أنواع الدية · Sunan Abi Dawud

Sunan Abi Dawud، حدیث 4499

روایت‌شده توسط Wa'il ibn Hujr. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: أنواع الدية
سنن أبي داود
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Wa'il ibn Hujr

Sahih (معتبر)

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ الْجُشَمِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عَوْفٍ، حَدَّثَنَا حَمْزَةُ أَبُو عُمَرَ الْعَائِذِيُّ، حَدَّثَنِي عَلْقَمَةُ بْنُ وَائِلٍ، حَدَّثَنِي وَائِلُ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ كُنْتُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذْ جِيءَ بِرَجُلٍ قَاتِلٍ فِي عُنُقِهِ النِّسْعَةُ قَالَ فَدَعَا وَلِيَّ الْمَقْتُولِ فَقَالَ ‏"‏ أَتَعْفُو ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَفَتَأْخُذُ الدِّيَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَفَتَقْتُلُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا وَلَّى قَالَ ‏"‏ أَتَعْفُو ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَفَتَأْخُذُ الدِّيَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَفَتَقْتُلُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا كَانَ فِي الرَّابِعَةِ قَالَ ‏"‏ أَمَا إِنَّكَ إِنْ عَفَوْتَ عَنْهُ يَبُوءُ بِإِثْمِهِ وَإِثْمِ صَاحِبِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَعَفَا عَنْهُ ‏.‏ قَالَ فَأَنَا رَأَيْتُهُ يَجُرُّ النِّسْعَةَ ‏.‏

ترجمه

عبیدالله بن عمر بن میسره جشمی به ما حدیث نقل کرد، یحیی بن سعید از عوف برای ما روایت کرد، حمزه ابوعمر عائذی به ما خبر داد، علقمه بن وائل برایم نقل کرد، وائل بن حجر برایم روایت کرد و گفت: نزد پیامبر ﷺ بودم که مردی قاتل را آوردند در حالی که طنابی چرمین بر گردنش بود. پیامبر ولیّ مقتول را فراخواند و فرمود:

«آیا او را عفو می‌کنی؟» گفت: خیر. فرمود: «آیا دیه را می‌پذیری؟» گفت: خیر. فرمود: «آیا او را می‌کشی (قصاص می‌کنی)؟» گفت: آری. فرمود: «او را ببر.» چون پشت کرد تا برود، دوباره فرمود: «آیا او را عفو می‌کنی؟» گفت: خیر. فرمود: «آیا دیه را می‌پذیری؟» گفت: خیر. فرمود: «آیا او را می‌کشی؟» گفت: آری. فرمود: «او را ببر.» بار چهارم که همین پرسش و پاسخ تکرار شد، فرمود: «بدان که اگر او را ببخشایی، هم گناه خود و هم گناه همراهت (مقتول) را به دوش خواهد کشید.» پس او را بخشید. راوی گوید: دیدم که آن طناب چرمین را می‌کشید.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

پیامبر ﷺ بارها به ولیّ دم پیشنهاد بخشش یا دریافت دیه داد.

توضیح واژه‌های دشوار
دیه

غرامت مالی به بازماندگان در صورت قتل، مطابق احکام اسلامیِ جاری.

ولیّ دم

بازمانده‌ای که اختیار دارد از جانب خانواده دربارهٔ قصاص، دریافت دیه یا بخشش تصمیم بگیرد.

بند چرمی

تسمه‌ای چرمی که به گردن مظنون بسته شده بود و او را با آن همراهی می‌کردند.

برداشت‌های عالمان

عالمان از این روایت چنین برداشت می‌کنند که در قتل عمد، بازماندگان می‌توانند با رعایت شرایط دادرسی اسلامی، خواهان قصاص، دیه یا بخشش شوند. پیامبر ﷺ به بخشش تشویق می‌کرد، اما آن را واجب نمی‌دانست. اختیار تصمیم‌گیری و اجرای آن با مرجع قانونیِ صلاحیت‌دار است؛ این روایت مجوز اقدام خودسرانه نیست. فقیهان کلاسیک با استناد به این روایت و متون دیگر، شرایط و اختیارات دقیق را در مذاهب فقهی بررسی کرده‌اند.

درس‌هایی برای امروز
  1. در برابر ستمی سنگین شتاب‌زده تصمیم نگیرید؛ دربارهٔ حقوق و روندهای جاری از کارشناسان مورد اعتماد راهنمایی بگیرید.
  2. کسی که اختیار بخشش دارد می‌تواند راهی برای مهربانی بگشاید، بی‌آنکه رنج قربانی را انکار کند.
  3. هرگز قصاص را با اقدام خودسرانه اجرا نکنید؛ به روندی قانونی و سنجیده اعتماد کنید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.