Sahih al-Bukhari، حدیث 3364
روایتشده توسط Abdullah ibn Abbas. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Abdullah ibn Abbas
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
وَحَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ، وَكَثِيرِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ،، يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى الآخَرِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَوَّلَ مَا اتَّخَذَ النِّسَاءُ الْمِنْطَقَ مِنْ قِبَلِ أُمِّ إِسْمَاعِيلَ، اتَّخَذَتْ مِنْطَقًا لَتُعَفِّيَ أَثَرَهَا عَلَى سَارَةَ، ثُمَّ جَاءَ بِهَا إِبْرَاهِيمُ، وَبِابْنِهَا إِسْمَاعِيلَ وَهْىَ تُرْضِعُهُ حَتَّى وَضَعَهُمَا عِنْدَ الْبَيْتِ عِنْدَ دَوْحَةٍ، فَوْقَ زَمْزَمَ فِي أَعْلَى الْمَسْجِدِ، وَلَيْسَ بِمَكَّةَ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ، وَلَيْسَ بِهَا مَاءٌ، فَوَضَعَهُمَا هُنَالِكَ، وَوَضَعَ عِنْدَهُمَا جِرَابًا فِيهِ تَمْرٌ وَسِقَاءً فِيهِ مَاءٌ، ثُمَّ قَفَّى إِبْرَاهِيمُ مُنْطَلِقًا فَتَبِعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَقَالَتْ يَا إِبْرَاهِيمُ أَيْنَ تَذْهَبُ وَتَتْرُكُنَا بِهَذَا الْوَادِي الَّذِي لَيْسَ فِيهِ إِنْسٌ وَلاَ شَىْءٌ فَقَالَتْ لَهُ ذَلِكَ مِرَارًا، وَجَعَلَ لاَ يَلْتَفِتُ إِلَيْهَا فَقَالَتْ لَهُ آللَّهُ الَّذِي أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ نَعَمْ. قَالَتْ إِذًا لاَ يُضَيِّعُنَا. ثُمَّ رَجَعَتْ، فَانْطَلَقَ إِبْرَاهِيمُ حَتَّى إِذَا كَانَ عِنْدَ الثَّنِيَّةِ حَيْثُ لاَ يَرَوْنَهُ اسْتَقْبَلَ بِوَجْهِهِ الْبَيْتَ، ثُمَّ دَعَا بِهَؤُلاَءِ الْكَلِمَاتِ وَرَفَعَ يَدَيْهِ، فَقَالَ {رَبَّنَا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ} حَتَّى بَلَغَ {يَشْكُرُونَ}. وَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تُرْضِعُ إِسْمَاعِيلَ، وَتَشْرَبُ مِنْ ذَلِكَ الْمَاءِ، حَتَّى إِذَا نَفِدَ مَا فِي السِّقَاءِ عَطِشَتْ وَعَطِشَ ابْنُهَا، وَجَعَلَتْ تَنْظُرُ إِلَيْهِ يَتَلَوَّى ـ أَوْ قَالَ يَتَلَبَّطُ ـ فَانْطَلَقَتْ كَرَاهِيَةَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَيْهِ، فَوَجَدَتِ الصَّفَا أَقْرَبَ جَبَلٍ فِي الأَرْضِ يَلِيهَا، فَقَامَتْ عَلَيْهِ ثُمَّ اسْتَقْبَلَتِ الْوَادِيَ تَنْظُرُ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا، فَهَبَطَتْ مِنَ، الصَّفَا حَتَّى إِذَا بَلَغَتِ الْوَادِيَ رَفَعَتْ طَرَفَ دِرْعِهَا، ثُمَّ سَعَتْ سَعْىَ الإِنْسَانِ الْمَجْهُودِ، حَتَّى جَاوَزَتِ الْوَادِيَ، ثُمَّ أَتَتِ الْمَرْوَةَ، فَقَامَتْ عَلَيْهَا وَنَظَرَتْ هَلْ تَرَى أَحَدًا، فَلَمْ تَرَ أَحَدًا، فَفَعَلَتْ ذَلِكَ سَبْعَ مَرَّاتٍ ـ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " فَذَلِكَ سَعْىُ النَّاسِ بَيْنَهُمَا ". ـ فَلَمَّا أَشْرَفَتْ عَلَى الْمَرْوَةِ سَمِعَتْ صَوْتًا، فَقَالَتْ صَهٍ. تُرِيدَ نَفْسَهَا، ثُمَّ تَسَمَّعَتْ، فَسَمِعَتْ أَيْضًا، فَقَالَتْ قَدْ أَسْمَعْتَ، إِنْ كَانَ عِنْدَكَ غِوَاثٌ. فَإِذَا هِيَ بِالْمَلَكِ، عِنْدَ مَوْضِعِ زَمْزَمَ، فَبَحَثَ بِعَقِبِهِ ـ أَوْ قَالَ بِجَنَاحِهِ ـ حَتَّى ظَهَرَ الْمَاءُ، فَجَعَلَتْ تُحَوِّضُهُ وَتَقُولُ بِيَدِهَا هَكَذَا، وَجَعَلَتْ تَغْرِفُ مِنَ الْمَاءِ فِي سِقَائِهَا، وَهْوَ يَفُورُ بَعْدَ مَا تَغْرِفُ ـ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " يَرْحَمُ اللَّهُ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ لَوْ تَرَكَتْ زَمْزَمَ ـ أَوْ قَالَ لَوْ لَمْ تَغْرِفْ مِنَ الْمَاءِ ـ لَكَانَتْ زَمْزَمُ عَيْنًا مَعِينًا ". ـ قَالَ فَشَرِبَتْ وَأَرْضَعَتْ وَلَدَهَا، فَقَالَ لَهَا الْمَلَكُ لاَ تَخَافُوا الضَّيْعَةَ، فَإِنَّ هَا هُنَا بَيْتَ اللَّهِ، يَبْنِي هَذَا الْغُلاَمُ، وَأَبُوهُ، وَإِنَّ اللَّهَ لاَ يُضِيعُ أَهْلَهُ. وَكَانَ الْبَيْتُ مُرْتَفِعًا مِنَ الأَرْضِ كَالرَّابِيَةِ، تَأْتِيهِ السُّيُولُ فَتَأْخُذُ عَنْ يَمِينِهِ وَشِمَالِهِ، فَكَانَتْ كَذَلِكَ، حَتَّى مَرَّتْ بِهِمْ رُفْقَةٌ مِنْ جُرْهُمَ ـ أَوْ أَهْلُ بَيْتٍ مِنْ جُرْهُمَ ـ مُقْبِلِينَ مِنْ طَرِيقِ كَدَاءٍ فَنَزَلُوا فِي أَسْفَلِ مَكَّةَ، فَرَأَوْا طَائِرًا عَائِفًا. فَقَالُوا إِنَّ هَذَا الطَّائِرَ لَيَدُورُ عَلَى مَاءٍ، لَعَهْدُنَا بِهَذَا الْوَادِي وَمَا فِيهِ مَاءٌ، فَأَرْسَلُوا جَرِيًّا أَوْ جَرِيَّيْنِ، فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ، فَرَجَعُوا فَأَخْبَرُوهُمْ بِالْمَاءِ، فَأَقْبَلُوا، قَالَ وَأُمُّ إِسْمَاعِيلَ عِنْدَ الْمَاءِ فَقَالُوا أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَنْزِلَ عِنْدَكِ فَقَالَتْ نَعَمْ، وَلَكِنْ لاَ حَقَّ لَكُمْ فِي الْمَاءِ. قَالُوا نَعَمْ. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " فَأَلْفَى ذَلِكَ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ، وَهْىَ تُحِبُّ الإِنْسَ " فَنَزَلُوا وَأَرْسَلُوا إِلَى أَهْلِيهِمْ، فَنَزَلُوا مَعَهُمْ حَتَّى إِذَا كَانَ بِهَا أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْهُمْ، وَشَبَّ الْغُلاَمُ، وَتَعَلَّمَ الْعَرَبِيَّةَ مِنْهُمْ، وَأَنْفَسَهُمْ وَأَعْجَبَهُمْ حِينَ شَبَّ، فَلَمَّا أَدْرَكَ زَوَّجُوهُ امْرَأَةً مِنْهُمْ، وَمَاتَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ، فَجَاءَ إِبْرَاهِيمُ، بَعْدَ مَا تَزَوَّجَ إِسْمَاعِيلُ يُطَالِعُ تَرِكَتَهُ، فَلَمْ يَجِدْ إِسْمَاعِيلَ، فَسَأَلَ امْرَأَتَهُ عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا. ثُمَّ سَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِشَرٍّ، نَحْنُ فِي ضِيقٍ وَشِدَّةٍ. فَشَكَتْ إِلَيْهِ. قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلاَمَ، وَقُولِي لَهُ يُغَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِهِ. فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ، كَأَنَّهُ آنَسَ شَيْئًا، فَقَالَ هَلْ جَاءَكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ، جَاءَنَا شَيْخٌ كَذَا وَكَذَا، فَسَأَلَنَا عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ، وَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا فِي جَهْدٍ وَشِدَّةٍ. قَالَ فَهَلْ أَوْصَاكِ بِشَىْءٍ قَالَتْ نَعَمْ، أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ السَّلاَمَ، وَيَقُولُ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ. قَالَ ذَاكِ أَبِي وَقَدْ أَمَرَنِي أَنْ أُفَارِقَكِ الْحَقِي بِأَهْلِكِ. فَطَلَّقَهَا، وَتَزَوَّجَ مِنْهُمْ أُخْرَى، فَلَبِثَ عَنْهُمْ إِبْرَاهِيمُ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ أَتَاهُمْ بَعْدُ، فَلَمْ يَجِدْهُ، فَدَخَلَ عَلَى امْرَأَتِهِ، فَسَأَلَهَا عَنْهُ. فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا. قَالَ كَيْفَ أَنْتُمْ وَسَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ، وَهَيْئَتِهِمْ. فَقَالَتْ نَحْنُ بِخَيْرٍ وَسَعَةٍ. وَأَثْنَتْ عَلَى اللَّهِ. فَقَالَ مَا طَعَامُكُمْ قَالَتِ اللَّحْمُ. قَالَ فَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتِ الْمَاءُ. فَقَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي اللَّحْمِ وَالْمَاءِ. قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ يَوْمَئِذٍ حَبٌّ، وَلَوْ كَانَ لَهُمْ دَعَا لَهُمْ فِيهِ ". قَالَ فَهُمَا لاَ يَخْلُو عَلَيْهِمَا أَحَدٌ بِغَيْرِ مَكَّةَ إِلاَّ لَمْ يُوَافِقَاهُ. قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلاَمَ، وَمُرِيهِ يُثْبِتُ عَتَبَةَ بَابِهِ، فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ قَالَ هَلْ أَتَاكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ أَتَانَا شَيْخٌ حَسَنُ الْهَيْئَةِ، وَأَثْنَتْ عَلَيْهِ، فَسَأَلَنِي عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ، فَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا بِخَيْرٍ. قَالَ فَأَوْصَاكِ بِشَىْءٍ قَالَتْ نَعَمْ، هُوَ يَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلاَمَ، وَيَأْمُرُكَ أَنْ تُثْبِتَ عَتَبَةَ بَابِكَ. قَالَ ذَاكِ أَبِي، وَأَنْتِ الْعَتَبَةُ، أَمَرَنِي أَنْ أُمْسِكَكِ. ثُمَّ لَبِثَ عَنْهُمْ مَا شَاءَ اللَّهُ، ثُمَّ جَاءَ بَعْدَ ذَلِكَ، وَإِسْمَاعِيلُ يَبْرِي نَبْلاً لَهُ تَحْتَ دَوْحَةٍ قَرِيبًا مِنْ زَمْزَمَ، فَلَمَّا رَآهُ قَامَ إِلَيْهِ، فَصَنَعَا كَمَا يَصْنَعُ الْوَالِدُ بِالْوَلَدِ وَالْوَلَدُ بِالْوَالِدِ، ثُمَّ قَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ، إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِأَمْرٍ. قَالَ فَاصْنَعْ مَا أَمَرَكَ رَبُّكَ. قَالَ وَتُعِينُنِي قَالَ وَأُعِينُكَ. قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ هَا هُنَا بَيْتًا. وَأَشَارَ إِلَى أَكَمَةٍ مُرْتَفِعَةٍ عَلَى مَا حَوْلَهَا. قَالَ فَعِنْدَ ذَلِكَ رَفَعَا الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ، فَجَعَلَ إِسْمَاعِيلُ يَأْتِي بِالْحِجَارَةِ، وَإِبْرَاهِيمُ يَبْنِي، حَتَّى إِذَا ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ جَاءَ بِهَذَا الْحَجَرِ فَوَضَعَهُ لَهُ، فَقَامَ عَلَيْهِ وَهْوَ يَبْنِي، وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ، وَهُمَا يَقُولاَنِ {رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ}. قَالَ فَجَعَلاَ يَبْنِيَانِ حَتَّى يَدُورَا حَوْلَ الْبَيْتِ، وَهُمَا يَقُولاَنِ {رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ }.
و برایم حدیث کرد عبدالله بن محمد، و برایمان حدیث کرد عبدالرزاق، و خبر داد ما را معمر، از ایوب سختیانی و کثیر بن کثیر بن مطلب بن ابی وداعه، که یکی از آن دو بر دیگری میافزود، از سعید بن جبیر، که ابن عباس گفت: نخستین زنی که کمربند بست، مادر اسماعیل بود؛ او کمربندی بست تا رد پای خود را بر ساره پوشیده دارد. سپس ابراهیم او را همراه با پسرش اسماعیل آورد در حالی که او را شیر میداد، تا اینکه آنان را نزد خانه، زیر درختی بالای زمزم در بلندترین نقطه مسجد قرار داد. در آن روز هیچ کس در مکه نبود و آبی نیز در آنجا یافت نمیشد. پس آنان را در آنجا نشاند و نزد ایشان مشکینی حاوی خرما و مشک کوچکی پر از آب گذاشت، سپس ابراهیم روی برگرداند و راه افتاد. مادر اسماعیل به دنبال او رفت و گفت:
«ای ابراهیم! کجا میروی و ما را در این وادی رها میکنی که نه انسی در آن است و نه چیزی؟» این سخن را بارها به او گفت، اما ابراهیم به سوی او برنگشت. زن پرسید: «آیا الله تو را به این کار امر کرده است؟» گفت: «آری.» زن گفت: «پس الله ما را ضایع نخواهد کرد.» سپس بازگشت. ابراهیم رفت تا وقتی به ثنیه رسید، جایی که دیگر او را نمیدیدند، رو به سوی خانه کرد و دستهایش را بالا برد و با این کلمات دعا نمود: {رَبَّنَا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ} تا رسید به {يَشْكُرُونَ}. مادر اسماعیل همچنان اسماعیل را شیر میداد و از آن آب مینوشید، تا وقتی آب مشک تمام شد، هم خودش تشنه شد و هم پسرش. زن نگاهش میکرد که فرزندش از شدت تشنگی میپیچید - یا گفت: دست و پا میزد - پس از کنار او دور شد چون تاب دیدنش را نداشت. صفا را نزدیکترین کوه به خود یافت، بر آن ایستاد و رو به وادی کرد تا ببیند آیا کسی را میبیند، اما کسی را ندید. از صفا پایین آمد و چون به وادی رسید، دامن لباسش را بالا زد و مانند انسانی درمانده و خسته دوید تا از وادی گذشت و به مروه رسید. بر آن ایستاد و نگریست تا شاید کسی را ببیند، اما کسی را ندید. این کار را هفت بار تکرار کرد. ابن عباس گفت: پیامبر ﷺ فرمود: «و این همان سعی مردم میان آن دو است.» وقتی بر فراز مروه رسید، صدایی شنید و با خود گفت: «هیس!» و ساکت شد تا گوش دهد. دوباره صدا را شنید و گفت: «صدایت را شنیدم؛ اگر کمکی از دستت برمیآید، دریغ مدار.» ناگاه فرشتهای را در جایگاه زمزم دید که با پاشنهاش - یا گفت: با بال خود - زمین را میکاوید تا آب جاری شد. زن شروع کرد به حوضچه ساختن دور آن با دستش و آب را با دست در مشک خود میریخت، در حالی که آب پس از برداشتن او همچنان میجوشید. ابن عباس گفت: پیامبر ﷺ فرمود: «الله مادر اسماعیل را رحمت کند! اگر زمزم را رها میکرد - یا گفت: اگر از آب برنمیداشت - زمزم چشمهای روان بر روی زمین میشد.» راوی گفت: پس زن نوشید و فرزندش را شیر داد. فرشته به او گفت: «از گم شدن و نابودی نترسید، زیرا اینجا خانه الله است که این پسر و پدرش آن را بنا خواهند کرد و الله هرگز اهل خود را ضایع نمیکند.» در آن زمان خانه مانند تپهای از زمین بلند بود و سیلابها میآمدند و از راست و چپ آن میگذشتند. وضعیت بدین منوال بود تا اینکه گروهی از جرهم - یا خانوادهای از جرهم - که از راه کداء میآمدند، از آنجا عبور کردند و در پایین مکه فرود آمدند. پرندهای را دیدند که گرداگرد جایی میپرید. گفتند: «این پرنده قطعاً بر گرد آبی میچرخد، در حالی که ما به یاد داریم در این وادی آبی نیست.» یک یا دو نفر را فرستادند و آنان آب را یافتند. بازگشتند و خبر آب را دادند، پس همه به سوی آن آمدند. راوی گفت: مادر اسماعیل نزد آب بود. گفتند: «آیا اجازه میدهی نزد تو فرود آییم؟» گفت: «آری، اما حقی در آب ندارید.» گفتند: «باشد.» ابن عباس گفت: پیامبر ﷺ فرمود: «این وضعیت برای مادر اسماعیل خوشایند افتاد، چرا که او انس با مردم را دوست داشت.» پس آنان فرود آمدند و به خانوادههایشان پیام فرستادند و آنان نیز آمده و با ایشان ساکن شدند تا اینکه چندین خانوار از آنان در آنجا مستقر گشتند. پسر بزرگ شد و زبان عربی را از آنان آموخت و چون جوان شد، مورد رغبت و تحسین ایشان قرار گرفت. وقتی به سن بلوغ رسید، زنی از میان خودشان را به ازدواج او درآوردند و مادر اسماعیل وفات یافت. ابراهیم پس از ازدواج اسماعیل آمد تا از حال خانوادهاش جویا شود، اما اسماعیل را نیافت. از همسرش درباره او پرسید، زن گفت: «برای جستجوی رزق ما بیرون رفته است.» سپس از وضع زندگی و معیشتشان پرسید، زن گفت: «ما در بدبختی هستیم، در تنگی و سختی به سر میبریم» و نزد او شکایت کرد. ابراهیم گفت: «وقتی شوهرت آمد، سلام مرا به او برسان و بگو آستانه درش را تغییر دهد.» وقتی اسماعیل آمد، گویی چیزی حس کرد و پرسید: «آیا کسی پیش شما آمده است؟» زن گفت: «آری، پیری فلان و فلان گونه آمد و از تو پرسید و من خبر دادم، و از وضع زندگیمان پرسید و من گفتم در رنج و سختی هستیم.» اسماعیل گفت: «آیا وصیتی به تو کرد؟» زن گفت: «آری، دستور داد سلامش را به تو برسانم و بگوید آستانه درت را عوض کن.» اسماعیل گفت: «آن شخص پدرم بود و به من دستور داده تو را جدا کنم؛ به خانوادهات ملحق شو.» پس او را طلاق داد و زن دیگری از میان آنان گرفت. ابراهیم مدتی که الله خواست از آنان دور ماند، سپس دوباره آمد اما اسماعیل را نیافت. نزد همسرش رفت و از او درباره اسماعیل پرسید. زن گفت: «برای جستجوی رزق ما بیرون رفته است.» ابراهیم پرسید: «حال شما چگونه است؟» و از معیشت و وضعیتشان جویا شد. زن گفت: «ما در خیر و فراوانی هستیم» و الله را ستایش کرد. ابراهیم پرسید: «خوراکتان چیست؟» گفت: «گوشت.» پرسید: «نوشیدنیتان چیست؟» گفت: «آب.» ابراهیم گفت: «اللهم! در گوشت و آبشان برکت ده.» پیامبر ﷺ فرمود: «در آن روز غلهای نداشتند، و اگر داشتند، برایشان در آن نیز دعا میکرد.» راوی گفت: «هیچ کس در جایی غیر از مکه تنها به این دو قناعت نکند مگر اینکه با او سازگار نباشد.» ابراهیم گفت: «وقتی شوهرت آمد، سلام مرا به او برسان و بگو آستانه درش را محکم نگه دارد.» وقتی اسماعیل آمد، پرسید: «آیا کسی پیش شما آمده است؟» زن گفت: «آری، پیری خوشسیما آمد» و او را ستود، «و از تو پرسید و من خبر دادم، و از وضع زندگیمان پرسید و من گفتم در خیر و خوشی هستیم.» اسماعیل گفت: «آیا وصیتی به تو کرد؟» زن گفت: «آری، سلامش را به تو رساند و دستور داد آستانه درت را محکم نگه داری.» اسماعیل گفت: «آن شخص پدرم بود و تو همان آستانه هستی؛ به من دستور داده تو را نگه دارم.» سپس ابراهیم مدتی که الله خواست از آنان دور ماند، و بعد از آن آمد در حالی که اسماعیل زیر درختی نزدیک زمزم نشسته و تیرهایش را میتراشید. وقتی او را دید، برخاست و به استقبالش رفت و آن دو با یکدیگر همان کردند که پدر با فرزند و فرزند با پدر میکند. سپس ابراهیم گفت: «ای اسماعیل! الله مرا به کاری امر کرده است.» اسماعیل گفت: «آنچه پروردگارت امر کرده انجام ده.» ابراهیم گفت: «آیا مرا یاری میکنی؟» اسماعیل گفت: «تو را یاری میکنم.» ابراهیم گفت: «الله مرا امر کرده که در اینجا خانهای بسازم» و به تپهای که از اطرافش بلندتر بود اشاره کرد. راوی گفت: در آن هنگام پایههای خانه را بالا بردند؛ اسماعیل سنگ میآورد و ابراهیم میساخت، تا وقتی بنا بلند شد، اسماعیل این سنگ را آورد و برای او نهاد. ابراهیم بر آن ایستاد و به ساختن ادامه داد و اسماعیل سنگها را به دستش میداد، در حالی که هر دو میگفتند: {رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ}. راوی گفت: پس هر دو به ساختن ادامه دادند و گرد خانه میچرخیدند و میگفتند: {رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ}.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
الله به هاجر و اسماعیل روزی رساند و آن دو را به ساخت کعبه واداشت.
اعتماد به الله، همراه با انجام آنچه در توان انسان است.
هفت بار رفتوآمد میان صفا و مروه که بخشی از مناسک حج و عمره است.
استعارهای که ابراهیم ﷺ با آن پسرش را به پایاندادن یا حفظ ازدواجش ترغیب کرد.
عالمان از داستان هاجر الگویی از توکل به الله همراه با تلاش برداشت میکنند: او برای کمک جستوجو کرد و میان دو کوه رفتوآمد کرد، سپس الله روزیاش داد. سعی یادآور عمل اوست و از مناسک حج و عمره به شمار میرود. این داستان همچنین تأکید میکند که والدین فرزندانشان را به فرمانبرداری از الله فراخوانند و عبادت، مانند ساخت کعبه، با فروتنی و دعای پذیرش انجام شود.
- به الله توکل کنید، اما خودتان نیز برای جستوجوی کمک و راهحل، گامهای مجاز را بردارید.
- از الله برکت در روزیتان را بخواهید و هنگامی که اوضاع خوب است، شکرگزارش باشید.
- برای هدفهای نیک با یکدیگر همکاری کنید و از الله بخواهید تلاشهایتان را بپذیرد.
این روایت از همان باب، آن هم به تاریخ ابراهیم و خانوادهاش میپردازد.
Sahih al-Bukhari · #3365 (Sahih)این روایت با ساخت خانهٔ خدا به دست ابراهیم و اسماعیل پیوند دارد.
40 Hadith van an-Nawawi · #19 (Sahih)این حدیث میآموزد که به الله توکل کنیم و همزمان گامهای مناسب برداریم، چنانکه هاجر چنین کرد.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.