مکاتبه · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 2563

روایت‌شده توسط Aisha. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: مکاتبه
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Aisha

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ جَاءَتْ بَرِيرَةُ فَقَالَتْ إِنِّي كَاتَبْتُ أَهْلِي عَلَى تِسْعِ أَوَاقٍ، فِي كُلِّ عَامٍ وَقِيَّةٌ، فَأَعِينِينِي‏.‏ فَقَالَتْ عَائِشَةُ إِنْ أَحَبَّ أَهْلُكِ أَنْ أَعُدَّهَا لَهُمْ عَدَّةً وَاحِدَةً، وَأُعْتِقَكِ فَعَلْتُ، وَيَكُونَ وَلاَؤُكِ لِي‏.‏ فَذَهَبَتْ إِلَى أَهْلِهَا، فَأَبَوْا ذَلِكَ عَلَيْهَا، فَقَالَتْ إِنِّي قَدْ عَرَضْتُ ذَلِكَ عَلَيْهِمْ، فَأَبَوْا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ الْوَلاَءُ لَهُمْ‏.‏ فَسَمِعَ بِذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَنِي فَأَخْبَرْتُهُ، فَقَالَ ‏"‏ خُذِيهَا، فَأَعْتِقِيهَا، وَاشْتَرِطِي لَهُمُ الْوَلاَءَ، فَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّاسِ، فَحَمِدَ اللَّهَ، وَأَثْنَى عَلَيْهِ، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَمَّا بَعْدُ، فَمَا بَالُ رِجَالٍ مِنْكُمْ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَأَيُّمَا شَرْطٍ لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَهْوَ بَاطِلٌ، وَإِنْ كَانَ مِائَةَ شَرْطٍ، فَقَضَاءُ اللَّهِ أَحَقُّ، وَشَرْطُ اللَّهِ أَوْثَقُ، مَا بَالُ رِجَالٍ مِنْكُمْ يَقُولُ أَحَدُهُمْ أَعْتِقْ يَا فُلاَنُ وَلِيَ الْوَلاَءُ إِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏‏.‏

ترجمه

عبید بن اسماعیل به ما حدیث کرد، ابواسامه به ما حدیث کرد، از هشام، از پدرش، از عایشه رضی الله عنها که گفت: بریره آمد و گفت:

«من با اربابانم بر نه اوقیه مکاتبه کرده‌ام که هر سال یک اوقیه بپردازم، پس مرا یاری کن.» عایشه گفت: «اگر اربابانت راضی شوند، من تمام مبلغ را یکجا به آنان می‌پردازم و تو را آزاد می‌کنم، به این شرط که ولایت تو برای من باشد.» او نزد اربابانش رفت، اما آنان نپذیرفتند. بازگشت و گفت: «من این پیشنهاد را به آنان دادم، اما نپذیرفتند مگر اینکه ولایت برای خودشان باشد.» رسول الله ﷺ از این ماجرا باخبر شد و از من پرسید و من به ایشان خبر دادم. فرمود: «او را بخر و آزاد کن و شرط ولایت را برای خودت قرار ده، زیرا ولایت تنها برای کسی است که آزاد می‌کند.» عایشه گفت: سپس رسول الله ﷺ در میان مردم برخاست، خداوند را حمد و ثنا گفت و سپس فرمود: «اما بعد! چه شده است برخی از مردان شما شرایطی را مطرح می‌کنند که در کتاب الله نیست؟ هر شرطی که در کتاب الله نبوده باشد، باطل است، حتی اگر صد شرط باشد. حکم خداوند حق‌تر و شرط خداوند محکم‌تر است. چه شده است برخی از مردان شما می‌گویند: ای فلانی! آزاد کن اما ولایت برای من باشد؟ همانا ولایت تنها برای کسی است که آزاد می‌کند.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

در بازخرید، حقِ ولاء از آنِ کسی است که فردِ برده‌شده را آزاد می‌کند.

پیشینه و سبب بیان

بَریره از عایشه خواست برای قرارداد بازخریدش به او کمک کند. صاحبانش می‌خواستند حقِ ولاء به آنان تعلق گیرد، با آنکه عایشه قرار بود بهای بازخرید را بپردازد و او را آزاد کند. پیامبر ﷺ روشن ساخت که این حق متعلق به کسی است که او را آزاد می‌کند.

توضیح واژه‌های دشوار
مُکاتَبه

قراردادی که بر اساس آن فردِ برده‌شده در قسط‌های توافق‌شده می‌پردازد تا آزاد شود.

ولاء

پیوندی حقوقی که پس از آزادی میان آزادکننده و آزادشده برقرار می‌شود.

اوقیه

واحدی تاریخی برای وزن‌کردن فلزات گران‌بها.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک از این روایت چنین برداشت می‌کنند که حقِ ولاء متعلق به کسی است که عملاً آزاد می‌کند و شرط قراردادیِ ناسازگار با این حکم بی‌اعتبار است. سخن دربارهٔ شرط‌هایی که با احکام خدا ناسازگارند، به این معنا نیست که هر توافقی که عیناً در قرآن ذکر نشده باطل است؛ فقیهان میان شرط‌های مجاز و شرط‌هایی که با شریعت اسلامی تعارض دارند تفاوت می‌گذارند. مذاهب فقهی دربارهٔ دامنهٔ دقیق این‌گونه شرط‌ها بحث کرده‌اند، اما می‌پذیرند شرطی که حقی ثابت‌شده را از آزادکننده سلب کند الزام‌آور نیست.

درس‌هایی برای امروز
  1. توافق‌ها را با دقت بخوانید و شرطی را که با یک حقِ ثابت‌شده در اسلام ناسازگار است نپذیرید.
  2. با حمایت عملی و منصفانه به کسانی کمک کنید که برای دستیابی به آزادی یا استقلال می‌کوشند.
  3. در اختلاف حقوقی، پیش از اقدام، شرایط را با کارشناس آگاه در میان بگذارید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.