اخلاق و آداب پیامبر ﷺ · Sunan Abi Dawud

Sunan Abi Dawud، حدیث 4753

روایت‌شده توسط Al-Bara' ibn Azib. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: اخلاق و آداب پیامبر ﷺ
سنن أبي داود
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Al-Bara' ibn Azib

Sahih (معتبر)

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، ح وَحَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، - وَهَذَا لَفْظُ هَنَّادٍ - عَنِ الأَعْمَشِ، عَنِ الْمِنْهَالِ، عَنْ زَاذَانَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ ‏:‏ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي جَنَازَةِ رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ، فَانْتَهَيْنَا إِلَى الْقَبْرِ وَلَمَّا يُلْحَدْ، فَجَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَجَلَسْنَا حَوْلَهُ كَأَنَّمَا عَلَى رُءُوسِنَا الطَّيْرُ، وَفِي يَدِهِ عُودٌ يَنْكُتُ بِهِ فِي الأَرْضِ، فَرَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ ‏:‏ ‏"‏ اسْتَعِيذُوا بِاللَّهِ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ ‏"‏ ‏.‏ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا - زَادَ فِي حَدِيثِ جَرِيرٍ هَا هُنَا - وَقَالَ ‏:‏ ‏"‏ وَإِنَّهُ لَيَسْمَعُ خَفْقَ نِعَالِهِمْ إِذَا وَلَّوْا مُدْبِرِينَ حِينَ يُقَالُ لَهُ ‏:‏ يَا هَذَا مَنْ رَبُّكَ وَمَا دِينُكَ وَمَنْ نَبِيُّكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَنَّادٌ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ وَيَأْتِيهِ مَلَكَانِ فَيُجْلِسَانِهِ فَيَقُولاَنِ لَهُ ‏:‏ مَنْ رَبُّكَ فَيَقُولُ ‏:‏ رَبِّيَ اللَّهُ ‏.‏ فَيَقُولاَنِ لَهُ ‏:‏ مَا دِينُكَ فَيَقُولُ ‏:‏ دِينِي الإِسْلاَمُ ‏.‏ فَيَقُولاَنِ لَهُ ‏:‏ مَا هَذَا الرَّجُلُ الَّذِي بُعِثَ فِيكُمْ قَالَ فَيَقُولُ ‏:‏ هُوَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَيَقُولاَنِ ‏:‏ وَمَا يُدْرِيكَ فَيَقُولُ ‏:‏ قَرَأْتُ كِتَابَ اللَّهِ فَآمَنْتُ بِهِ وَصَدَّقْتُ ‏"‏ ‏.‏ زَادَ فِي حَدِيثِ جَرِيرٍ ‏:‏ ‏"‏ فَذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا ‏}‏ ‏"‏ ‏.‏ الآيَةَ ‏.‏ ثُمَّ اتَّفَقَا قَالَ ‏:‏ ‏"‏ فَيُنَادِي مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ ‏:‏ أَنْ قَدْ صَدَقَ عَبْدِي فَأَفْرِشُوهُ مِنَ الْجَنَّةِ، وَافْتَحُوا لَهُ بَابًا إِلَى الْجَنَّةِ وَأَلْبِسُوهُ مِنَ الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ فَيَأْتِيهِ مِنْ رَوْحِهَا وَطِيبِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ وَيُفْتَحُ لَهُ فِيهَا مَدَّ بَصَرِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ وَإِنَّ الْكَافِرَ ‏"‏ ‏.‏ فَذَكَرَ مَوْتَهُ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ وَتُعَادُ رُوحُهُ فِي جَسَدِهِ وَيَأْتِيهِ مَلَكَانِ فَيُجْلِسَانِهِ فَيَقُولاَنِ ‏:‏ مَنْ رَبُّكَ فَيَقُولُ ‏:‏ هَاهْ هَاهْ هَاهْ لاَ أَدْرِي ‏.‏ فَيَقُولاَنِ لَهُ ‏:‏ مَا دِينُكَ فَيَقُولُ ‏:‏ هَاهْ هَاهْ لاَ أَدْرِي ‏.‏ فَيَقُولاَنِ ‏:‏ مَا هَذَا الرَّجُلُ الَّذِي بُعِثَ فِيكُمْ فَيَقُولُ ‏:‏ هَاهْ هَاهْ لاَ أَدْرِي ‏.‏ فَيُنَادِي مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ ‏:‏ أَنْ كَذَبَ فَأَفْرِشُوهُ مِنَ النَّارِ وَأَلْبِسُوهُ مِنَ النَّارِ، وَافْتَحُوا لَهُ بَابًا إِلَى النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ فَيَأْتِيهِ مِنْ حَرِّهَا وَسَمُومِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ وَيُضَيَّقُ عَلَيْهِ قَبْرُهُ حَتَّى تَخْتَلِفَ فِيهِ أَضْلاَعُهُ ‏"‏ ‏.‏ زَادَ فِي حَدِيثِ جَرِيرٍ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ ثُمَّ يُقَيَّضُ لَهُ أَعْمَى أَبْكَمُ مَعَهُ مِرْزَبَّةٌ مِنْ حَدِيدٍ، لَوْ ضُرِبَ بِهَا جَبَلٌ لَصَارَ تُرَابًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ فَيَضْرِبُهُ بِهَا ضَرْبَةً يَسْمَعُهَا مَا بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ إِلاَّ الثَّقَلَيْنِ فَيَصِيرُ تُرَابًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ ثُمَّ تُعَادُ فِيهِ الرُّوحُ ‏"‏ ‏.‏

ترجمه

عثمان بن ابی‌شیبه برای ما حدیث کرد، جریر برای ما حدیث کرد؛ و هناد بن سری برای ما حدیث کرد، ابومعاویه برای ما حدیث کرد — و این لفظ هناد است — از اعمش، از منهال، از زادان، از براء بن عازب که گفت: همراه رسول الله ﷺ در تشییع جنازه مردی از انصار شرکت کردیم. وقتی به قبر رسیدیم، هنوز لحد حفر نشده بود. پس رسول الله ﷺ نشستند و ما نیز چنان در اطراف ایشان نشستیم که گویی پرندگان بر سرمان نشسته‌اند. در دست ایشان چوبی بود که با آن زمین را می‌کاویدند. سپس سر مبارکشان را بلند کردند و فرمودند:

«به خدا از عذاب قبر پناه ببرید.» این سخن را دو یا سه بار تکرار کردند. در حدیث جریر اینجا افزوده شده است: «و همانا او صدای پای آنان را هنگام بازگشت می‌شنود، در همان لحظه که از او پرسیده می‌شود: ای فلانی! پروردگارت کیست؟ دینت چیست؟ و پیامبرت کیست؟» هناد می‌گوید: ایشان فرمودند: «دو فرشته نزد او می‌آیند، او را می‌نشانند و می‌پرسند: پروردگارت کیست؟ می‌گوید: پروردگارم الله است. می‌پرسند: دینت چیست؟ می‌گوید: دینم اسلام است. می‌پرسند: آن مردی که میان شما مبعوث شد کیست؟ می‌گوید: او رسول الله ﷺ است. می‌پرسند: چگونه دانستی؟ می‌گوید: کتاب الله را خواندم، به آن ایمان آوردم و تصدیق کردم.» در حدیث جریر افزوده شده: «این همان سخن الله عزوجل است: {الله کسانی را که ایمان آورده‌اند ثابت‌قدم می‌دارد} آیه.» سپس هر دو راوی متفق‌اند که ایشان فرمودند: «آنگاه منادی از آسمان ندا می‌دهد: بنده‌ام راست گفت، پس بستری از بهشت برایش بگسترانید، لباسی از بهشت بر تنش کنید و دری به سوی بهشت برایش بگشایید.» راوی گفت: «پس نسیم خوش و عطر بهشت به او می‌رسد.» و گفت: «و قبرش به اندازه دیدگانش گشاده می‌شود.» و فرمود: «اما کافر...» سپس مرگ او را ذکر کرد و فرمود: «روحش به جسمش بازگردانده می‌شود و دو فرشته نزد او آمده، او را می‌نشانند و می‌پرسند: پروردگارت کیست؟ می‌گوید: هاه، هاه، هاه، نمی‌دانم. می‌پرسند: دینت چیست؟ می‌گوید: هاه، هاه، نمی‌دانم. می‌پرسند: آن مردی که میان شما مبعوث شد کیست؟ می‌گوید: هاه، هاه، نمی‌دانم. آنگاه منادی از آسمان ندا می‌دهد: دروغ گفت، پس بستری از آتش برایش بگسترانید، لباسی از آتش بر تنش کنید و دری به سوی آتش برایش بگشایید.» راوی گفت: «پس گرمای سوزان و باد سمی جهنم به او می‌رسد.» و گفت: «و قبرش چنان بر او تنگ می‌شود که دنده‌هایش در هم فرو می‌روند.» در حدیث جریر افزوده شده که فرمود: «سپس فرشته‌ای نابینا و لال بر او گماشته می‌شود که پتکی آهنین در دست دارد، اگر کوهی با آن ضربت خورد، خاک می‌شود.» راوی گفت: «چنان ضربه‌ای به او می‌زند که همه چیز میان مشرق و مغرب جز انس و جن آن را می‌شنوند و او خاک می‌شود.» و گفت: «سپس روح دوباره در او دمیده می‌شود.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

مؤمن در قبر استوار می‌ماند و مورد لطف قرار می‌گیرد.

پیشینه و سبب بیان

زمینه‌ای که در متن ذکر شده، دفن مردی از انصار است. پیامبر ﷺ کنار قبر ناتمام او دربارهٔ عذاب و پرسش در قبر سخن گفت.

توضیح واژه‌های دشوار
سخن استوار

اقرار ثابت به ایمان که خداوند مؤمنان را به‌وسیلهٔ آن استوار می‌دارد.

عذاب قبر

عذابی که بنا بر روایت ممکن است انسان را در دورهٔ پس از مرگ گرفتار کند.

انصار

ساکنان مدینه که پیامبر ﷺ و مسلمانان نخستین را پذیرفتند و یاری کردند.

برداشت‌های عالمان

عالمان از این روایت چنین برداشت می‌کنند که پرسش در قبر و پاداش یا عذاب آن، واقعاً از باورهای مربوط به آخرت است. تفسیر آیهٔ قرآن دربارهٔ سخن استوار، یاری خداوند به مؤمن را با پاسخ درست او پیوند می‌دهد. سفارش به پناه‌بردن به خداوند می‌آموزد که باید از او درخواست حفاظت کرد. این حدیث دلیلی برای داوری دربارهٔ خودِ درگذشتگان به دست نمی‌دهد؛ داوری نهایی از آنِ خداوند است.

درس‌هایی برای امروز
  1. در دعاهای خود درخواست پناه از عذاب قبر را بگنجانید.
  2. گواهی ایمان را بیاموزید و بر پایهٔ قرآن زندگی کنید تا ایمان تنها پاسخی زبانی نباشد.
  3. هنگام مراسم دفن به آخرت بیندیشید و با درگذشته و بازماندگانش با احترام رفتار کنید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.