أنواع الدية · Sunan Abi Dawud

Sunan Abi Dawud، حدیث 4520

روایت‌شده توسط Sahl ibn Abi Hathmah and Rafi' ibn Khadij. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: أنواع الدية
سنن أبي داود
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Sahl ibn Abi Hathmah and Rafi' ibn Khadij

Sahih (معتبر)

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، وَرَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، أَنَّ مُحَيِّصَةَ بْنَ مَسْعُودٍ، وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ، انْطَلَقَا قِبَلَ خَيْبَرَ فَتَفَرَّقَا فِي النَّخْلِ فَقُتِلَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَهْلٍ فَاتَّهَمُوا الْيَهُودَ فَجَاءَ أَخُوهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَهْلٍ وَابْنَا عَمِّهِ حُوَيِّصَةُ وَمُحَيِّصَةُ فَأَتَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَتَكَلَّمَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ فِي أَمْرِ أَخِيهِ وَهُوَ أَصْغَرُهُمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْكُبْرَ الْكُبْرَ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ قَالَ ‏"‏ لِيَبْدَإِ الأَكْبَرُ ‏"‏ ‏.‏ فَتَكَلَّمَا فِي أَمْرِ صَاحِبِهِمَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يُقْسِمُ خَمْسُونَ مِنْكُمْ عَلَى رَجُلٍ مِنْهُمْ فَيُدْفَعُ بِرُمَّتِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا أَمْرٌ لَمْ نَشْهَدْهُ كَيْفَ نَحْلِفُ قَالَ ‏"‏ فَتُبَرِّئُكُمْ يَهُودُ بِأَيْمَانِ خَمْسِينَ مِنْهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَوْمٌ كُفَّارٌ ‏.‏ قَالَ فَوَدَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ قِبَلِهِ ‏.‏ قَالَ قَالَ سَهْلٌ دَخَلْتُ مِرْبَدًا لَهُمْ يَوْمًا فَرَكَضَتْنِي نَاقَةٌ مِنْ تِلْكَ الإِبِلِ رَكْضَةً بِرِجْلِهَا ‏.‏ قَالَ حَمَّادٌ هَذَا أَوْ نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ وَمَالِكٌ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ قَالَ فِيهِ ‏"‏ أَتَحْلِفُونَ خَمْسِينَ يَمِينًا وَتَسْتَحِقُّونَ دَمَ صَاحِبِكُمْ أَوْ قَاتِلِكُمْ ‏"‏ وَلَمْ يَذْكُرْ بِشْرٌ دَمًا وَقَالَ عَبْدَةُ عَنْ يَحْيَى كَمَا قَالَ حَمَّادٌ وَرَوَاهُ ابْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ يَحْيَى فَبَدَأَ بِقَوْلِهِ ‏"‏ تُبَرِّئُكُمْ يَهُودُ بِخَمْسِينَ يَمِينًا يَحْلِفُونَ ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرِ الاِسْتِحْقَاقَ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا وَهَمٌ مِنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ ‏.‏

ترجمه

عبیدالله بن عمر بن میسره و محمد بن عبید — هر دو به یک مضمون — برای ما حدیث نقل کردند و گفتند: حماد بن زید از یحیی بن سعید، از بشیر بن یسار، از سهل بن ابی حثمه و رافع بن خدیج برایمان روایت کرد که محیصه بن مسعود و عبدالله بن سهل به خیبر رفتند و در میان نخلستان‌ها از هم جدا شدند. سپس عبدالله بن سهل کشته شد. مردم یهودیان را متهم کردند. آنگاه برادرش عبدالرحمن بن سهل و پسران عمویش حویصه و محیصه نزد پیامبر ﷺ آمدند. عبدالرحمن درباره برادرش سخن گفت، در حالی که از همه جوان‌تر بود. رسول خدا ﷺ فرمودند:

«بزرگ‌تر، بزرگ‌تر» یا فرمودند: «بگذارید بزرگ‌تر آغاز کند.» سپس آنان درباره یارشان صحبت کردند. رسول خدا ﷺ فرمودند: «پنجاه نفر از شما باید علیه مردی از آنان سوگند یاد کنند، آنگاه او با طنابی بر گردنش به شما سپرده خواهد شد.» گفتند: «ما شاهد این ماجرا نبوده‌ایم، چگونه سوگند بخوریم؟» فرمودند: «پس یهودیان می‌توانند با سوگند پنجاه نفر از خودشان بی‌گناهی خویش را ثابت کنند.» گفتند: «ای رسول خدا! آنان قوم کافر هستند.» سپس رسول خدا ﷺ دیه مقتول را از جانب خود پرداخت کردند. سهل گفت: روزی وارد آغل شتران آنان شدم که یکی از آن شتران ماده با پایش به من لگد زد. حماد گفت: همین یا شبیه به آن. ابوداود گفت: بشر بن مفضل و مالک نیز این حدیث را از یحیی بن سعید روایت کرده‌اند که در آن آمده است: «آیا پنجاه بار سوگند یاد می‌کنید تا حق خون یارتان یا قتیل‌تان را مطالبه کنید؟» اما بشر واژه «خون» را ذکر نکرد. و عبده نیز مانند حماد از یحیی روایت کرده است. ابن عیینة نیز از یحیی روایت کرده ولی روایت خود را با این عبارت آغاز کرده است: «یهودیان با پنجاه سوگند که یاد می‌کنند، بی‌گناهی خود را اثبات می‌نمایند» و اشاره‌ای به مطالبه حق نکرد. ابوداود گفت: این اشتباهی از سوی ابن عیینة است.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

در پرونده قتل، سوگندها ضوابط سخت‌گیرانه‌ای دارند و رسیدگی قضایی باید با دقت انجام شود.

پیشینه و سبب بیان

این ماجرا در خیبر رخ داد: عبدالله بن سهل در آنجا کشته شد و خانواده‌اش یهودیان را مظنون دانستند. پیامبر ﷺ شکایت آنان را رسیدگی کرد و سرانجام دیه را پرداخت.

توضیح واژه‌های دشوار
دیه

غرامت مالی‌ای که بر اساس احکام اسلامی ممکن است به بازماندگان فرد کشته‌شده تعلق گیرد.

قَسامه

رویه‌ای ویژه در پرونده قتل که در آن سوگندهایی ادا می‌شود، هنگامی که قاتل به شیوه معمول مشخص نشده باشد.

سوگند

اظهاری رسمی که در آن فرد خداوند را گواه می‌گیرد.

برداشت‌های عالمان

عالمان این روایت را از مبانی قَسامه می‌دانند، اما درباره شرایط دقیق آن، ترتیب سوگندها و اینکه چه کسانی باید سوگند بخورند اختلاف نظر دارند. حدیث نشان می‌دهد که صرفِ اتهام، دلیل مجرمیت نیست: خانواده گفتند که قتل را ندیده‌اند و نمی‌توانند سوگند بخورند. درخواست اینکه ابتدا بزرگ‌تر سخن بگوید نیز نشان می‌دهد رعایت نظم و احترام در جلسه دادرسی اهمیت دارد. پرداخت پیامبر ﷺ نشان می‌دهد که نباید پرونده‌ای حل‌نشده را با اقدام خودسرانه فیصله داد؛ اجرای حقوقی آن به شرایطی بستگی دارد که فقیهان از منابع گسترده‌تر استنباط می‌کنند.

درس‌هایی برای امروز
  1. هیچ‌کس را بدون دلیل به جرمی سنگین متهم نکنید و ظن و گمان را به مرجع قضایی صلاحیت‌دار بسپارید.
  2. فقط درباره آنچه می‌دانید سوگند بخورید؛ برای تقویت یک پرونده شهادت‌سازی نکنید.
  3. نگذارید اختلاف به اقدام خودسرانه بینجامد؛ راه‌حلی قانونی و سنجیده بجویید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.