب بیان

متن، رویدادهای پیش و پس از جنگ بدر را بیان می‌کند و توضیح می‌دهد که چگونه نامه‌های تهدیدآمیز و نقض پیمان با بنی‌نضیر به تبعید آنان و تقسیم اموالشان انجامید.

توضیح واژه‌های دشوار
فَیء

اموالی که بدون جنگ به دست جامعهٔ مسلمانان می‌رسید.

مهاجران

صحابه‌ای که از مکه به مدینه هجرت کردند.

انصار

ساکنان مدینه که از پیامبر ﷺ و مهاجران استقبال و حمایت کردند.

برداشت‌های عالمان

عالمان از آیهٔ مربوط به فَیء چنین برداشت می‌کنند که این اموال با غنایمی که پس از جنگ تقسیم می‌شود یکسان نیست. پیامبر ﷺ بیشتر آن را با توجه به نیاز مهاجران میان آنان تقسیم کرد و به دو تن از انصارِ نیازمند نیز بخشید. تقسیم این اموال در حوزهٔ مسئولیت حکومتی ایشان بود؛ این ماجرا مجوزی برای افراد نیست تا خودسرانه اموالی را تصاحب کنند یا به خشونت متوسل شوند.

درس‌هایی برای امروز
  1. منابع و اموال عمومی را بر پایهٔ قواعد عادلانه و زیر نظر مرجع ذی‌صلاح اداره کنید؛ خودسرانه آن‌ها را تصاحب نکنید.
  2. هنگام تقسیم، نیازهای واقعی و حقوق گروه‌های مختلف را در نظر بگیرید.
  3. در برابر تهدیدها و درگیری‌ها شتاب‌زده واکنش نشان ندهید؛ راهکارهای مسئولانه‌ای بجویید که از آسیب بیشتر جلوگیری کند.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.