Sahih al-Bukhari، حدیث 1288
روایتشده توسط Aisha bint Abi Bakr. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Aisha bint Abi Bakr
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ تُوُفِّيَتِ ابْنَةٌ لِعُثْمَانَ ـ رضى الله عنه ـ بِمَكَّةَ وَجِئْنَا لِنَشْهَدَهَا، وَحَضَرَهَا ابْنُ عُمَرَ وَابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهم ـ وَإِنِّي لَجَالِسٌ بَيْنَهُمَا ـ أَوْ قَالَ جَلَسْتُ إِلَى أَحَدِهِمَا. ثُمَّ جَاءَ الآخَرُ، فَجَلَسَ إِلَى جَنْبِي فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ لِعَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ أَلاَ تَنْهَى عَنِ الْبُكَاءِ، فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ". فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَدْ كَانَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ بَعْضَ ذَلِكَ، ثُمَّ حَدَّثَ قَالَ صَدَرْتُ مَعَ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ مِنْ مَكَّةَ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْبَيْدَاءِ، إِذَا هُوَ بِرَكْبٍ تَحْتَ ظِلِّ سَمُرَةٍ فَقَالَ اذْهَبْ، فَانْظُرْ مَنْ هَؤُلاَءِ الرَّكْبُ قَالَ فَنَظَرْتُ فَإِذَا صُهَيْبٌ، فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ ادْعُهُ لِي. فَرَجَعْتُ إِلَى صُهَيْبٍ فَقُلْتُ ارْتَحِلْ فَالْحَقْ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ. فَلَمَّا أُصِيبَ عُمَرُ دَخَلَ صُهَيْبٌ يَبْكِي يَقُولُ وَاأَخَاهُ، وَاصَاحِبَاهُ. فَقَالَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ يَا صُهَيْبُ أَتَبْكِي عَلَىَّ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ". قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما فَلَمَّا مَاتَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لِعَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ فَقَالَتْ رَحِمَ اللَّهُ عُمَرَ، وَاللَّهِ مَا حَدَّثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّ اللَّهَ لَيُعَذِّبُ الْمُؤْمِنَ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ. وَلَكِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ لَيَزِيدُ الْكَافِرَ عَذَابًا بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ". وَقَالَتْ حَسْبُكُمُ الْقُرْآنُ {وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى}. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ عِنْدَ ذَلِكَ وَاللَّهُ هُوَ أَضْحَكَ وَأَبْكَى. قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ وَاللَّهِ مَا قَالَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ شَيْئًا.
عبدان برای ما حدیث نقل کرد، عبدالله برای ما حدیث نقل کرد، ابن جریج به ما خبر داد و گفت: عبدالله بن عبیدالله بن ابی ملیکه به من خبر داد و گفت: یکی از دختران عثمان (رضی الله عنه) در مکه وفات یافت و ما برای شرکت در تشییع جنازه او آمدیم. ابن عمر و ابن عباس (رضی الله عنهم) نیز حضور داشتند و من میان آن دو نشسته بودم — یا گفت: کنار یکی از آنان نشستم. سپس دیگری آمد و در کنار من نشست. عبدالله بن عمر (رضی الله عنهما) به عمرو بن عثمان فرمود: آیا از گریه کردن نهی نمیکنی؟ زیرا رسول الله ﷺ فرمودهاند:
«همانا میت به خاطر گریه خانوادهاش عذاب میشود.» ابن عباس (رضی الله عنهما) فرمود: عمر (رضی الله عنه) نیز چنین میگفت. سپس ماجرایی را نقل کرد و گفت: همراه عمر (رضی الله عنه) از مکه خارج شدم تا اینکه وقتی به بیدا رسیدیم، او گروهی از سواران را زیر سایه درخت سمره دید. فرمود: برو ببین این سواران چه کسانی هستند. رفتم و دیدم که صهیب among آنهاست. به عمر خبر دادم و او گفت: او را نزد من بخوان. پیش صهیب بازگشتم و گفتم: حرکت کن و به امیرالمؤمنین ملحق شو. بعدها وقتی به عمر (رضی الله عنه) سوءقصد شد، صهیب در حالی که میگریست وارد شد و میگفت: ای برادر من! ای یار من! عمر (رضی الله عنه) فرمود: ای صهیب! آیا بر من میگریی در حالی که رسول الله ﷺ فرمودهاند: «همانا میت به خاطر برخی از گریههای خانوادهاش عذاب میشود»؟ ابن عباس (رضی الله عنهما) افزود: چون عمر (رضی الله عنه) وفات یافت، این موضوع را با عایشه (رضی الله عنها) در میان گذاشتم. ایشان فرمودند: خداوند عمر را رحمت کند. به خدا سوگند! رسول الله ﷺ نفرمودند که خداوند مؤمن را به خاطر گریه خانوادهاش عذاب میدهد، بلکه رسول الله ﷺ فرمودند: «خداوند عذاب کافر را به خاطر گریه خانوادهاش افزایش میدهد.» و فرمودند: قرآن برای شما کافی است: {و هیچ بردارندهای بار گناه دیگری را برنمیدارد}. ابن عباس (رضی الله عنهما) در آن لحظه فرمود: تنها خداوند است که میخنداند و میگریاند. ابن ابی ملیکه گفت: به خدا سوگند! پس از آن ابن عمر (رضی الله عنهما) سخنی نگفت.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
فرد درگذشته مسئول اندوهِ مجازِ بازماندگان نیست.
در روایت آمده است که دختری از عثمان در مکه درگذشت. هنگام دفن او، ابن عمر درباره گریه بازماندگان سخن گفت؛ سپس ابن عباس توضیح عایشه را نقل کرد.
مکانی در مسیر میان مکه و مدینه.
گونهای درخت که مسافرانِ داستان زیر آن استراحت کردند.
اصلی قرآنی است: هر انسان مسئول اعمال خویش است.
عالمان کلاسیک این روایت را در کنار دیگر متون مربوط به سوگواری تفسیر میکنند. گریه معمولی و نشاندادن اندوه جایز است؛ اما سوگواری ممنوع، مانند شیون بلند و سخنانی در اعتراض به حکم خدا، موضوعی متفاوت است. توضیح عایشه روشن میکند که مؤمن بهخاطر اندوه خانوادهاش مجازات نمیشود. عالمان درباره تفاوت عبارتها و زمینههای روایات بحث کردهاند و چهار مذهب فقهی اهل سنت نیز میان گریه طبیعی و شیون ممنوع تفاوت میگذارند.
- با حضور و سخنان آرام از سوگواران حمایت کنید و گریه طبیعی را نکوهش نکنید.
- از شیون و سخنانی که حکم خدا را رد میکنند پرهیز کنید.
- متون مربوط به سوگواری را همراه با اصل قرآنیِ مسئولیتنداشتن هیچکس در قبال گناه دیگری بررسی کنید.
این روایت مرتبط نیز به سخن درباره گریه بازماندگان میپردازد و به درک زمینه بحث کمک میکند.
Sahih al-Bukhari · #1289 (Sahih)این روایت با توضیح عایشه درباره عبارتهای مربوط به گریه و مجازات ارتباط دارد.
Sahih al-Bukhari · #1290 (Sahih)این حدیث تأکید میکند که اندوه و اشک هنگام درگذشت، بهخودیخود ممنوع نیست.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.