Sahih al-Bukhari، حدیث 2750
روایتشده توسط Hakim ibn Hizam. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Hakim ibn Hizam
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، وَعُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَعْطَانِي، ثُمَّ سَأَلْتُهُ فَأَعْطَانِي ثُمَّ قَالَ لِي " يَا حَكِيمُ، إِنَّ هَذَا الْمَالَ خَضِرٌ حُلْوٌ، فَمَنْ أَخَذَهُ بِسَخَاوَةِ نَفْسٍ بُورِكَ لَهُ فِيهِ، وَمَنْ أَخَذَهُ بِإِشْرَافِ نَفْسٍ لَمْ يُبَارَكْ لَهُ فِيهِ، وَكَانَ كَالَّذِي يَأْكُلُ وَلاَ يَشْبَعُ، وَالْيَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنَ الْيَدِ السُّفْلَى ". قَالَ حَكِيمٌ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لاَ أَرْزَأُ أَحَدًا بَعْدَكَ شَيْئًا حَتَّى أُفَارِقَ الدُّنْيَا. فَكَانَ أَبُو بَكْرٍ يَدْعُو حَكِيمًا لِيُعْطِيَهُ الْعَطَاءَ فَيَأْبَى أَنْ يَقْبَلَ مِنْهُ شَيْئًا، ثُمَّ إِنَّ عُمَرَ دَعَاهُ لِيُعْطِيَهُ فَيَأْبَى أَنْ يَقْبَلَهُ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الْمُسْلِمِينَ، إِنِّي أَعْرِضُ عَلَيْهِ حَقَّهُ الَّذِي قَسَمَ اللَّهُ لَهُ مِنْ هَذَا الْفَىْءِ فَيَأْبَى أَنْ يَأْخُذَهُ. فَلَمْ يَرْزَأْ حَكِيمٌ أَحَدًا مِنَ النَّاسِ بَعْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى تُوُفِّيَ رَحِمَهُ اللَّهُ.
محمد بن یوسف به ما حدیث نقل کرد، گفت: اوزاعی به ما حدیث نقل کرد، از زهری، از سعید بن مسیب و عروه بن زبیر که حکیم بن حزام رضی الله عنه فرمود: از رسول خدا ﷺ درخواست کردم و ایشان به من دادند؛ سپس دوباره درخواست کردم و باز هم به من دادند. آنگاه به من فرمودند:
«ای حکیم! همانا این مال سبز و شیرین است. هر کس آن را با بزرگواری نفس بگیرد، در آن برکت داده میشود و هر کس آن را با طمع و زیادهخواهی بگیرد، در آن برکت داده نمیشود و مانند کسی است که میخورد اما هرگز سیر نمیشود. دست بالا (دهنده) بهتر از دست پایین (گیرنده) است.» حکیم گفت: عرض کردم: «ای رسول خدا! قسم به آن ذاتی که تو را به حق مبعوث فرموده است، پس از تو تا زمانی که از دنیا بروم، از هیچکس چیزی نخواهم خواست.» پس از آن ابوبکر رضی الله عنه حکیم را فرا میخواند تا به او عطایی بدهد، اما او از پذیرش امتناع میورزید. سپس عمر رضی الله عنه نیز او را فرا خواند تا به او ببخشد، ولی او باز هم نپذیرفت. عمر فرمود: «ای گروه مسلمانان! من حق او را که الله از این فیء برای او مقدر فرموده به او پیشنهاد میکنم، اما او از گرفتن آن سر باز میزند.» بدین ترتیب حکیم پس از پیامبر ﷺ تا هنگام وفاتش از هیچکس چیزی نخواست — الله او را رحمت کند.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
مالِ پربرکت به خرسندی نیاز دارد؛ بخشیدن بهتر از گرفتن با حرص و آز است.
تصویری ادبی از مال که میتواند جذاب و وسوسهانگیز باشد.
پذیرفتن مال بدون حرص و آز و با رضایت درونی.
دستی که میبخشد؛ دستِ پایین دستی است که دریافت میکند.
عالمان کلاسیک از این روایت چنین برداشت کردهاند که مال بهخودیخود نادرست نیست، اما حرص و آز میتواند برکت آن را از میان ببرد. این حدیث خویشتنداری و بینیازی را میستاید، بیآنکه سهمِ بهحق از اموال عمومی را ممنوع بداند؛ زیرا عمر سهم حکیم را حق او میشمارد. بخشیدن فضیلتی برتر از دریافت دانسته شده است، اما این به معنای نکوهش همگانیِ کسی نیست که کمکِ سزاوارِ خود را میپذیرد.
- کمک یا مال را بدون حرص بپذیرید و برای آنچه دریافت میکنید سپاسگزار باشید.
- تمرین کنید در حد توان خود ببخشید، حتی اگر مبلغ آن اندک باشد.
- فقط هنگامی کمک بخواهید که به آن نیاز دارید و سهمِ بهحق خود را از روی غرور رد نکنید.
این روایت از همان باب، بر صبر و خویشتنداری در درخواست و دریافت مال تأکید میکند.
Sahih al-Bukhari · #2749 (Sahih)این روایت صحیح نیز به چگونگی برخورد با دارایی میپردازد و توصیه به خرسندی را کامل میکند.
Sahih al-Bukhari · #2751 (Sahih)این روایت با ترجیح بخشیدن و سفارش به پرهیز از دلبستگیِ حریصانه به مال همسو است.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.