سوگندها و نذرها · Sunan Abi Dawud

Sunan Abi Dawud، حدیث 3316

روایت‌شده توسط Imran ibn Husain. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: سوگندها و نذرها
سنن أبي داود
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Imran ibn Husain

Sahih (معتبر)

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، ‏:‏ قَالَ كَانَتِ الْعَضْبَاءُ لِرَجُلٍ مِنْ بَنِي عَقِيلٍ وَكَانَتْ مِنْ سَوَابِقِ الْحَاجِّ قَالَ ‏:‏ فَأُسِرَ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ فِي وَثَاقٍ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى حِمَارٍ عَلَيْهِ قَطِيفَةٌ فَقَالَ ‏:‏ يَا مُحَمَّدُ عَلاَمَ تَأْخُذُنِي وَتَأْخُذُ سَابِقَةَ الْحَاجِّ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ نَأْخُذُكَ بِجَرِيرَةِ حُلَفَائِكَ ثَقِيفٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ وَكَانَ ثَقِيفٌ قَدْ أَسَرُوا رَجُلَيْنِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏:‏ وَقَدْ قَالَ فِيمَا قَالَ ‏:‏ وَأَنَا مُسْلِمٌ أَوْ قَالَ ‏:‏ وَقَدْ أَسْلَمْتُ ‏.‏ فَلَمَّا مَضَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم - قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ فَهِمْتُ هَذَا مِنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى - نَادَاهُ يَا مُحَمَّدُ يَا مُحَمَّدُ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَحِيمًا رَفِيقًا فَرَجَعَ إِلَيْهِ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ مَا شَأْنُكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ إِنِّي مُسْلِمٌ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ لَوْ قُلْتَهَا وَأَنْتَ تَمْلِكُ أَمْرَكَ أَفْلَحْتَ كُلَّ الْفَلاَحِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ ثُمَّ رَجَعْتُ إِلَى حَدِيثِ سُلَيْمَانَ قَالَ ‏:‏ يَا مُحَمَّدُ إِنِّي جَائِعٌ فَأَطْعِمْنِي إِنِّي ظَمْآنٌ فَاسْقِنِي ‏.‏ قَالَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ هَذِهِ حَاجَتُكَ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ هَذِهِ حَاجَتُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ فَفُودِيَ الرَّجُلُ بَعْدُ بِالرَّجُلَيْنِ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ وَحَبَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْعَضْبَاءَ لِرَحْلِهِ - قَالَ - فَأَغَارَ الْمُشْرِكُونَ عَلَى سَرْحِ الْمَدِينَةِ فَذَهَبُوا بِالْعَضْبَاءِ - قَالَ - فَلَمَّا ذَهَبُوا بِهَا وَأَسَرُوا امْرَأَةً مِنَ الْمُسْلِمِينَ - قَالَ - فَكَانُوا إِذَا كَانَ اللَّيْلُ يُرِيحُونَ إِبِلَهُمْ فِي أَفْنِيَتِهِمْ - قَالَ - فَنُوِّمُوا لَيْلَةً وَقَامَتِ الْمَرْأَةُ فَجَعَلَتْ لاَ تَضَعُ يَدَهَا عَلَى بَعِيرٍ إِلاَّ رَغَا حَتَّى أَتَتْ عَلَى الْعَضْبَاءِ - قَالَ - فَأَتَتْ عَلَى نَاقَةٍ ذَلُولٍ مُجَرَّسَةٍ - قَالَ - فَرَكِبَتْهَا ثُمَّ جَعَلَتْ لِلَّهِ عَلَيْهَا إِنْ نَجَّاهَا اللَّهُ لَتَنْحَرَنَّهَا - قَالَ - فَلَمَّا قَدِمَتِ الْمَدِينَةَ عُرِفَتِ النَّاقَةُ نَاقَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأُخْبِرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِذَلِكَ فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا، فَجِيءَ بِهَا وَأُخْبِرَ بِنَذْرِهَا فَقَالَ ‏:‏ ‏"‏ بِئْسَمَا جَزَيْتِيهَا ‏"‏ ‏.‏ أَوْ ‏:‏ ‏"‏ جَزَتْهَا ‏"‏ ‏.‏ ‏:‏ ‏"‏ إِنِ اللَّهُ أَنْجَاهَا عَلَيْهَا لَتَنْحَرَنَّهَا، لاَ وَفَاءَ لِنَذْرٍ فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ وَلاَ فِيمَا لاَ يَمْلِكُ ابْنُ آدَمَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ وَالْمَرْأَةُ هَذِهِ امْرَأَةُ أَبِي ذَرٍّ ‏.‏

ترجمه

سلیمان بن حرب و محمد بن عیسی به ما حدیث کردند، هر دو گفتند: حماد از ایوب، او از ابوقلابه، او از ابومهلّب و او از عمران بن حصین برایمان حدیث کرد که گفت: شتر

«عَضباء» متعلق به مردی از بنی‌عقیل بود و همواره پیشاپیش حاجیان حرکت می‌کرد. وی گفت: سپس آن مرد اسیر شد و در حالی که دستبند داشت نزد پیامبر ﷺ آورده شد، در حالی که پیامبر ﷺ بر الاغی سوار بودند که رویش کتفی ضخیم انداخته بودند. آن مرد گفت: «ای محمد! چرا مرا دستگیر می‌کنی و شتری را که پیشاپیش حاجیان می‌رود می‌گیری؟» ایشان فرمودند: «ما تو را به خاطر جرم متحدانت قبیله ثقیف دستگیر کرده‌ایم.» زیرا ثقیف دو تن از یاران پیامبر ﷺ را اسیر کرده بودند. وی گفت: و آن مرد همچنین گفت: «در حالی که من مسلمان هستم»، یا گفت: «من اسلام آورده‌ام.» وقتی پیامبر ﷺ رفتند — ابوداوود گفت: این بخش را از روایت محمد بن عیسی دریافتم — آن مرد فریاد زد: «ای محمد! ای محمد!» وی گفت: پیامبر ﷺ مهربان و دلسوز بودند، لذا به سوی او بازگشتند و پرسیدند: «چه شده است؟» گفت: «من مسلمان هستم.» فرمودند: «اگر زمانی که اختیار کارت در دست خودت بود این حرف را می‌زدی، قطعاً رستگار می‌شدی.» ابوداوود گفت: سپس به روایت سلیمان بازگشتم. آن مرد گفت: «ای محمد! گرسنه‌ام، مرا غذا بده؛ تشنه‌ام، مرا آب بده.» وی گفت: پیامبر ﷺ فرمودند: «این همان نیاز توست»، یا فرمودند: «این همان نیاز اوست.» وی گفت: بعدها آن مرد در برابر آن دو یار پیامبر معاوضه و آزاد شد. وی گفت: رسول خدا ﷺ شتر «عضباء» را برای سواری خود نگه داشته بودند. وی گفت: سپس مشرکان به چراگاه مدینه حمله کردند و عضباء را بردند. وی گفت: وقتی آن را بردند، زنی مسلمان را نیز اسیر کردند. وی گفت: آنان شب‌ها شترانشان را در حیاط خانه‌هایشان می‌خواباندند. وی گفت: یک شب که خوابیده بودند، آن زن برخاست و هر جا دستش را روی شتری می‌گذاشت، آن شتر نعره می‌کشید تا اینکه به عضباء رسید. وی گفت: او شتر ماده‌ای رام و باتجربه یافت. وی گفت: سپس بر آن سوار شد و با خدا نذر کرد که اگر خداوند او را نجات دهد، حتماً آن شتر را قربانی خواهد کرد. وی گفت: وقتی به مدینه رسید، شتر به عنوان شتر پیامبر ﷺ شناخته شد. به پیامبر ﷺ خبر داده شد، ایشان کسی را فرستادند و شتر را آوردند و ماجرای نذر زن را به ایشان اطلاع دادند. ایشان فرمودند: «چه بد پاداشی به آن دادی»، یا: «چه بد پاداشی به آن داده است.» فرمودند: «آیا اگر خداوند او را بر پشت این شتر نجات داده باشد، باید آن را سر ببرد؟ وفای به نذر در معصیت خدا جایز نیست و همچنین در چیزی که فرزند آدم مالک آن نیست.» ابوداوود گفت: این زن، همسر ابوذر بود.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

نذر برای گناه یا مالی که در اختیار انسان نیست، معتبر نیست.

پیشینه و سبب بیان

این روایت حکایت می‌کند که زنی مسلمان از اسارت با شتر عضباء گریخت و نذر کرد اگر خداوند نجاتش دهد، آن شتر را قربانی کند. شتر متعلق به پیامبر ﷺ بود؛ ایشان یادآور شد که نذر در صورتی که دربردارنده گناه باشد یا به چیزی مربوط شود که شخص بر آن اختیار ندارد، انجام نمی‌شود.

توضیح واژه‌های دشوار
نذر

تعهدی به خداوند برای انجام کاری، معمولاً به‌عنوان عبادت یا سپاسگزاری.

عضباء

نام شتری که متعلق به پیامبر ﷺ بود.

ثقیف

قبیله‌ای عرب که در روایت به‌عنوان هم‌پیمان مرد اسیرشده یاد شده است.

برداشت‌های عالمان

عالمان از این روایت نتیجه می‌گیرند که نذر برای نافرمانی از خداوند نباید انجام شود و شخص نمی‌تواند درباره مالی که اختیارش را ندارد نذر معتبری کند. بنابراین، آن زن لازم نبود شتر را قربانی کند، زیرا شتر متعلق به او نبود. همچنین روایت نشان می‌دهد که پیامبر ﷺ با مهربانی و توجه به نیازهای اسیر واکنش نشان داد. مذاهب فقهی این اصل را می‌پذیرند که نذر برای گناه انجام نمی‌شود؛ احکام جبران یا کفاره به صورت دقیق نذر و تفسیر فقهی بستگی دارد.

درس‌هایی برای امروز
  1. برای خداوند چیزی را نذر نکنید که با فرمان‌های او ناسازگار است؛ نذر برای گناه را انجام ندهید.
  2. درباره مالکیت یا حقوقی که اختیار تصمیم‌گیری درباره آن‌ها را ندارید، تعهد ندهید.
  3. با افراد نیازمند مهربان باشید و نیازهای مشخص آنان را جدی بگیرید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.