Sunan Abi Dawud، حدیث 3194
روایتشده توسط Anas ibn Malik. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Anas ibn Malik
روایت
حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ نَافِعٍ أَبِي غَالِبٍ، قَالَ كُنْتُ فِي سِكَّةِ الْمِرْبَدِ فَمَرَّتْ جَنَازَةٌ مَعَهَا نَاسٌ كَثِيرٌ قَالُوا جَنَازَةُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَيْرٍ فَتَبِعْتُهَا فَإِذَا أَنَا بِرَجُلٍ عَلَيْهِ كِسَاءٌ رَقِيقٌ عَلَى بُرَيْذِينَتِهِ وَعَلَى رَأْسِهِ خِرْقَةٌ تَقِيهِ مِنَ الشَّمْسِ فَقُلْتُ مَنْ هَذَا الدِّهْقَانُ قَالُوا هَذَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ . فَلَمَّا وُضِعَتِ الْجَنَازَةُ قَامَ أَنَسٌ فَصَلَّى عَلَيْهَا وَأَنَا خَلْفَهُ لاَ يَحُولُ بَيْنِي وَبَيْنَهُ شَىْءٌ فَقَامَ عِنْدَ رَأْسِهِ فَكَبَّرَ أَرْبَعَ تَكْبِيرَاتٍ لَمْ يُطِلْ وَلَمْ يُسْرِعْ ثُمَّ ذَهَبَ يَقْعُدُ فَقَالُوا يَا أَبَا حَمْزَةَ الْمَرْأَةُ الأَنْصَارِيَّةُ فَقَرَّبُوهَا وَعَلَيْهَا نَعْشٌ أَخْضَرُ فَقَامَ عِنْدَ عَجِيزَتِهَا فَصَلَّى عَلَيْهَا نَحْوَ صَلاَتِهِ عَلَى الرَّجُلِ ثُمَّ جَلَسَ فَقَالَ الْعَلاَءُ بْنُ زِيَادٍ يَا أَبَا حَمْزَةَ هَكَذَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي عَلَى الْجَنَازَةِ كَصَلاَتِكَ يُكَبِّرُ عَلَيْهَا أَرْبَعًا وَيَقُومُ عِنْدَ رَأْسِ الرَّجُلِ وَعَجِيزَةِ الْمَرْأَةِ قَالَ نَعَمْ . قَالَ يَا أَبَا حَمْزَةَ غَزَوْتَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ غَزَوْتُ مَعَهُ حُنَيْنًا فَخَرَجَ الْمُشْرِكُونَ فَحَمَلُوا عَلَيْنَا حَتَّى رَأَيْنَا خَيْلَنَا وَرَاءَ ظُهُورِنَا وَفِي الْقَوْمِ رَجُلٌ يَحْمِلُ عَلَيْنَا فَيَدُقُّنَا وَيَحْطِمُنَا فَهَزَمَهُمُ اللَّهُ وَجَعَلَ يُجَاءُ بِهِمْ فَيُبَايِعُونَهُ عَلَى الإِسْلاَمِ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنَّ عَلَىَّ نَذْرًا إِنْ جَاءَ اللَّهُ بِالرَّجُلِ الَّذِي كَانَ مُنْذُ الْيَوْمِ يَحْطِمُنَا لأَضْرِبَنَّ عُنُقَهُ . فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَجِيءَ بِالرَّجُلِ فَلَمَّا رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ تُبْتُ إِلَى اللَّهِ . فَأَمْسَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ يُبَايِعُهُ لِيَفِيَ الآخَرُ بِنَذْرِهِ . قَالَ فَجَعَلَ الرَّجُلُ يَتَصَدَّى لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِيَأْمُرَهُ بِقَتْلِهِ وَجَعَلَ يَهَابُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَقْتُلَهُ فَلَمَّا رَأَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ لاَ يَصْنَعُ شَيْئًا بَايَعَهُ فَقَالَ الرَّجُلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ نَذْرِي . فَقَالَ " إِنِّي لَمْ أُمْسِكْ عَنْهُ مُنْذُ الْيَوْمِ إِلاَّ لِتُوفِيَ بِنَذْرِكَ " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلاَ أَوْمَضْتَ إِلَىَّ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّهُ لَيْسَ لِنَبِيٍّ أَنْ يُومِضَ " . قَالَ أَبُو غَالِبٍ فَسَأَلْتُ عَنْ صَنِيعِ أَنَسٍ فِي قِيَامِهِ عَلَى الْمَرْأَةِ عِنْدَ عَجِيزَتِهَا فَحَدَّثُونِي أَنَّهُ إِنَّمَا كَانَ لأَنَّهُ لَمْ تَكُنِ النُّعُوشُ فَكَانَ الإِمَامُ يَقُومُ حِيَالَ عَجِيزَتِهَا يَسْتُرُهَا مِنَ الْقَوْمِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَوْلُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " . نَسَخَ مِنْ هَذَا الْحَدِيثِ الْوَفَاءَ بِالنَّذْرِ فِي قَتْلِهِ بِقَوْلِهِ إِنِّي قَدْ تُبْتُ .
نافع ابوغالب میگوید: در سِکَّةُ المِربَد بودم که جنازهای عبور کرد و جمعیت زیادی همراه آن بودند. گفتند: این جنازه عبدالله بن عمیر است. من نیز به دنبال آن رفتم. ناگهان مردی را دیدم که سوار بر قاطر کوچکی بود و لباس نازکی بر تن داشت و پارچهای روی سرش انداخته بود تا از آفتاب محافظت شود. پرسیدم: این بزرگوار کیست؟ گفتند: این انس بن مالک است. چون جنازه را زمین گذاشتند، انس برخاست و بر او نماز خواند در حالی که من بدون هیچ مانعی درست پشت سر او بودم. او نزد سر میت ایستاد و چهار تکبیر گفت؛ نه نماز را طولانی کرد و نه عجله نمود. سپس خواست بنشیند که گفتند: ای ابوحَمزَه! اینجا جنازه یک زن انصاری است. آن را نزدیک او آوردند و روی تابوتش ساختار گنبدیشکل سبز رنگی قرار داشت. انس در برابر کمر زن ایستاد و همانگونه که بر مرد نماز خوانده بود، بر او نیز نماز خواند و سپس نشست. علاء بن زیاد پرسید: ای ابوحَمزَه! آیا رسول خدا ﷺ همانطور که تو نماز میخوانی، بر جنازه نماز میخواندند؛ یعنی چهار تکبیر میگفتند و نزد سر مرد و در برابر کمر زن میایستادند؟ پاسخ داد: بله. دوباره پرسید: ای ابوحَمزَه! آیا همراه رسول خدا ﷺ جنگیدهای؟ گفت: بله، همراه ایشان در غزوه حنین شرکت کردم. مشرکان چنان شدید به ما حمله کردند که اسبانمان را پشت سر خود میدیدیم. در میان دشمن مردی بود که به ما حمله میکرد و ما را ضرب و جرح مینمود. سپس خداوند آنان را شکست داد و اسیرانشان را آوردند تا با پیامبر ﷺ بر اسلام بیعت کنند. یکی از یاران پیامبر ﷺ گفت: بر گردن من نذر است که اگر خداوند آن مردی را که امروز ما را زخمی کرد به دستم بسپارد، گردنش را بزنم. رسول خدا ﷺ سکوت کردند و آن مرد آورده شد. وقتی رسول خدا ﷺ را دید، عرض کرد: ای رسول خدا! من به سوی الله توبه کردهام. رسول خدا ﷺ برای اینکه آن صحابی بتواند نذرش را ادا کند، مدتی از پذیرش بیعت او خودداری کردند. اما آن مرد منتظر دستور قتل از سوی رسول خدا ﷺ ماند و رسول خدا ﷺ از کشتن او امتناع ورزیدند. چون رسول خدا ﷺ دیدند که کاری صورت نمیگیرد، بیعت او را پذیرفتند. آن مرد گفت: ای رسول خدا! پس نذر من چه شد؟ فرمودند:
«من امروز بیعت تو را نپذیرفتم تا تو نذرت را ادا کنی.» عرض کرد: ای رسول خدا! چرا به من اشارهای نکردید؟ پیامبر ﷺ فرمودند: «شایسته نیست که پیامبری با اشاره فرمان دهد.» ابوغالب میگوید: درباره ایستادن انس در برابر کمر زن پرسیدم. به من گفتند: این کار بدان جهت بود که در آن زمان روی تابوت زنان پوشش گنبدیشکل نبود، لذا امام در برابر کمر زن میایستاد تا او را از دید مردم بپوشاند. ابوداوود میگوید: سخن پیامبر ﷺ که فرمودند «مأمور شدهام با مردم بجنگم تا بگویند لا إله إلا الله»، حکم وفای به نذر در کشتن را با فرمایش ایشان مبنی بر «من توبه کردهام» نسخ کرده است.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
انس شیوه نماز پیامبر ﷺ و صداقت در ماجرای نذر را بیان میکند.
انس بن مالک ابتدا بر مردی و سپس بر زنی نماز میت خواند. وقتی از او خواستند شیوه نماز پیامبر ﷺ را توضیح دهد، آن را بیان کرد و ماجرای نذری پس از نبرد حنین را نیز بازگو کرد؛ زمانی که مردی اسیرشده توبه کرد.
گفتنِ «الله اکبر»؛ یعنی خداوند بزرگتر است.
نمازی که مسلمانان برای فرد درگذشته میخوانند.
گفتاری که شخص با آن انجام کاری را بر خود واجب میکند.
عالمان از این روایت چنین برداشت میکنند که نماز میت چهار تکبیر دارد و امام برای مرد در برابر سر او و برای زن در برابر کمر او میایستد. انس توضیح میدهد که ایستادن در این جایگاه برای زن همچنین به پوشیدهماندن او کمک میکرد. ماجرای حنین نشان میدهد که پیامبر ﷺ اشاره پنهانی نکرد و توبه را پذیرفت. فقیهان درباره پیامدهای دقیق شرعیِ نذرِ کشتن کسی بحث کردهاند؛ این ماجرا به هیچ فردی حق نمیدهد که خودسرانه کسی را اعدام کند.
- نماز میت را با آرامش و توجه بخوانید؛ نه بیدلیل آن را طولانی کنید و نه شتابزده به پایان برسانید.
- از کسانی که با سنت پیامبر ﷺ آشنایند دانش بجویید و آنچه را با دقت آموختهاید منتقل کنید.
- خودسرانه انتقام نگیرید؛ توبه، دادرسی و حدود دین را راهنمای خود قرار دهید.
این روایت صحیح از همان باب، اطلاعات بیشتری درباره شیوه نماز بر درگذشتگان ارائه میدهد.
Sunan Abi Dawud · #3195 (Sahih)این روایت صحیح با احکام و سنتهای مربوط به نماز بر فرد درگذشته مرتبط است.
Sahih al-Bukhari · #332 (Sahih)این روایت صحیح از سَمُرَة بن جُندَب، بحث درباره شیوه پیامبر ﷺ در نماز میت را تأیید میکند.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.