نماز · Sunan Abi Dawud

Sunan Abi Dawud، حدیث 506

متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: نماز
سنن أبي داود

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مَرْزُوقٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي لَيْلَى، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي لَيْلَى، قَالَ أُحِيلَتِ الصَّلاَةُ ثَلاَثَةَ أَحْوَالٍ - قَالَ - وَحَدَّثَنَا أَصْحَابُنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَقَدْ أَعْجَبَنِي أَنْ تَكُونَ صَلاَةُ الْمُسْلِمِينَ - أَوْ قَالَ الْمُؤْمِنِينَ - وَاحِدَةً حَتَّى لَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ أَبُثَّ رِجَالاً فِي الدُّورِ يُنَادُونَ النَّاسَ بِحِينِ الصَّلاَةِ وَحَتَّى هَمَمْتُ أَنْ آمُرَ رِجَالاً يَقُومُونَ عَلَى الآطَامِ يُنَادُونَ الْمُسْلِمِينَ بِحِينِ الصَّلاَةِ حَتَّى نَقَسُوا أَوْ كَادُوا أَنْ يَنْقُسُوا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَجَاءَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي لَمَّا رَجَعْتُ - لِمَا رَأَيْتُ مِنَ اهْتِمَامِكَ - رَأَيْتُ رَجُلاً كَأَنَّ عَلَيْهِ ثَوْبَيْنِ أَخْضَرَيْنِ فَقَامَ عَلَى الْمَسْجِدِ فَأَذَّنَ ثُمَّ قَعَدَ قَعْدَةً ثُمَّ قَامَ فَقَالَ مِثْلَهَا إِلاَّ أَنَّهُ يَقُولُ قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ وَلَوْلاَ أَنْ يَقُولَ النَّاسُ - قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى أَنْ تَقُولُوا - لَقُلْتُ إِنِّي كُنْتُ يَقْظَانًا غَيْرَ نَائِمٍ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى ‏"‏ لَقَدْ أَرَاكَ اللَّهُ خَيْرًا ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ يَقُلْ عَمْرٌو ‏"‏ لَقَدْ أَرَاكَ اللَّهُ خَيْرًا فَمُرْ بِلاَلاً فَلْيُؤَذِّنْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ عُمَرُ أَمَا إِنِّي قَدْ رَأَيْتُ مِثْلَ الَّذِي رَأَى وَلَكِنِّي لَمَّا سُبِقْتُ اسْتَحْيَيْتُ ‏.‏ قَالَ وَحَدَّثَنَا أَصْحَابُنَا قَالَ وَكَانَ الرَّجُلُ إِذَا جَاءَ يَسْأَلُ فَيُخْبَرُ بِمَا سُبِقَ مِنْ صَلاَتِهِ وَإِنَّهُمْ قَامُوا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ بَيْنِ قَائِمٍ وَرَاكِعٍ وَقَاعِدٍ وَمُصَلٍّ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى قَالَ عَمْرٌو وَحَدَّثَنِي بِهَا حُصَيْنٌ عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى حَتَّى جَاءَ مُعَاذٌ ‏.‏ قَالَ شُعْبَةُ وَقَدْ سَمِعْتُهَا مِنْ حُصَيْنٍ فَقَالَ لاَ أَرَاهُ عَلَى حَالٍ إِلَى قَوْلِهِ كَذَلِكَ فَافْعَلُوا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ثُمَّ رَجَعْتُ إِلَى حَدِيثِ عَمْرِو بْنِ مَرْزُوقٍ قَالَ فَجَاءَ مُعَاذٌ فَأَشَارُوا إِلَيْهِ - قَالَ شُعْبَةُ وَهَذِهِ سَمِعْتُهَا مِنْ حُصَيْنٍ - قَالَ فَقَالَ مُعَاذٌ لاَ أَرَاهُ عَلَى حَالٍ إِلاَّ كُنْتُ عَلَيْهَا ‏.‏ قَالَ فَقَالَ إِنَّ مُعَاذًا قَدْ سَنَّ لَكُمْ سُنَّةً كَذَلِكَ فَافْعَلُوا ‏.‏ قَالَ وَحَدَّثَنَا أَصْحَابُنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا قَدِمَ الْمَدِينَةَ أَمَرَهُمْ بِصِيَامِ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ ثُمَّ أُنْزِلَ رَمَضَانُ وَكَانُوا قَوْمًا لَمْ يَتَعَوَّدُوا الصِّيَامَ وَكَانَ الصِّيَامُ عَلَيْهِمْ شَدِيدًا فَكَانَ مَنْ لَمْ يَصُمْ أَطْعَمَ مِسْكِينًا فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ ‏}‏ فَكَانَتِ الرُّخْصَةُ لِلْمَرِيضِ وَالْمُسَافِرِ فَأُمِرُوا بِالصِّيَامِ ‏.‏ قَالَ وَحَدَّثَنَا أَصْحَابُنَا قَالَ وَكَانَ الرَّجُلُ إِذَا أَفْطَرَ فَنَامَ قَبْلَ أَنْ يَأْكُلَ لَمْ يَأْكُلْ حَتَّى يُصْبِحَ ‏.‏ قَالَ فَجَاءَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَأَرَادَ امْرَأَتَهُ فَقَالَتْ إِنِّي قَدْ نِمْتُ فَظَنَّ أَنَّهَا تَعْتَلُّ فَأَتَاهَا فَجَاءَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَأَرَادَ الطَّعَامَ فَقَالُوا حَتَّى نُسَخِّنَ لَكَ شَيْئًا فَنَامَ فَلَمَّا أَصْبَحُوا أُنْزِلَتْ عَلَيْهِ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏ أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ ‏}‏ ‏.‏

ترجمه

عمرو بن مرزوق به ما حدیث کرد و گفت: شعبه ما را خبر داد، از عمرو بن مُرّه، که گفت: شنیدم ابن ابی لیلی می‌فرمود. و ابن مثَنّی به ما حدیث کرد و گفت: محمد بن جعفر به ما حدیث کرد، از شعبه، از عمرو بن مُرّه: شنیدم ابن ابی لیلی می‌گفت: نماز سه مرحله را پشت سر گذاشت. او گفت: یارانمان به ما نقل کردند که رسول الله ﷺ فرمودند:

«بسیار دوست داشتم که نماز مسلمانان - یا فرمودند: مؤمنان - یکپارچه باشد، تا آنجا که تصمیم گرفتم مردانی را به خانه‌ها بفرستم تا هنگام فرا رسیدن وقت نماز مردم را فرا خوانند؛ و همچنین تصمیم گرفتم مردانی را دستور دهم بر بالای برج‌ها بایستند و مسلمانان را هنگام وقت نماز صدا زنند، تا اینکه آنان ناقوس را نواختند یا نزدیک بود بنوازند.» او گفت: سپس مردی از انصار آمد و عرض کرد: ای رسول خدا! چون بازگشتم - به خاطر نگرانی‌ای که در شما دیدم - مردی را دیدم که گویی دو جامه سبز بر تن داشت؛ او بر فراز مسجد ایستاد و اذان گفت، سپس اندکی نشست، آنگاه برخاست و همانند بار قبل گفت، جز اینکه افزود: «قَد قامَتِ الصَّلاة». اگر مردم نمی‌گفتند - ابن مثَنّی می‌گوید: اگر شما نمی‌گفتید - حتماً می‌گفتم که من بیدار بودم و نخوابیده بودم. پس رسول الله ﷺ فرمودند، و ابن مثَنّی می‌گوید: «خداوند خیری را به تو نشان داده است.» اما عمرو عبارت «خداوند خیری را به تو نشان داده است» را نگفته، بلکه فرمودند: «پس به بلال دستور ده تا اذان گوید.» او گفت: عمر عرض کرد: من نیز مانند آنچه او دید، دیده بودم، ولی چون او پیشی گرفت، شرم کردم. او گفت: و یارانمان به ما نقل کردند: هرگاه مردی می‌آمد، می‌پرسید چند رکعت گذشته است و به او اطلاع داده می‌شد، و آنان همراه رسول الله ﷺ می‌ایستادند؛ برخی در حال قیام، برخی در حال رکوع، برخی نشسته و برخی در حال نماز خواندن همراه رسول الله ﷺ. ابن مثَنّی گفت: عمرو گفت و حصین این روایت را از ابن ابی لیلی برایم نقل کرد: تا اینکه معاذ آمد. شعبه گفت: این را از حصین شنیدم که معاذ فرمود: من پیامبر را در هر حالتی که بیابم، بر همان حالت وارد خواهم شد... پس شما نیز چنین کنید. ابوداود گفت: سپس به حدیث عمرو بن مرزوق رجوع کردم که گفت: معاذ آمد و مردم به او اشاره کردند - شعبه گفت: این را از حصین شنیدم - معاذ گفت: من پیامبر را در هر حالتی که بیابم، قطعاً بر همان حالت وارد می‌شوم. پس ایشان فرمودند: همانا معاذ سنتی را برای شما بنیان نهاد، پس شما نیز چنین کنید. او گفت: و یارانمان به ما نقل کردند که چون رسول الله ﷺ به مدینه تشریف آوردند، به آنان دستور دادند سه روز روزه بگیرند، سپس آیات مربوط به روزه رمضان نازل شد. آنان قومى بودند که به روزه عادت نداشتند و روزه برایشان دشوار بود؛ لذا هر کس روزه نمی‌گرفت، مسکینی را اطعام می‌کرد، تا اینکه این آیه نازل شد: {پس هر کس از شما این ماه را دریابد، باید آن را روزه دارد}. تخفیف برای بیمار و مسافر داده شد، اما همگان به روزه داشتن فرمان داده شدند. او گفت: و یارانمان نقل کردند: هرگاه مردی افطار می‌کرد و پیش از خوردن غذا می‌خوابید، تا صبح حق خوردن نداشت. او گفت: سپس عمر بن خطاب آمد و قصد همسرش را کرد، اما همسرش گفت: من خوابیده‌ام. عمر پنداشت که او بهانه می‌آورد، پس نزد او رفت. و مردی از انصار آمد و طعام خواست، گفتند: صبر کن تا چیزی برایت گرم کنیم، اما او خوابش برد. چون صبح شد، این آیه نازل گردید: {در شب‌های روزه آمیزش با همسرانتان برای شما حلال شد}.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

اذان مسلمانان را برای نماز گرد هم می‌آورد و معاذ به دیررسیدگان آموخت که از امام پیروی کنند.

پیشینه و سبب بیان

پیامبر ﷺ می‌خواست مسلمانان را برای نماز گرد هم آورد. مردی از انصار گفت که در خواب، دعوت به نماز را دیده است؛ پس به بلال دستور داده شد اذان بگوید.

توضیح واژه‌های دشوار
اذان

ندای مشخصی که فرارسیدن وقت نماز را اعلام می‌کند.

انصار

ساکنان مدینه که به پیامبر ﷺ و مسلمانان مکه یاری رساندند.

روش معاذ

هر کس امام را در حالتی از نماز بیابد، همان‌جا در همان حالت به او اقتدا می‌کند.

برداشت‌های عالمان

عالمان از این گزارش چنین برداشت کرده‌اند که اذان مسلمانان را گرد هم می‌آورد و مسجد ندای شناخته‌شده‌ای برای نماز دارد. گزارش مربوط به معاذ تأکید می‌کند که دیررسیده باید در همان حالتی که امام را می‌یابد به او اقتدا کند، نه اینکه منتظر بماند تا امام دوباره بایستد. مذاهب فقهی جداگانه بررسی می‌کنند که دیررسیده چگونه رکعت‌های ازدست‌رفته را پس از سلام جبران کند؛ اصل این است که بی‌درنگ به نماز جماعت بپیوندد.

درس‌هایی برای امروز
  1. با شنیدن اذان برای نماز حاضر شو و به جماعت بپیوند.
  2. اگر هنگام نماز وارد شدی، بی‌درنگ در همان حالتی که امام را می‌یابی از او پیروی کن.
  3. رکعت‌های ازدست‌رفته را پس از نماز به شیوهٔ مقرر جبران کن.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.