حج · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 1643

روایت‌شده توسط Aisha. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: حج
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Aisha

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ عُرْوَةُ سَأَلْتُ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ فَقُلْتُ لَهَا أَرَأَيْتِ قَوْلَ اللَّهِ تَعَالَى ‏{‏إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا‏}‏ فَوَاللَّهِ مَا عَلَى أَحَدٍ جُنَاحٌ أَنْ لاَ يَطُوفَ بِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ‏.‏ قَالَتْ بِئْسَ مَا قُلْتَ يَا ابْنَ أُخْتِي إِنَّ هَذِهِ لَوْ كَانَتْ كَمَا أَوَّلْتَهَا عَلَيْهِ كَانَتْ لاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ لاَ يَتَطَوَّفَ بِهِمَا، وَلَكِنَّهَا أُنْزِلَتْ فِي الأَنْصَارِ، كَانُوا قَبْلَ أَنْ يُسْلِمُوا يُهِلُّونَ لِمَنَاةَ الطَّاغِيَةِ الَّتِي كَانُوا يَعْبُدُونَهَا عِنْدَ الْمُشَلَّلِ، فَكَانَ مَنْ أَهَلَّ يَتَحَرَّجُ أَنْ يَطُوفَ بِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، فَلَمَّا أَسْلَمُوا سَأَلُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّا كُنَّا نَتَحَرَّجُ أَنْ نَطُوفَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ‏}‏ الآيَةَ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها ـ وَقَدْ سَنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الطَّوَافَ بَيْنَهُمَا، فَلَيْسَ لأَحَدٍ أَنْ يَتْرُكَ الطَّوَافَ بَيْنَهُمَا‏.‏ ثُمَّ أَخْبَرْتُ أَبَا بَكْرِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، فَقَالَ إِنَّ هَذَا لَعِلْمٌ مَا كُنْتُ سَمِعْتُهُ، وَلَقَدْ سَمِعْتُ رِجَالاً مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ، يَذْكُرُونَ أَنَّ النَّاسَ إِلاَّ مَنْ ذَكَرَتْ عَائِشَةُ مِمَّنْ كَانَ يُهِلُّ بِمَنَاةَ، كَانُوا يَطُوفُونَ كُلُّهُمْ بِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، فَلَمَّا ذَكَرَ اللَّهُ تَعَالَى الطَّوَافَ بِالْبَيْتِ، وَلَمْ يَذْكُرِ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ فِي الْقُرْآنِ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كُنَّا نَطُوفُ بِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، وَإِنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ الطَّوَافَ بِالْبَيْتِ، فَلَمْ يَذْكُرِ الصَّفَا فَهَلْ عَلَيْنَا مِنْ حَرَجٍ أَنْ نَطَّوَّفَ بِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ‏}‏ الآيَةَ‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ فَأَسْمَعُ هَذِهِ الآيَةَ نَزَلَتْ فِي الْفَرِيقَيْنِ كِلَيْهِمَا فِي الَّذِينَ كَانُوا يَتَحَرَّجُونَ أَنْ يَطُوفُوا بِالْجَاهِلِيَّةِ بِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، وَالَّذِينَ يَطُوفُونَ ثُمَّ تَحَرَّجُوا أَنْ يَطُوفُوا بِهِمَا فِي الإِسْلاَمِ مِنْ أَجْلِ أَنَّ اللَّهَ تَعَالَى أَمَرَ بِالطَّوَافِ بِالْبَيْتِ، وَلَمْ يَذْكُرِ الصَّفَا حَتَّى ذَكَرَ ذَلِكَ بَعْدَ مَا ذَكَرَ الطَّوَافَ بِالْبَيْتِ‏.‏

ترجمه

ابو الیمان برای ما حدیث کرد، شعیب به ما خبر داد، از زهری، که گفت: عروه گفت: از عایشه رضی الله عنها پرسیدم و به او گفتم: آیا در گفته خدای تعالی تأمل کرده‌ای که: {همانا صفا و مروه از شعایر الهی هستند، پس هر کس خانه را حج کند یا عمره به جا آورد، گناهی بر او نیست که طواف آن دو را انجام دهد} (۲:۱۵۸)؟ به خدا سوگند! بر هیچ‌کس گناهی نیست اگر طواف صفا و مروه را انجام ندهد. عایشه فرمود: ای برادرزاده‌ام! چه بد تعبیری کردی. اگر چنان بود که تو تفسیر کردی، آیه چنین نازل می‌شد که

«گناهی بر او نیست اگر طواف آن دو را انجام ندهد». لیکن این آیه درباره انصار نازل شد؛ آنان پیش از اسلام آوردن، برای بت ستمگر «منات» که در مشلل می‌پرستیدند، احرام می‌بستند. از این رو، هر کس برای آن بت احرام می‌بست، طواف میان صفا و مروه را برای خود جایز نمی‌دانست. چون مسلمان شدند، از رسول الله ﷺ در این باره پرسیدند و گفتند: ای رسول خدا ﷺ! ما پیشتر از طواف میان صفا و مروه پرهیز می‌کردیم. پس خدای تعالی این آیه را نازل فرمود: {همانا صفا و مروه از شعایر الهی هستند}. عایشه رضی الله عنها افزود: رسول الله ﷺ طواف میان آن دو را سنت قرار دادند، بنابراین هیچ‌کس حق ندارد طواف میان آن دو را ترک کند. سپس این ماجرا را برای ابوبکر بن عبدالرحمن بازگو کردم، او گفت: این علمی است که پیش از این نشنیده بودم. من از برخی اهل علم شنیده‌ام که می‌گفتند مردم — جز کسانی که عایشه ذکر کرد و برای منات احرام می‌بستند — همگی میان صفا و مروه طواف می‌کردند. اما هنگامی که خدای تعالی در قرآن به طواف بیت‌الله اشاره کرد و نامی از صفا و مروه نبرد، مردم گفتند: ای رسول خدا ﷺ! ما میان صفا و مروه طواف می‌کردیم، و خداوند حکم طواف بیت‌الله را نازل فرموده که در آن ذکری از صفا نیست؛ آیا گناهی بر ماست اگر میان صفا و مروه طواف کنیم؟ آنگاه خدای تعالی این آیه را نازل فرمود: {همانا صفا و مروه از شعایر الهی هستند}. ابوبکر گفت: گمان می‌کنم این آیه درباره هر دو گروه نازل شده است: کسانی که در دوران جاهلیت از طواف صفا و مروه پرهیز می‌کردند، و کسانی که طواف می‌کردند ولی پس از اسلام آوردن از آن دست کشیدند، زیرا خدای تعالی به طواف بیت‌الله فرمان داده بود و تا پس از ذکر طواف بیت‌الله، نامی از صفا نبرده بود.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

عایشه توضیح می‌دهد که قرآن، سعیِ واجب میان صفا و مروه را تأیید می‌کند.

پیشینه و سبب بیان

عایشه روایت می‌کند که برخی انصار پیش از اسلام‌آوردن، منات را می‌پرستیدند و به همین دلیل دربارهٔ رفت‌وآمد میان صفا و مروه تردید داشتند. برخی دیگر از زائران می‌پرسیدند آیا وقتی قرآن طواف کعبه را یاد کرده، این آیین همچنان برقرار است. آیهٔ صفا و مروه روشن ساخت که این دو کوه از شعائر خداوند هستند.

توضیح واژه‌های دشوار
صفا و مروه

دو تپه در مکه که زائران در حج و عمره میان آن‌ها رفت‌وآمد می‌کنند.

سعی

رفتن و بازگشتن آیینی میان صفا و مروه.

احرام

حالت آیینی‌ای که زائر در آن حج یا عمره را به‌جا می‌آورد.

برداشت‌های عالمان

عایشه این برداشت را رد می‌کند که عبارت «گناهی نیست» به این معناست که سعی اختیاری است: این عبارت تردید کسانی را برطرف می‌کند که به‌سبب پیوندهای دینی پیشین یا از روی دودلی می‌خواستند این آیین را ترک کنند. او می‌گوید پیامبر ﷺ سعی را به‌عنوان آیینی مقرر کرده است. چهار مذهب فقهی اهل‌سنت سعی را بخشی واجب از حج و عمره می‌دانند، هرچند در دسته‌بندی فقهی آن و پیامدهای ترک آن اختلاف دارند.

درس‌هایی برای امروز
  1. آیه را در پیوند با توضیح پیامبر ﷺ و یارانش بخوانید، نه فقط بر پایهٔ عبارتی جداافتاده.
  2. وقتی دربارهٔ آیینی ابهام دارید، به‌جای ترک آن از روی نظر شخصی، از دانش آگاهان بهره بگیرید.
  3. هنگام انجام حج یا عمره، سعی میان صفا و مروه را با دقت به‌جا آورید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.