أنواع الدية · Sunan Abi Dawud

Sunan Abi Dawud، حدیث 4564

روایت‌شده توسط Abdullah ibn Amr ibn al-As. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Hasan (خوب)کتاب: أنواع الدية
سنن أبي داود
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Abdullah ibn Amr ibn al-As

Hasan (خوب)

روایت

متن عربی

قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَجَدْتُ فِي كِتَابِي عَنْ شَيْبَانَ، - وَلَمْ أَسْمَعْهُ مِنْهُ - فَحَدَّثْنَاهُ أَبُو بَكْرٍ، - صَاحِبٌ لَنَا ثِقَةٌ - قَالَ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - يَعْنِي ابْنَ رَاشِدٍ - عَنْ سُلَيْمَانَ، - يَعْنِي ابْنَ مُوسَى - عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُقَوِّمُ دِيَةَ الْخَطَإِ عَلَى أَهْلِ الْقُرَى أَرْبَعَمِائَةِ دِينَارٍ أَوْ عَدْلَهَا مِنَ الْوَرِقِ يُقَوِّمُهَا عَلَى أَثْمَانِ الإِبِلِ فَإِذَا غَلَتْ رَفَعَ فِي قِيمَتِهَا وَإِذَا هَاجَتْ رُخْصًا نَقَصَ مِنْ قِيمَتِهَا وَبَلَغَتْ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا بَيْنَ أَرْبَعِمِائَةِ دِينَارٍ إِلَى ثَمَانِمِائَةِ دِينَارٍ أَوْ عَدْلَهَا مِنَ الْوَرِقِ ثَمَانِيَةَ آلاَفِ دِرْهَمٍ وَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى أَهْلِ الْبَقَرِ مِائَتَىْ بَقَرَةٍ وَمَنْ كَانَ دِيَةُ عَقْلِهِ فِي الشَّاءِ فَأَلْفَىْ شَاةٍ قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الْعَقْلَ مِيرَاثٌ بَيْنَ وَرَثَةِ الْقَتِيلِ عَلَى قَرَابَتِهِمْ فَمَا فَضَلَ فَلِلْعَصَبَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الأَنْفِ إِذَا جُدِعَ الدِّيَةَ كَامِلَةً وَإِنْ جُدِعَتْ ثَنْدُوَتُهُ فَنِصْفُ الْعَقْلِ خَمْسُونَ مِنَ الإِبِلِ أَوْ عَدْلُهَا مِنَ الذَّهَبِ أَوِ الْوَرِقِ أَوْ مِائَةُ بَقَرَةٍ أَوْ أَلْفُ شَاةٍ وَفِي الْيَدِ إِذَا قُطِعَتْ نِصْفُ الْعَقْلِ وَفِي الرِّجْلِ نِصْفُ الْعَقْلِ وَفِي الْمَأْمُومَةِ ثُلُثُ الْعَقْلِ ثَلاَثٌ وَثَلاَثُونَ مِنَ الإِبِلِ وَثُلْثٌ أَوْ قِيمَتُهَا مِنَ الذَّهَبِ أَوِ الْوَرِقِ أَوِ الْبَقَرِ أَوِ الشَّاءِ وَالْجَائِفَةُ مِثْلُ ذَلِكَ وَفِي الأَصَابِعِ فِي كُلِّ أُصْبُعٍ عَشْرٌ مِنَ الإِبِلِ وَفِي الأَسْنَانِ فِي كُلِّ سِنٍّ خَمْسٌ مِنَ الإِبِلِ وَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ عَقْلَ الْمَرْأَةِ بَيْنَ عَصَبَتِهَا مَنْ كَانُوا لاَ يَرِثُونَ مِنْهَا شَيْئًا إِلاَّ مَا فَضَلَ عَنْ وَرَثَتِهَا فَإِنْ قُتِلَتْ فَعَقْلُهَا بَيْنَ وَرَثَتِهَا وَهُمْ يَقْتُلُونَ قَاتِلَهُمْ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَيْسَ لِلْقَاتِلِ شَىْءٌ وَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَارِثٌ فَوَارِثُهُ أَقْرَبُ النَّاسِ إِلَيْهِ وَلاَ يَرِثُ الْقَاتِلُ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدٌ هَذَا كُلُّهُ حَدَّثَنِي بِهِ سُلَيْمَانُ بْنُ مُوسَى عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ مُحَمَّدُ بْنُ رَاشِدٍ مِنْ أَهْلِ دِمَشْقَ هَرَبَ إِلَى الْبَصْرَةِ مِنَ الْقَتْلِ ‏.‏

ترجمه

ابو داوود گفت: این حدیث را در کتابم از شیبان یافتم، ولی آن را مستقیماً از او نشنیده بودم؛ سپس ابوبکر، دوست مورد اعتماد ما، برایمان نقل کرد و گفت: شیبان برایمان نقل کرد، محمد — یعنی ابن راشد — برایمان نقل کرد، از سلیمان — یعنی ابن موسی —، از عمرو بن شعیب، از پدرش، از جدش، که گفت: رسول الله ﷺ دیه قتل خطا را برای مردم روستاها چهارصد دینار یا معادل آن از نقره تعیین می‌کردند و آن را بر اساس قیمت شتر ارزیابی می‌نمودند. هرگاه شتر گران می‌شد، مقدار آن را افزایش می‌دادند و هرگاه ارزان می‌شد، از مقدار آن می‌کاستند. در دوران رسول الله ﷺ این مبلغ به بین چهارصد تا هشتصد دینار رسید که معادل نقره‌ای آن هشت هزار درهم بود. او گفت: رسول الله ﷺ حکم دادند که بر دارندگان گاو دویست گاو واجب است و کسی که دیه عقلش با گوسفند باشد، دو هزار گوسفند بر اوست. او گفت: رسول الله ﷺ فرمودند:

«همانا عقل (دیه) میراثی میان وارثان مقتول بر حسب نزدیکی خویشاوندی آنان است و مازاد آن برای عصبه است.» او گفت: رسول الله ﷺ حکم دادند که اگر بینی کاملاً بریده شود، دیه کامل واجب است؛ و اگر نرمه بینی بریده شود، نصف عقل یعنی پنجاه شتر یا معادل آن از طلا یا نقره، یا صد گاو، یا هزار گوسفند واجب است. در قطع دست نصف عقل و در قطع پا نیز نصف عقل واجب است. در مأمومه (زخم سر که به پرده مغز برسد) یک‌سوم عقل یعنی سی و سه شتر و یک‌سوم، یا ارزش آن از طلا، نقره، گاو یا گوسفند واجب است. در جائفه (زخمی که به حفره بدن برسد) نیز همین حکم جاری است. در انگشتان برای هر انگشت ده شتر و در دندان‌ها برای هر دندان پنج شتر تعیین شده است. رسول الله ﷺ حکم دادند که عقل (دیه) زن بر عهده عصبه اوست، هر که باشند، که چیزی از او ارث نمی‌برند مگر آنچه پس از سهم وارثانش باقی بماند. اگر زن کشته شود، دیه‌اش میان وارثانش تقسیم می‌شود و آنان حق قصاص قاتل او را دارند. رسول الله ﷺ فرمودند: «قاتل هیچ سهمی ندارد؛ و اگر مقتول وارثی نداشته باشد، نزدیک‌ترین مردم به او وارث اوست، اما قاتل چیزی به ارث نمی‌برد.» محمد گفت: همه این موارد را سلیمان بن موسی از عمرو بن شعیب، او از پدرش، او از جدش و او از پیامبر ﷺ برایم نقل کرده است. ابو داوود گفت: محمد بن راشد از اهالی دمشق بود که برای فرار از کشته شدن به بصره گریخت.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

این حدیث درباره دیه، غرامت جراحت و حق ارث سخن می‌گوید.

توضیح واژه‌های دشوار
دیه

غرامت مالی‌ای که طبق احکام فقه اسلامی ممکن است در صورت قتل یا برخی جراحات واجب شود.

عَصَبه

خویشاوندان مرد از سوی پدر که در برخی وضعیت‌های ارث، ممکن است نسبت به باقیمانده اموال پس از سهم‌بران معین حق داشته باشند.

جائفه

جراحت ناشی از ضربه یا زخم که به حفره‌ای از بدن نفوذ می‌کند.

برداشت‌های عالمان

فقیهان کلاسیک این روایت را در بحث احکام تعیین و تقسیم دیه، غرامت جراحت‌های مشخص و محروم شدن مرتکب از ارث بررسی کرده‌اند. عالمان دینی مبالغ و شمارهای ذکرشده را در پیوند با دیگر روایات و شرایط اجرای آن‌ها تفسیر کرده‌اند؛ این موارد به افراد عادی اجازه نمی‌دهد خودسرانه مجازات یا غرامت تعیین کنند. رسیدگی به پرونده‌های مشخص بر عهده مراجع قضایی صلاحیت‌دار است.

درس‌هایی برای امروز
  1. اختلاف‌های مربوط به جراحت، غرامت و ارث را به کارشناسان صلاحیت‌دار و مراجع قضایی بسپارید.
  2. توافق‌های مربوط به غرامت را با دقت ثبت کنید و با همه افراد درگیر عادلانه رفتار کنید.
  3. از اقدام خودسرانه بپرهیزید: مجازات‌ها و حقوق یادشده به افراد عادی اجازه اعمال خشونت نمی‌دهد.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.