Sahih al-Bukhari، حدیث 2333
روایتشده توسط Abdullah ibn Umar. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
از البخاري تا پیامبر ﷺ
- 1إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِآن را به البخاري روایت کرد
- 2أَبُو ضَمْرَةَ
- 3مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ
- 4نَافِعٍ
- 5عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ
- 6رسول خدا ﷺ
ترتیب مطابق متن عربی این روایت است. صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا أَبُو ضَمْرَةَ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " بَيْنَمَا ثَلاَثَةُ نَفَرٍ يَمْشُونَ أَخَذَهُمُ الْمَطَرُ، فَأَوَوْا إِلَى غَارٍ فِي جَبَلٍ، فَانْحَطَّتْ عَلَى فَمِ غَارِهِمْ صَخْرَةٌ مِنَ الْجَبَلِ فَانْطَبَقَتْ عَلَيْهِمْ، فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ انْظُرُوا أَعْمَالاً عَمِلْتُمُوهَا صَالِحَةً لِلَّهِ فَادْعُوا اللَّهَ بِهَا لَعَلَّهُ يُفَرِّجُهَا عَنْكُمْ. قَالَ أَحَدُهُمُ اللَّهُمَّ إِنَّهُ كَانَ لِي وَالِدَانِ شَيْخَانِ كَبِيرَانِ، وَلِي صِبْيَةٌ صِغَارٌ كُنْتُ أَرْعَى عَلَيْهِمْ، فَإِذَا رُحْتُ عَلَيْهِمْ حَلَبْتُ، فَبَدَأْتُ بِوَالِدَىَّ أَسْقِيهِمَا قَبْلَ بَنِيَّ، وَإِنِّي اسْتَأْخَرْتُ ذَاتَ يَوْمٍ فَلَمْ آتِ حَتَّى أَمْسَيْتُ، فَوَجَدْتُهُمَا نَامَا، فَحَلَبْتُ كَمَا كُنْتُ أَحْلُبُ، فَقُمْتُ عِنْدَ رُءُوسِهِمَا، أَكْرَهُ أَنْ أُوقِظَهُمَا، وَأَكْرَهُ أَنْ أَسْقِيَ الصِّبْيَةَ، وَالصِّبْيَةُ يَتَضَاغَوْنَ عِنْدَ قَدَمَىَّ، حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ، فَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنِّي فَعَلْتُهُ ابْتِغَاءَ وَجْهِكَ فَافْرُجْ لَنَا فَرْجَةً نَرَى مِنْهَا السَّمَاءَ. فَفَرَجَ اللَّهُ فَرَأَوُا السَّمَاءَ. وَقَالَ الآخَرُ اللَّهُمَّ إِنَّهَا كَانَتْ لِي بِنْتُ عَمٍّ أَحْبَبْتُهَا كَأَشَدِّ مَا يُحِبُّ الرِّجَالُ النِّسَاءَ، فَطَلَبْتُ مِنْهَا فَأَبَتْ حَتَّى أَتَيْتُهَا بِمِائَةِ دِينَارٍ، فَبَغَيْتُ حَتَّى جَمَعْتُهَا، فَلَمَّا وَقَعْتُ بَيْنَ رِجْلَيْهَا قَالَتْ يَا عَبْدَ اللَّهِ اتَّقِ اللَّهَ، وَلاَ تَفْتَحِ الْخَاتَمَ إِلاَّ بِحَقِّهِ، فَقُمْتُ، فَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنِّي فَعَلْتُهُ ابْتِغَاءَ وَجْهِكَ فَافْرُجْ عَنَّا فَرْجَةً. فَفَرَجَ. وَقَالَ الثَّالِثُ اللَّهُمَّ إِنِّي اسْتَأْجَرْتُ أَجِيرًا بِفَرَقِ أَرُزٍّ، فَلَمَّا قَضَى عَمَلَهُ قَالَ أَعْطِنِي حَقِّي. فَعَرَضْتُ عَلَيْهِ، فَرَغِبَ عَنْهُ، فَلَمْ أَزَلْ أَزْرَعُهُ حَتَّى جَمَعْتُ مِنْهُ بَقَرًا وَرَاعِيهَا فَجَاءَنِي فَقَالَ اتَّقِ اللَّهَ. فَقُلْتُ اذْهَبْ إِلَى ذَلِكَ الْبَقَرِ وَرُعَاتِهَا فَخُذْ. فَقَالَ اتَّقِ اللَّهَ وَلاَ تَسْتَهْزِئْ بِي. فَقُلْتُ إِنِّي لاَ أَسْتَهْزِئُ بِكَ فَخُذْ. فَأَخَذَهُ، فَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنِّي فَعَلْتُ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ وَجْهِكَ فَافْرُجْ مَا بَقِيَ، فَفَرَجَ اللَّهُ ". قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ وَقَالَ ابْنُ عُقْبَةَ عَنْ نَافِعٍ فَسَعَيْتُ.
ابراهیم بن منذر برای ما حدیث کرد، ابوضمره برای ما حدیث کرد، موسی بن عقبه از نافع، او از عبدالله بن عمر رضی الله عنهما، و او از پیامبر ﷺ روایت کرد که فرمودند:
«سه نفر در حال راه رفتن بودند که باران شدیدی شروع به باریدن کرد، پس آنان به غاری در کوه پناه بردند. ناگهان سنگ بزرگی از کوه فرو افتاد و دهانه غار را بر روی آنان بست. برخی از آنان به برخی دیگر گفتند: اعمال صالحی را که تنها برای رضای خدا انجام دادهاید به یاد آورید و خدا را به واسطه آن اعمال بخوانید، شاید که این سنگ را از شما دور کند. یکی از آنان گفت: خدایا! من پدر و مادری سالخورده و فرزندان کوچکی داشتم. من برای آنان گله میچراندم. هنگام بازگشت در شب، شیر میدوشیدم و پیش از فرزندانم، ابتدا به پدر و مادرم مینوشاندم. روزی بازگشتم به تأخیر افتاد و شبهنگام رسیدم و دیدم که آنان خوابیدهاند. مانند همیشه شیر دوشیدم و بالای سرشان ایستادم. خوش نداشتم که بیدارشان کنم و همچنین خوش نداشتم که پیش از آنان به کودکانم شیر بدهم، در حالی که کودکانم از گرسنگی در پایم میگریستند؛ همینگونه ماند تا سپیده دمید. خدایا! اگر میدانی که این کار را تنها برای طلب رضای تو انجام دادم، پس شکافی برایمان باز کن تا آسمان را ببینیم. پس خداوند شکافی باز کرد و آنان آسمان را دیدند. نفر دوم گفت: خدایا! دخترعمویی داشتم که او را چنان دوست میداشتم که مردان زنان را دوست دارند. از او درخواست کردم اما نپذیرفت تا اینکه صد دینار برایش فراهم کردم. با مشقت آن مبلغ را جمعآوری کردم. اما وقتی میان دو پایش نشستم، گفت: ای بنده خدا! از خدا پروا کن و این مُهر را جز به حق نگشا (یعنی بدون ازدواج شرعی بیآبرویم نکن). پس برخاستم و او را رها کردم. خدایا! اگر میدانی که این کار را تنها برای طلب رضای تو انجام دادم، پس شکاف را برایمان بیشتر باز کن. پس سنگ بیشتر کنار رفت. نفر سوم گفت: خدایا! من کارگری را با دستمزد یک فَرَق برنج استخدام کردم. چون کارش تمام شد و مزدش را خواست، آن را به او عرضه کردم اما نپذیرفت. سپس من آن برنج را کاشتم تا اینکه از محصول آن گاوها و چوپانشان فراهم آمد. بعدها نزد من آمد و گفت: از خدا پروا کن (و حقم را بده). گفتم: برو و آن گاوها و چوپانانشان را بگیر. گفت: از خدا پروا کن و مرا مسخره مکن. گفتم: تو را مسخره نمیکنم، همه را ببر. پس او همه را گرفت. خدایا! اگر میدانی که این کار را تنها برای طلب رضای تو انجام دادم، پس باقیمانده سنگ را نیز بردار. پس خداوند آن را برداشت.» ابوعبدالله گفت: و ابن عقبه از نافع روایت کرد: پس من تلاش کردم.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
اعمال خالصانه میتوانند وسیلهای برای درخواست گشایش از الله باشند.
با هدف جلب رضایت الله، نه برای کسب ستایش یا منفعت از مردم.
مبلغ زیادی به شکل سکههای طلا.
مقداری معین برنج؛ فرق واحدی برای اندازهگیری حجم بود.
دانشمندان کلاسیک، از جمله امام نووی، از این روایت نتیجه گرفتهاند که جایز است با یادکردن از اعمال نیک خالصانه، الله را به دعا خواند. آن سه مرد به اعمالی استناد کردند که تنها برای رضایت الله انجام داده بودند: رسیدگی به والدین، خودداری از رابطهٔ جنسی حرام، و امانتداری در نگهداری و پرداخت دستمزد کسی. نمونهٔ آنان همچنین نشان میدهد که اخلاص، پاکدامنی و ادای حقوق از شکلهای مهم عبادتاند. این روایت اختلافی میان چهار مذهب فقهی دربارهٔ یک حکم فقهیِ جداگانه ذکر نمیکند.
- با صبر و توجه از والدین خود مراقبت کن، حتی وقتی این کار دشوار است.
- از سر احترام به الله، رابطهٔ حرام را رد کن و به حدود دیگران احترام بگذار.
- حق کامل کارگران را بپرداز و با داراییهای آنان امانتدارانه رفتار کن.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.