Sahih al-Bukhari، حدیث 2806
روایتشده توسط Anas ibn Malik. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Anas ibn Malik
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدٍ الْخُزَاعِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ حُمَيْدٍ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسًا. حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، حَدَّثَنَا زِيَادٌ، قَالَ حَدَّثَنِي حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ غَابَ عَمِّي أَنَسُ بْنُ النَّضْرِ عَنْ قِتَالِ بَدْرٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، غِبْتُ عَنْ أَوَّلِ قِتَالٍ قَاتَلْتَ الْمُشْرِكِينَ، لَئِنِ اللَّهُ أَشْهَدَنِي قِتَالَ الْمُشْرِكِينَ لَيَرَيَنَّ اللَّهُ مَا أَصْنَعُ، فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ أُحُدٍ وَانْكَشَفَ الْمُسْلِمُونَ قَالَ " اللَّهُمَّ إِنِّي أَعْتَذِرُ إِلَيْكَ مِمَّا صَنَعَ هَؤُلاَءِ ـ يَعْنِي أَصْحَابَهُ ـ وَأَبْرَأُ إِلَيْكَ مِمَّا صَنَعَ هَؤُلاَءِ " ـ يَعْنِي الْمُشْرِكِينَ ـ ثُمَّ تَقَدَّمَ، فَاسْتَقْبَلَهُ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ، فَقَالَ يَا سَعْدُ بْنَ مُعَاذٍ، الْجَنَّةَ، وَرَبِّ النَّضْرِ إِنِّي أَجِدُ رِيحَهَا مِنْ دُونِ أُحُدٍ. قَالَ سَعْدٌ فَمَا اسْتَطَعْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا صَنَعَ. قَالَ أَنَسٌ فَوَجَدْنَا بِهِ بِضْعًا وَثَمَانِينَ ضَرْبَةً بِالسَّيْفِ أَوْ طَعْنَةً بِرُمْحٍ أَوْ رَمْيَةً بِسَهْمٍ، وَوَجَدْنَاهُ قَدْ قُتِلَ وَقَدْ مَثَّلَ بِهِ الْمُشْرِكُونَ، فَمَا عَرَفَهُ أَحَدٌ إِلاَّ أُخْتُهُ بِبَنَانِهِ. قَالَ أَنَسٌ كُنَّا نَرَى أَوْ نَظُنُّ أَنَّ هَذِهِ الآيَةَ نَزَلَتْ فِيهِ وَفِي أَشْبَاهِهِ {مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ} إِلَى آخِرِ الآيَةِ. وَقَالَ إِنَّ أُخْتَهُ وَهْىَ تُسَمَّى الرُّبَيِّعَ كَسَرَتْ ثَنِيَّةَ امْرَأَةٍ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْقِصَاصِ، فَقَالَ أَنَسٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ، وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لاَ تُكْسَرُ ثَنِيَّتُهَا. فَرَضُوا بِالأَرْشِ وَتَرَكُوا الْقِصَاصَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ مِنْ عِبَادِ اللَّهِ مَنْ لَوْ أَقْسَمَ عَلَى اللَّهِ لأَبَرَّهُ ".
محمد بن سعید خزاعی به ما حدیث کرد، عبدالأعلی به ما حدیث کرد، از حمید که گفت: از انس پرسیدم. عمرو بن زُراره به ما حدیث کرد، زیاد به ما حدیث کرد که گفت: حمید طویل برایم از انس رضیاللهعنه روایت کرد که فرمود: عمویم انس بن نضر در جنگ بدر غایب بود. پس گفت:
«ای رسول خدا ﷺ! من در نخستین نبردی که با مشرکان جنگیدی غایب بودم. اگر خداوند مرا در نبرد با مشرکان حاضر گرداند، قطعاً خداوند خواهد دید که چه میکنم.» چون روز اُحد فرا رسید و مسلمانان پراکنده شدند، او گفت: «بار خدایا! من از آنچه اینان (یعنی یارانش) کردند به سوی تو عذر میخواهم و از آنچه اینان (یعنی مشرکان) کردند به سوی تو بیزاری میجویم.» سپس پیش رفت و سعد بن معاذ با او روبرو شد. او گفت: «ای سعد بن معاذ! به پروردگار نضر سوگند! بهشت! من بوی آن را از پشت کوه احد احساس میکنم.» سعد گفت: ای رسول خدا ﷺ! نتوانستم کاری را که او انجام داد، انجام دهم. انس گفت: ما بر بدن او بیش از هشتاد ضربه شمشیر یا نیزه یا تیر یافتیم. او را شهید یافتیم در حالی که مشرکان مثلهاش کرده بودند و هیچکس جز خواهرش او را نشناخت؛ خواهرش نیز او را از انگشتانش شناخت. انس گفت: ما گمان میکردیم یا میپنداشتیم که این آیه درباره او و امثال او نازل شده است: {از میان مؤمنان مردانی هستند که بر سر عهدی که با خدا بستند صادقانه ایستادهاند} تا پایان آیه. انس همچنین گفت: خواهرش که رُبَیِّع نام داشت، دندان پیشین زنی را شکست. رسول خدا ﷺ به قصاص حکم دادند. انس عرض کرد: ای رسول خدا ﷺ! سوگند به آنکه تو را به حق مبعوث کرد، هرگز دندان او شکسته نخواهد شد. سپس اولیای دم به دریافت دیه راضی شدند و از قصاص گذشتند. آنگاه رسول خدا ﷺ فرمودند: «از بندگان خدا کسانی هستند که اگر بر خدا سوگند یاد کنند، خداوند سوگندشان را محقق میسازد.»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
انس بن نضر به عهد خود با خدا وفادار ماند و صادقانه مشتاق بهشت بود.
انس بن نضر در جنگ بدر حضور نداشت و وعده داد که اگر در نبردی دیگر شرکت کند، خداوند کردار او را خواهد دید. در اُحد، هنگامی که مسلمانان عقبنشینی کردند، پیش رفت و به شهادت رسید. روایت همچنین میگوید خواهرش، رُبَیِّع، دندان پیشین زنی را شکست و خانواده آن زن سرانجام بهجای قصاص، دیه را پذیرفت.
مجازات متقابل قانونی برای آسیب یا جرم، در چارچوب قواعد دادرسی اسلامی.
غرامت مالیِ تعیینشده برای آسیب بدنی.
صادقانه و پایدار ماندن بر وعده و فرمانبرداری از خداوند.
عالمان از این ماجرا بر اهمیت نیت صادقانه، وفاداری به وعده و پایداری در دشواریها تأکید میکنند. سخن انس درباره بهشت، باور نیرومند و اشتیاق او به پاداش خداوند را نشان میدهد؛ اما اجازهای همگانی برای جستوجوی خطر یا برانگیختن دیگران به جنگ نیست. سخن درباره کسانی که سوگندهایشان محقق میشود، به پرهیزگاری ویژه اشاره دارد؛ این سخن سوگند را خودبهخود بر خداوند واجب نمیکند و به کسی حق نمیدهد چیزی را بر او تحمیل کند. بخش پایانی نیز نشان میدهد که میتوان قصاص را مطالبه کرد، اما زیاندیده میتواند از آن بگذرد و غرامت را بپذیرد.
- وعدهای صادقانه به خدا بدهید و همین امروز آن را به رفتار نیک و پایداری تبدیل کنید.
- در برابر بیعدالتی، نخست راهحلی عادلانه بجویید؛ میتوان قصاص را مطالبه کرد، اما بخشش یا پذیرش غرامتی مورد توافق نیز ممکن است.
- شجاعت را با مسئولیت همراه کنید: فداکاری دیگران را ارج نهید، بیآنکه بیمحابا خود را در معرض خطر قرار دهید.
این روایت در زنجیره نقل و گزارش انس بن نضر با روایت دیگر مشترک است و در کنار آن، زمینه بیشتری درباره رفتار او و رویدادهای اُحد فراهم میکند.
Sahih al-Bukhari · #2783 (Sahih)این حدیث جهاد را با نیت پیوند میدهد و روشن میسازد که تلاش در راه خدا از نیت درونی درست جدا نیست.
Sahih al-Bukhari · #2786 (Sahih)این روایت درباره برترین شکل تلاش سخن میگوید و اشتیاق به پاداش الهی را در زمینهای گستردهتر قرار میدهد.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.