Sahih al-Bukhari، حدیث 1299
روایتشده توسط Aisha. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Aisha
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى، قَالَ أَخْبَرَتْنِي عَمْرَةُ، قَالَتْ سَمِعْتُ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ لَمَّا جَاءَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَتْلُ ابْنِ حَارِثَةَ وَجَعْفَرٍ وَابْنِ رَوَاحَةَ جَلَسَ يُعْرَفُ فِيهِ الْحُزْنُ، وَأَنَا أَنْظُرُ مِنْ صَائِرِ الْبَابِ ـ شَقِّ الْبَابِ ـ فَأَتَاهُ رَجُلٌ، فَقَالَ إِنَّ نِسَاءَ جَعْفَرٍ، وَذَكَرَ بُكَاءَهُنَّ، فَأَمَرَهُ أَنْ يَنْهَاهُنَّ، فَذَهَبَ ثُمَّ أَتَاهُ الثَّانِيَةَ، لَمْ يُطِعْنَهُ فَقَالَ انْهَهُنَّ. فَأَتَاهُ الثَّالِثَةَ قَالَ وَاللَّهِ غَلَبْنَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَزَعَمَتْ أَنَّهُ قَالَ " فَاحْثُ فِي أَفْوَاهِهِنَّ التُّرَابَ ". فَقُلْتُ أَرْغَمَ اللَّهُ أَنْفَكَ، لَمْ تَفْعَلْ مَا أَمَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ تَتْرُكْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْعَنَاءِ.
محمد بن مثَنّی به ما حدیث کرد، عبدالوهاب به ما حدیث کرد و گفت: شنیدم یحیی میگفت: عَمره به من خبر داد که گفت: از عائشه رضی الله عنها شنیدم که فرمود: چون خبر شهادت ابن حارثه، جعفر و ابن رواحه به پیامبر ﷺ رسید، ایشان نشستند در حالی که اندوه بر چهرهشان هویدا بود و من از شکاف در به ایشان مینگریستم. مردی نزد ایشان آمد و از گریه زنانِ خانواده جعفر سخن گفت. پیامبر ﷺ او را فرمان داد تا آنان را از گریستن باز دارد. آن مرد رفت و بار دوم بازگشت و گفت که اطاعت نکردند. پیامبر ﷺ فرمودند:
«آنان را منع کن.» او دوباره رفت و بار سوم بازگشت و عرض کرد: «به خدا سوگند ای رسول الله ﷺ! آنان بر ما چیره شدند (و اصلاً گوش نمیدهند).» عائشه گفت: پس پیامبر ﷺ فرمودند: «در دهانشان خاک بریز.» من به آن مرد گفتم: «خدا بینیات را به خاک بمالد (تحقیرت کند)! نه دستور رسول الله ﷺ را اجرا کردی و نه رسول الله ﷺ را از رنج آسوده ساختی.»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
پیامبر ﷺ اندوه خود را نشان داد، اما برای سوگواریِ افراطی حد و مرز گذاشت.
این روایت در پی خبر کشتهشدن زید بن حارثه، جعفر بن ابیطالب و عبدالله بن رواحه در نبرد مؤته نقل شده است. اندوه پیامبر ﷺ آشکار بود و به ایشان خبر رسید که خانوادهٔ جعفر گریه میکنند.
باریکهای که عایشه از میان آن پیامبر ﷺ را میدید.
تعبیری شدید برای بازداشتن از شیون و زاریِ افراطی بود؛ نه فرمانی برای بدرفتاری با سوگواران.
عالمان کلاسیک از این روایت نتیجه میگیرند که اندوه و گریه برای درگذشته امری انسانی است؛ خود پیامبر ﷺ نیز آشکارا اندوهگین بود. آنان میان این حالت و شیونِ ممنوع، مانند ناله و مرثیهخوانیِ اعتراضی، تفاوت میگذارند. تعبیر تند دربارهٔ خاک، نکوهشی مؤکد از ادامهٔ شیون دانسته شده است، نه اجازهای برای خشونت. چهار مذهب فقهی اهل سنت معمولاً زاریِ بلند و آیینهای شیون را ممنوع میدانند، اما گریهٔ معمولی را تا زمانی که با گفتار یا کردار ممنوع همراه نباشد مجاز میشمارند.
- به خود و دیگران اجازه دهید اندوهگین شوند و گریه کنند، بیآنکه به شیون یا گفتار ممنوع روی آورند.
- از بازماندگان عملاً حمایت کنید و اگر شیون از حد گذشت، با مهربانی اما روشن با آنان سخن بگویید.
- اندوه دیگران را جدی بگیرید؛ پیامبر ﷺ نیز اندوه خود را نشان داد.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.