اخلاق و آداب پیامبر ﷺ · Sunan Abi Dawud

Sunan Abi Dawud، حدیث 4768

روایت‌شده توسط Ali ibn Abi Talib. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: اخلاق و آداب پیامبر ﷺ
سنن أبي داود
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Ali ibn Abi Talib

Sahih (معتبر)

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي زَيْدُ بْنُ وَهْبٍ الْجُهَنِيُّ، ‏:‏ أَنَّهُ كَانَ فِي الْجَيْشِ الَّذِينَ كَانُوا مَعَ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ الَّذِينَ سَارُوا إِلَى الْخَوَارِجِ فَقَالَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ‏:‏ أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏:‏ ‏ "‏ يَخْرُجُ قَوْمٌ مِنْ أُمَّتِي يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لَيْسَتْ قِرَاءَتُكُمْ إِلَى قِرَاءَتِهِمْ شَيْئًا وَلاَ صَلاَتُكُمْ إِلَى صَلاَتِهِمْ شَيْئًا وَلاَ صِيَامُكُمْ إِلَى صِيَامِهِمْ شَيْئًا، يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ يَحْسَبُونَ أَنَّهُ لَهُمْ وَهُوَ عَلَيْهِمْ، لاَ تُجَاوِزُ صَلاَتُهُمْ تَرَاقِيَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنَ الإِسْلاَمِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ، لَوْ يَعْلَمُ الْجَيْشُ الَّذِينَ يُصِيبُونَهُمْ مَا قُضِيَ لَهُمْ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِمْ صلى الله عليه وسلم لَنَكَلُوا عَلَى الْعَمَلِ، وَآيَةُ ذَلِكَ أَنَّ فِيهِمْ رَجُلاً لَهُ عَضُدٌ وَلَيْسَتْ لَهُ ذِرَاعٌ، عَلَى عَضُدِهِ مِثْلُ حَلَمَةِ الثَّدْىِ عَلَيْهِ شَعَرَاتٌ بِيضٌ ‏"‏ ‏.‏ أَفَتَذْهَبُونَ إِلَى مُعَاوِيَةَ وَأَهْلِ الشَّامِ وَتَتْرُكُونَ هَؤُلاَءِ يَخْلُفُونَكُمْ فِي ذَرَارِيِّكُمْ وَأَمْوَالِكُمْ وَاللَّهِ إِنِّي لأَرْجُو أَنْ يَكُونُوا هَؤُلاَءِ الْقَوْمَ، فَإِنَّهُمْ قَدْ سَفَكُوا الدَّمَ الْحَرَامَ، وَأَغَارُوا فِي سَرْحِ النَّاسِ فَسِيرُوا عَلَى اسْمِ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ سَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ ‏:‏ فَنَزَّلَنِي زَيْدُ بْنُ وَهْبٍ مَنْزِلاً مَنْزِلاً حَتَّى مَرَّ بِنَا عَلَى قَنْطَرَةٍ قَالَ فَلَمَّا الْتَقَيْنَا وَعَلَى الْخَوَارِجِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ الرَّاسِبِيُّ فَقَالَ لَهُمْ ‏:‏ أَلْقُوا الرِّمَاحَ وَسُلُّوا السُّيُوفَ مِنْ جُفُونِهَا، فَإِنِّي أَخَافُ أَنْ يُنَاشِدُوكُمْ كَمَا نَاشَدُوكُمْ يَوْمَ حَرُورَاءَ قَالَ ‏:‏ فَوَحَّشُوا بِرِمَاحِهِمْ وَاسْتَلُّوا السُّيُوفَ وَشَجَرَهُمُ النَّاسُ بِرِمَاحِهِمْ - قَالَ - وَقَتَلُوا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضِهِمْ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ وَمَا أُصِيبَ مِنَ النَّاسِ يَوْمَئِذٍ إِلاَّ رَجُلاَنِ فَقَالَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ‏:‏ الْتَمِسُوا فِيهِمُ الْمُخْدَجَ فَلَمْ يَجِدُوا قَالَ ‏:‏ فَقَامَ عَلِيٌّ رضى الله عنه بِنَفْسِهِ حَتَّى أَتَى نَاسًا قَدْ قُتِلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ فَقَالَ ‏:‏ أَخْرِجُوهُمْ فَوَجَدُوهُ مِمَّا يَلِي الأَرْضَ فَكَبَّرَ وَقَالَ ‏:‏ صَدَقَ اللَّهُ وَبَلَّغَ رَسُولُهُ ‏.‏ فَقَامَ إِلَيْهِ عَبِيدَةُ السَّلْمَانِيُّ فَقَالَ ‏:‏ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ وَاللَّهِ الَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ لَقَدْ سَمِعْتَ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏:‏ إِي وَاللَّهِ الَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ حَتَّى اسْتَحْلَفَهُ ثَلاَثًا وَهُوَ يَحْلِفُ ‏.‏

ترجمه

حسن بن علی به ما حدیث کرد، عبدالرزاق به ما حدیث کرد، از عبدالملک بن ابی‌سلیمان، از سلمه بن کهیل، که گفت: زید بن وهب جهنی به من خبر داد: که او در سپاهی بود که همراه علی علیه‌السلام به سوی خوارج حرکت کردند. آنگاه علی علیه‌السلام فرمود:

«ای مردم! من از رسول خدا ﷺ شنیدم که می‌فرمودند: "گروهی از امت من پدیدار خواهند شد که قرآن می‌خوانند، اما خواندن شما در برابر خواندن آنان هیچ است، نماز شما در برابر نماز آنان هیچ است و روزه شما در برابر روزه آنان هیچ است. آنان قرآن را می‌خوانند و گمان می‌کنند که به سود ایشان است، حال آنکه به زیان ایشان تمام می‌شود. نمازشان از استخوان ترقوه‌شان فراتر نمی‌رود. آنان چنان از اسلام خارج می‌شوند که تیر از شکار عبور می‌کند. اگر سپاهی که با آنان می‌جنگد بداند که بر زبان پیامبرشان ﷺ چه پاداشی برای آنان مقرر شده است، قطعاً سایر اعمال را رها کرده و بر این کار همت می‌گمارند. و نشانه آن این است که در میان آنان مردی هست که بازو دارد اما ساعد ندارد؛ بر بازوی او چیزی مانند نوک پستان است که موهای سفیدی بر آن روییده است." آیا به سراغ معاویه و اهل شام می‌روید و اینان را پشت سر خود رها می‌کنید تا فرزندان و اموالتان را غارت کنند؟ سوگند به الله، امیدوارم که همین گروه همان قوم باشند، زیرا خون حرام ریخته‌اند و به چارپایان مردم یورش برده‌اند؛ پس به نام الله حرکت کنید.» سلمه بن کهیل گفت: سپس زید بن وهب منزل به منزل مرا از وقایع آگاه ساخت تا اینکه از پلی گذشتیم. گفت: چون با آنان روبه‌رو شدیم، عبدالله بن وهب راسبی فرمانده خوارج بود. او به یارانش گفت: «نیزه‌ها را بیندازید و شمشیرها را از غلاف بیرون کشید، زیرا می‌ترسم از شما سوگند بخواهند چنان‌که روز حرورا خواستند.» گفت: پس نیزه‌ها را انداختند و شمشیرها را کشیدند و مردم با نیزه‌ها آنان را دریدند و آنان روی هم افتاده کشته شدند. گفت: از یاران علی در آن روز جز دو نفر کشته نشدند. آنگاه علی علیه‌السلام فرمود: «در میان آنان مرد دست‌بریده (مخدج) را بجویید.» ولی او را نیافتند. گفت: سپس علی رضی‌الله‌عنه شخصاً برخاست و نزد اجساد کشته‌شدگان که روی هم انباشته بودند رفت و فرمود: «آنان را کنار بزنید.» پس او را در زیرین‌ترین قسمت نزدیک زمین یافتند. علی تکبیر گفت و فرمود: «الله راست گفت و رسولش ابلاغ نمود.» سپس عبیده سلمانی نزد او آمد و گفت: «ای امیرالمؤمنین! سوگند به الله که هیچ معبودی جز او نیست، آیا واقعاً این سخن را از رسول خدا ﷺ شنیده‌اید؟» فرمود: «آری، سوگند به الله که هیچ معبودی جز او نیست.» عبیده سه بار از او سوگند خواست و او هر بار سوگند یاد کرد.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

عبادت پرشور، بدون هدایت درست، می‌تواند انسان را از اسلام منحرف کند.

پیشینه و سبب بیان

علی در جریان لشکرکشی علیه خوارج با سپاه خود سخن گفت. او توصیف پیامبر از این گروه و پاداش مقابله با شورش خشونت‌بارشان را به آنان یادآوری کرد. پس از نبرد، مردی که در توصیف آمده بود در میان کشته‌شدگان پیدا شد.

توضیح واژه‌های دشوار
خوارج

گروهی تاریخی که با علی مخالفت کردند و به خشونت روی آوردند؛ نامشان به جدایی و خروج آنان اشاره دارد.

نمازشان از ترقوه‌هایشان فراتر نمی‌رود

تعبیری تصویری از عبادتی است که به دل نمی‌رسد و به اطاعت خالصانه نمی‌انجامد.

چنان از اسلام بیرون می‌روند که تیر از هدف می‌گذرد

تشبیهی برای خروج سریع و شدید آنان از جماعت اسلامی است.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک توضیح می‌دهند که تلاوت فراوان و عبادت، به‌تنهایی نشانه درستی عقیده یا اخلاص نیست؛ دانش، فهم و اطاعت از الله ضروری‌اند. این متن خوارج را به‌سبب انحراف و ریختن خون بی‌گناهان نکوهش می‌کند؛ اما مجوزی نیست تا دیگران را شتاب‌زده کافر بخوانیم یا علیه آنان خشونت روا داریم. عالمان همچنین تأکید می‌کنند که علی نخست نشانه‌های بیان‌شده در سخنان پیامبر ﷺ را شناخت و واقعیت‌های مربوط به آن گروه را مشخص کرد.

درس‌هایی برای امروز
  1. شور دینی را با دانش معتبر و اصول عدالت بسنجید، نه فقط با عبادت آشکار.
  2. از خشونت و ریختن خون بی‌گناهان دوری کنید، حتی اگر عاملان با زبان دینی کار خود را توجیه کنند.
  3. در داوری درباره ایمان افراد احتیاط کنید و این مسائل را به عالمان صلاحیت‌دار واگذار کنید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.