مکاتبه · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 2565

روایت‌شده توسط Aisha. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: مکاتبه
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Aisha

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ أَيْمَنَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي أَيْمَنُ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ فَقُلْتُ كُنْتُ غُلاَمًا لِعُتْبَةَ بْنِ أَبِي لَهَبٍ، وَمَاتَ وَوَرِثَنِي بَنُوهُ، وَإِنَّهُمْ بَاعُونِي مِنَ ابْنِ أَبِي عَمْرٍو، فَأَعْتَقَنِي ابْنُ أَبِي عَمْرٍو، وَاشْتَرَطَ بَنُو عُتْبَةَ الْوَلاَءَ‏.‏ فَقَالَتْ دَخَلَتْ بَرِيرَةُ وَهْىَ مُكَاتَبَةٌ فَقَالَتِ اشْتَرِينِي وَأَعْتِقِينِي‏.‏ قَالَتْ نَعَمْ‏.‏ قَالَتْ لاَ يَبِيعُونِي حَتَّى يَشْتَرِطُوا وَلاَئِي‏.‏ فَقَالَتْ لاَ حَاجَةَ لِي بِذَلِكَ‏.‏ فَسَمِعَ بِذَلِكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَوْ بَلَغَهُ، فَذَكَرَ لِعَائِشَةَ، فَذَكَرَتْ عَائِشَةُ مَا قَالَتْ لَهَا، فَقَالَ ‏"‏ اشْتَرِيهَا وَأَعْتِقِيهَا، وَدَعِيهِمْ يَشْتَرِطُونَ مَا شَاءُوا ‏"‏‏.‏ فَاشْتَرَتْهَا عَائِشَةُ فَأَعْتَقَتْهَا وَاشْتَرَطَ أَهْلُهَا الْوَلاَءَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ، وَإِنِ اشْتَرَطُوا مِائَةَ شَرْطٍ ‏"‏‏.‏

ترجمه

ابو نعیم برای ما حدیث کرد، عبدالواحد بن ایمن برای ما حدیث کرد و گفت: پدرم ایمن برایم حدیث کرد و گفت: بر عایشه رضی الله عنها وارد شدم و گفتم:

«من غلام عُتبه بن ابی‌لهب بودم. او مرد و فرزندانش مرا به ارث بردند و سپس مرا به ابن ابی عمرو فروختند. ابن ابی عمرو مرا آزاد کرد، اما فرزندان عُتبه حق وَلاء را برای خود شرط کردند.» عایشه فرمود: «بریره در حالی که مُکاتَبه بود نزد من آمد و گفت: 'مرا بخر و آزاد کن.' گفتم: 'بله.' گفت: 'آن‌ها مرا نمی‌فروشند مگر اینکه وَلاء را برای خود شرط کنند.' گفتم: 'نیازی به این شرط ندارم.' پیامبر ﷺ این ماجرا را شنید یا به ایشان رسید، پس از عایشه درباره آن پرسید. عایشه آنچه بریره گفته بود را بازگو کرد. پیامبر ﷺ فرمود: «او را بخر و آزاد کن، و بگذار هر چه می‌خواهند شرط کنند.» پس عایشه او را خرید و آزاد کرد و خانواده‌اش حق وَلاء را شرط کردند. آنگاه پیامبر ﷺ فرمود: «وَلاء از آنِ کسی است که آزاد کرده است، حتی اگر صد شرط بگذارند.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

حقّ ولاء از آنِ کسی است که برده را آزاد می‌کند.

پیشینه و سبب بیان

ایمن از عایشه دربارهٔ موردی پرسید که وارثان مالک پیشین او پس از آزاد کردنش به دست شخصی دیگر، ولاء را برای خود ادعا کردند. عایشه در پاسخ، ماجرای بریره را نقل کرد که فروشندگان او نیز خواستار ولاء شده بودند.

توضیح واژه‌های دشوار
مکاتبه

قراردادی که در آن برده با مالک خود توافق می‌کند در برابر پرداخت پول، خود را آزاد کند.

ولاء

پیوندی حقوقی که با آزاد کردن برده پدید می‌آید و بر حقوق مربوط به ارث اثر دارد.

آزاد کردن

رها ساختن کسی از بردگی؛ در این ماجرا عایشه پس از خرید بریره او را آزاد می‌کند.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک از این روایت چنین برداشت می‌کنند که ولاء از آنِ کسی است که واقعاً آزادی را محقق می‌کند، نه فروشنده‌ای که آن را به‌عنوان شرط مطرح می‌سازد. اینکه فروشندگان می‌توانند شرط‌هایی بگذارند، به این معنا نیست که هر شرطی از نظر شرعی معتبر است؛ شرطی که با این قاعده تعارض داشته باشد، اثر حقوقی ندارد. مذاهب فقهی پیامدهای دقیق چنین شرط‌هایی را بر اساس قواعد خود بررسی می‌کنند، اما اصل روایت روشن است: ولاء از آنِ آزادکننده است.

درس‌هایی برای امروز
  1. شرایط یک توافق را از پیش روشن کنید و مشخص سازید کدام‌یک از نظر حقوقی معتبرند؛ اگر ابهامی هست، از متخصص مشورت بگیرید.
  2. اجازه ندهید شرطی قراردادی که با یک اصل روشن حقوقی تعارض دارد شما را گمراه کند.
  3. از امکانات خود برای فراهم کردن آزادی و استقلال واقعی برای افراد آسیب‌پذیر بهره بگیرید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.