Sahih al-Bukhari، حدیث 347
روایتشده توسط Abdullah ibn Mas'ud. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Abdullah ibn Mas'ud
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلاَمٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، قَالَ كُنْتُ جَالِسًا مَعَ عَبْدِ اللَّهِ وَأَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ فَقَالَ لَهُ أَبُو مُوسَى لَوْ أَنَّ رَجُلاً أَجْنَبَ، فَلَمْ يَجِدِ الْمَاءَ شَهْرًا، أَمَا كَانَ يَتَيَمَّمُ وَيُصَلِّي فَكَيْفَ تَصْنَعُونَ بِهَذِهِ الآيَةِ فِي سُورَةِ الْمَائِدَةِ {فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا} فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَوْ رُخِّصَ لَهُمْ فِي هَذَا لأَوْشَكُوا إِذَا بَرَدَ عَلَيْهِمُ الْمَاءُ أَنْ يَتَيَمَّمُوا الصَّعِيدَ. قُلْتُ وَإِنَّمَا كَرِهْتُمْ هَذَا لِذَا قَالَ نَعَمْ. فَقَالَ أَبُو مُوسَى أَلَمْ تَسْمَعْ قَوْلَ عَمَّارٍ لِعُمَرَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَاجَةٍ فَأَجْنَبْتُ، فَلَمْ أَجِدِ الْمَاءَ، فَتَمَرَّغْتُ فِي الصَّعِيدِ كَمَا تَمَرَّغُ الدَّابَّةُ، فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " إِنَّمَا كَانَ يَكْفِيكَ أَنْ تَصْنَعَ هَكَذَا ". فَضَرَبَ بِكَفِّهِ ضَرْبَةً عَلَى الأَرْضِ ثُمَّ نَفَضَهَا، ثُمَّ مَسَحَ بِهَا ظَهْرَ كَفِّهِ بِشِمَالِهِ، أَوْ ظَهْرَ شِمَالِهِ بِكَفِّهِ، ثُمَّ مَسَحَ بِهِمَا وَجْهَهُ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ أَفَلَمْ تَرَ عُمَرَ لَمْ يَقْنَعْ بِقَوْلِ عَمَّارٍ وَزَادَ يَعْلَى عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ شَقِيقٍ كُنْتُ مَعَ عَبْدِ اللَّهِ وَأَبِي مُوسَى فَقَالَ أَبُو مُوسَى أَلَمْ تَسْمَعْ قَوْلَ عَمَّارٍ لِعُمَرَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَنِي أَنَا وَأَنْتَ فَأَجْنَبْتُ فَتَمَعَّكْتُ بِالصَّعِيدِ، فَأَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْنَاهُ فَقَالَ " إِنَّمَا كَانَ يَكْفِيكَ هَكَذَا ". وَمَسَحَ وَجْهَهُ وَكَفَّيْهِ وَاحِدَةً
محمد بن سلام به ما حدیث کرد و گفت: ابومعاویه از اعمش، از شقیق خبر داد که گفت: در محضر عبدالله و ابوموسی اشعری نشسته بودم. ابوموسی به او گفت:
«اگر مردی جنب شود و یک ماه آب نیابد، آیا تیمم نمیکند و نماز نمیخواند؟ پس درباره این آیه در سوره مائده {فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا} چه میگویید؟» عبدالله پاسخ داد: «اگر در این باره به آنان رخصت داده میشد، بیم آن بود که هرگاه آب برایشان سرد باشد، با خاک تیمم کنند.» گفتم: «آیا تنها به همین دلیل از این کار کراهت داشتید؟» گفت: «بله.» ابوموسی گفت: «آیا سخن عمار را به عمر نشنیدی؟ گفت: رسول خدا ﷺ مرا برای کاری فرستادند، من جنب شدم و آب نیافتم، پس مانند چارپایان در خاک غلت زدم. چون این ماجرا را به پیامبر ﷺ گفتم، فرمودند: همانا همین مقدار تو را بسنده بود.» سپس با دست خود ضربهای آرام بر زمین زدند و آن را تکاندند، آنگاه پشت دست راست را با دست چپ یا پشت دست چپ را با دست راست مسح کردند و سپس با هر دو دست صورتشان را مسح نمودند.» عبدالله گفت: «آیا ندیدی که عمر به گفته عمار قانع نشد؟» و یعلی از اعمش، از شقیق افزود: من همراه عبدالله و ابوموسی بودم. ابوموسی گفت: «آیا سخن عمار را به عمر نشنیدی؟ گفت: رسول خدا ﷺ من و تو را فرستادند، من جنب شدم و در خاک غلت زدم. سپس نزد رسول خدا ﷺ آمدیم و ایشان را خبر دادیم، پس فرمودند: همانا همین مقدار تو را بسنده بود؛ و صورت و دو دست خود را یکبار مسح کردند.»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
در نبود آب، تیمم ساده با خاک پاک کافی است.
عمار بن یاسر روایت کرد که در سفری به فرمان پیامبر ﷺ دچار جنابت شد و آبی نیافت. خود را در خاک غلتاند و بعداً از پیامبر ﷺ پرسید که چگونه باید عمل میکرد.
حالت ناپاکی بزرگ شرعی که در حالت عادی غسل کامل برای رفع آن لازم است.
طهارت شرعی با خاک پاک، هنگامی که آب در دسترس نیست یا استفاده از آن ممکن نیست.
خاک پاک یا سطح پاکی از زمین که برای تیمم به کار میرود.
عالمان از روایت عمار نتیجه میگیرند که در نبود آب، تیمم برای جنابت نیز کافی است. عمل پیامبر ﷺ در این روایت، یکبار زدن دست بر خاک و مسح صورت و دستها را شرح میدهد. عبدالله بن مسعود از بیم آنکه مردم از این استثنا سوءاستفاده کنند اعتراض کرد؛ ابوموسی به متن روشن و نمونه عمار استناد کرد. مذاهب فقهی درباره جزئیاتی مانند محدوده مسح و شمار ضربهها اختلاف دارند، اما میپذیرند که هرگاه شرایط تیمم فراهم باشد، تیمم جایگزین میشود.
- اگر آب در دسترس نیست، از دانش معتبر درباره تیمم راهنمایی بگیرید و مطابق دستورهای معتبر آن را انجام دهید.
- نباید یک رخصت دینی را از روی آسانگیری گسترش داد یا نادیده گرفت؛ در این باره از دلیل و توضیح اهل دانش پیروی کنید.
- اگر درباره عملی عبادیِ مربوط به طهارت تردید دارید، به عالمی واجد صلاحیت مراجعه کنید، نه اینکه خودسرانه دامنه رخصت را محدود کنید.
این روایت نیز به این پرسش میپردازد که آیا شخصِ دچار جنابت در نبود آب میتواند تیمم کند و نماز بخواند.
Sahih al-Bukhari · #345 (Sahih)ابوموسی و عبدالله در اینجا نیز درباره وظیفه کسی که آب ندارد و چگونگی تطبیق آیات تیمم گفتوگو میکنند.
Sahih al-Bukhari · #338 (Sahih)این روایت نقل میکند که پیامبر ﷺ تیمم را با یکبار زدن دست بر خاک و مسح صورت و دستها نشان داد.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.