Sahih al-Bukhari، حدیث 1286
روایتشده توسط Aisha. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Aisha
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ تُوُفِّيَتِ ابْنَةٌ لِعُثْمَانَ ـ رضى الله عنه ـ بِمَكَّةَ وَجِئْنَا لِنَشْهَدَهَا، وَحَضَرَهَا ابْنُ عُمَرَ وَابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهم ـ وَإِنِّي لَجَالِسٌ بَيْنَهُمَا ـ أَوْ قَالَ جَلَسْتُ إِلَى أَحَدِهِمَا. ثُمَّ جَاءَ الآخَرُ، فَجَلَسَ إِلَى جَنْبِي فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ لِعَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ أَلاَ تَنْهَى عَنِ الْبُكَاءِ، فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ". فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَدْ كَانَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ بَعْضَ ذَلِكَ، ثُمَّ حَدَّثَ قَالَ صَدَرْتُ مَعَ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ مِنْ مَكَّةَ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْبَيْدَاءِ، إِذَا هُوَ بِرَكْبٍ تَحْتَ ظِلِّ سَمُرَةٍ فَقَالَ اذْهَبْ، فَانْظُرْ مَنْ هَؤُلاَءِ الرَّكْبُ قَالَ فَنَظَرْتُ فَإِذَا صُهَيْبٌ، فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ ادْعُهُ لِي. فَرَجَعْتُ إِلَى صُهَيْبٍ فَقُلْتُ ارْتَحِلْ فَالْحَقْ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ. فَلَمَّا أُصِيبَ عُمَرُ دَخَلَ صُهَيْبٌ يَبْكِي يَقُولُ وَاأَخَاهُ، وَاصَاحِبَاهُ. فَقَالَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ يَا صُهَيْبُ أَتَبْكِي عَلَىَّ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ". قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما فَلَمَّا مَاتَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لِعَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ فَقَالَتْ رَحِمَ اللَّهُ عُمَرَ، وَاللَّهِ مَا حَدَّثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّ اللَّهَ لَيُعَذِّبُ الْمُؤْمِنَ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ. وَلَكِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ لَيَزِيدُ الْكَافِرَ عَذَابًا بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ". وَقَالَتْ حَسْبُكُمُ الْقُرْآنُ {وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى}. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ عِنْدَ ذَلِكَ وَاللَّهُ هُوَ أَضْحَكَ وَأَبْكَى. قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ وَاللَّهِ مَا قَالَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ شَيْئًا.
عبدان برای ما حدیث نقل کرد، عبدالله برای ما حدیث نقل کرد، ابن جریج به ما خبر داد و گفت: عبدالله بن عبیدالله بن ابی ملیکه به من خبر داد و گفت: یکی از دختران عثمان (رضی الله عنه) در مکه وفات یافت و ما برای شرکت در تشییع جنازهاش رفتیم. ابن عمر و ابن عباس (رضی الله عنهم) نیز حضور داشتند و من میان آن دو نشسته بودم — یا گفت: کنار یکی از آنان نشستم. سپس دیگری آمد و در کنار من نشست. عبدالله بن عمر (رضی الله عنهما) به عمرو بن عثمان گفت: آیا از گریه کردن نهی نمیکنی؟ زیرا رسول الله ﷺ فرمودهاند:
«همانا مرده به خاطر گریه خانوادهاش عذاب میشود.» ابن عباس (رضی الله عنهما) فرمود: عمر (رضی الله عنه) نیز گاهی چنین میگفت. سپس ماجرایی را نقل کرد و گفت: همراه عمر (رضی الله عنه) از مکه خارج شدم تا اینکه به بیدا رسیدیم. ناگهان او کاروانی را دید که زیر سایه درخت سَمُره توقف کرده بودند. فرمود: برو ببین این سواران چه کسانی هستند. رفتم و دیدم صهیب among آنهاست. به عمر خبر دادم و او گفت: او را نزد من بخوان. پیش صهیب بازگشتم و گفتم: حرکت کن و به امیرالمؤمنین ملحق شو. بعدها وقتی عمر (رضی الله عنه) زخمی شد، صهیب در حالی که میگریست وارد شد و میگفت: «ای برادرم! ای یارم!» عمر (رضی الله عنه) فرمود: ای صهیب! آیا بر من میگریی در حالی که رسول الله ﷺ فرمودهاند: «همانا مرده به خاطر برخی از گریههای خانوادهاش عذاب میشود»؟ ابن عباس (رضی الله عنهما) افزود: چون عمر (رضی الله عنه) وفات یافت، این موضوع را با عایشه (رضی الله عنها) در میان گذاشتم. ایشان فرمودند: خداوند بر عمر رحمت فرستد. به خدا سوگند! رسول الله ﷺ نفرمودند که خداوند مؤمن را به خاطر گریه خانوادهاش عذاب میکند. بلکه رسول الله ﷺ فرمودند: «خداوند عذاب کافر را به خاطر گریه خانوادهاش افزایش میدهد.» و فرمودند: قرآن برای شما کافی است: {و هیچ باربرداری بارِ دیگری را برنمیدارد}. ابن عباس (رضی الله عنهما) گفت: در آن هنگام (این آیه تلاوت شد): {و تنها الله است که میخنداند و میگریاند}. ابن ابی ملیکه گفت: به خدا سوگند! پس از آن ابن عمر (رضی الله عنهما) سخنی نگفت.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
اشک ریختن از سر اندوه جایز است؛ این متن میان سرنوشت مؤمن و کافر تمایز میگذارد.
روایت از درگذشت دختر عثمان در مکه یاد میکند و گفتوگویی را که هنگام دفن او رخ داد شرح میدهد. همچنین ابنعباس از تذکر عمر به صهیب، هنگامی که برای او سوگواری میکرد، روایت میکند.
مکانی که عمر و ابنعباس در سفر خود در آنجا با مسافران روبهرو شدند.
درختی که مسافران در سایهٔ آن استراحت کردند.
قاعدهای قرآنی: هر انسانی مسئول اعمال خویش است.
دانشمندان در فهم این روایت به توضیح عایشه استناد میکنند: اندوه معمول و اشک، مؤمن را به سبب اعمال دیگران گناهکار نمیکند. نوحهگریِ ممنوع، مانند شیون و اعتراض به تقدیر الهی، موضوعی دیگر است و دانشمندان آن را نکوهیده میدانند. مذاهب فقهی نیز میان اشک و اندوه بیصدا با آیینهای سوگواری ممنوع تفاوت میگذارند؛ جزئیات حکم فقهی متفاوت است.
- به کسی که سوگوار است دلداری دهید و اشکهای معمول را نکوهش نکنید.
- از شیون و سخنانی که تقدیر الهی را رد میکنند پرهیز کنید.
- روایات را با دقت بخوانید و توضیحات صحابهٔ آگاه را در کنار هم در نظر بگیرید.
این روایت نیز به سخنان مربوط به گریستن بازماندگان میپردازد و به بررسی این موضوع در پیوند با دیگر روایات کمک میکند.
Sahih al-Bukhari · #1285 (Sahih)این روایت روشن میکند که اندوه و اشک در پی فقدان رخ میدهد و زمینهٔ تمایز میان سوگواری طبیعی و رفتار ممنوع را فراهم میکند.
Sahih al-Bukhari · #1287 (Sahih)این روایت بحث دربارهٔ سوگواری و تفسیر سخنان مربوط به گریستن را ادامه میدهد.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.