فضایل انصار · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 3861

روایت‌شده توسط Abdullah ibn Abbas. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: فضایل انصار
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Abdullah ibn Abbas

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عَبَّاسٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا الْمُثَنَّى، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا بَلَغَ أَبَا ذَرٍّ مَبْعَثُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لأَخِيهِ ارْكَبْ إِلَى هَذَا الْوَادِي، فَاعْلَمْ لِي عِلْمَ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ، يَأْتِيهِ الْخَبَرُ مِنَ السَّمَاءِ، وَاسْمَعْ مِنْ قَوْلِهِ، ثُمَّ ائْتِنِي‏.‏ فَانْطَلَقَ الأَخُ حَتَّى قَدِمَهُ وَسَمِعَ مِنْ قَوْلِهِ، ثُمَّ رَجَعَ إِلَى أَبِي ذَرٍّ، فَقَالَ لَهُ رَأَيْتُهُ يَأْمُرُ بِمَكَارِمِ الأَخْلاَقِ، وَكَلاَمًا مَا هُوَ بِالشِّعْرِ‏.‏ فَقَالَ مَا شَفَيْتَنِي مِمَّا أَرَدْتُ، فَتَزَوَّدَ وَحَمَلَ شَنَّةً لَهُ فِيهَا مَاءٌ حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ، فَأَتَى الْمَسْجِدَ، فَالْتَمَسَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَلاَ يَعْرِفُهُ، وَكَرِهَ أَنْ يَسْأَلَ عَنْهُ حَتَّى أَدْرَكَهُ بَعْضُ اللَّيْلِ، فَرَآهُ عَلِيٌّ فَعَرَفَ أَنَّهُ غَرِيبٌ‏.‏ فَلَمَّا رَآهُ تَبِعَهُ، فَلَمْ يَسْأَلْ وَاحِدٌ مِنْهُمَا صَاحِبَهُ عَنْ شَىْءٍ حَتَّى أَصْبَحَ، ثُمَّ احْتَمَلَ قِرْبَتَهُ وَزَادَهُ إِلَى الْمَسْجِدِ، وَظَلَّ ذَلِكَ الْيَوْمَ وَلاَ يَرَاهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَمْسَى، فَعَادَ إِلَى مَضْجَعِهِ، فَمَرَّ بِهِ عَلِيٌّ فَقَالَ أَمَا نَالَ لِلرَّجُلِ أَنْ يَعْلَمَ مَنْزِلَهُ فَأَقَامَهُ، فَذَهَبَ بِهِ مَعَهُ لاَ يَسْأَلُ وَاحِدٌ مِنْهُمَا صَاحِبَهُ عَنْ شَىْءٍ، حَتَّى إِذَا كَانَ يَوْمَ الثَّالِثِ، فَعَادَ عَلِيٌّ مِثْلَ ذَلِكَ، فَأَقَامَ مَعَهُ ثُمَّ قَالَ أَلاَ تُحَدِّثُنِي مَا الَّذِي أَقْدَمَكَ قَالَ إِنْ أَعْطَيْتَنِي عَهْدًا وَمِيثَاقًا لَتُرْشِدَنَّنِي فَعَلْتُ فَفَعَلَ فَأَخْبَرَهُ‏.‏ قَالَ فَإِنَّهُ حَقٌّ وَهُوَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَإِذَا أَصْبَحْتَ فَاتْبَعْنِي، فَإِنِّي إِنْ رَأَيْتُ شَيْئًا أَخَافُ عَلَيْكَ قُمْتُ كَأَنِّي أُرِيقُ الْمَاءَ، فَإِنْ مَضَيْتُ فَاتْبَعْنِي حَتَّى تَدْخُلَ مَدْخَلِي‏.‏ فَفَعَلَ، فَانْطَلَقَ يَقْفُوهُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَدَخَلَ مَعَهُ، فَسَمِعَ مِنْ قَوْلِهِ، وَأَسْلَمَ مَكَانَهُ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ ارْجِعْ إِلَى قَوْمِكَ، فَأَخْبِرْهُمْ حَتَّى يَأْتِيَكَ أَمْرِي ‏"‏‏.‏ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لأَصْرُخَنَّ بِهَا بَيْنَ ظَهْرَانَيْهِمْ، فَخَرَجَ حَتَّى أَتَى الْمَسْجِدَ فَنَادَى بِأَعْلَى صَوْتِهِ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ‏.‏ ثُمَّ قَامَ الْقَوْمُ فَضَرَبُوهُ حَتَّى أَضْجَعُوهُ، وَأَتَى الْعَبَّاسُ فَأَكَبَّ عَلَيْهِ قَالَ وَيْلَكُمْ أَلَسْتُمْ تَعْلَمُونَ أَنَّهُ مِنْ غِفَارٍ وَأَنَّ طَرِيقَ تِجَارِكُمْ إِلَى الشَّأْمِ فَأَنْقَذَهُ مِنْهُمْ، ثُمَّ عَادَ مِنَ الْغَدِ لِمِثْلِهَا، فَضَرَبُوهُ وَثَارُوا إِلَيْهِ، فَأَكَبَّ الْعَبَّاسُ عَلَيْهِ‏.‏

ترجمه

ابن عباس رضی الله عنهما روایت کرده است: چون خبر بعثت پیامبر ﷺ به ابوذر رسید، به برادرش گفت:

«به این وادی (مکه) برو و برایم حقیقت حال آن مردی را که گمان می‌کند پیامبر است و از آسمان به او خبر می‌رسد، جویا شو. سخنان او را بشنو و سپس نزد من بازگرد.» برادرش راه افتاد و خدمت پیامبر ﷺ رسید و سخنان ایشان را شنید، آنگاه نزد ابوذر بازگشت و گفت: «او را دیدم که به مکارم اخلاق فرمان می‌دهد و کلامی می‌گوید که شعر نیست.» ابوذر گفت: «آنچه می‌خواستم بدانم، با گفته تو شفا نیافتم.» پس توشه سفر برداشت و مشک آبی همراه کرد تا به مکه رسید. وارد مسجد شد و به دنبال پیامبر ﷺ گشت در حالی که ایشان را نمی‌شناخت و ناخوش داشت که از کسی درباره او بپرسد. تا اینکه بخشی از شب گذشت، علی او را دید و فهمید که غریب است. وقتی ابوذر علی را دید، او را دنبال کرد و هیچ‌یک از آن دو چیزی از دیگری نپرسیدند تا صبح شد. سپس ابوذر مشک آب و توشه‌اش را برداشت و به مسجد رفت و تمام روز آنجا ماند بدون اینکه پیامبر ﷺ او را ببیند. چون شب شد، به خوابگاه خود بازگشت. علی از کنارش گذشت و گفت: «آیا هنوز وقت آن نرسیده که این مرد جایگاه خود را بداند؟» سپس او را بیدار کرد و با خود برد و باز هم هیچ‌یک سخنی با دیگری نگفتند. تا اینکه روز سوم نیز علی همین کار را تکرار کرد و ابوذر با او ماند. آنگاه علی گفت: «آیا به من نمی‌گویی چه چیزی تو را به اینجا آورده است؟» ابوذر پاسخ داد: «اگر با من عهد و پیمان ببندی که مرا راهنمایی کنی، به تو خواهم گفت.» علی پذیرفت و ابوذر ماجرا را برایش شرح داد. علی فرمود: «این حق است و او رسول خدا ﷺ است. فردا صبح که برخاستی، مرا دنبال کن؛ اگر چیزی دیدم که برایت خطرناک بود، می‌ایستم چنان که گویی ادرار می‌کنم، اما اگر رفتم، تو نیز مرا دنبال کن تا وارد همان جایی شوی که من وارد می‌شوم.» ابوذر چنین کرد و علی را دنبال نمود تا اینکه وارد محضر پیامبر ﷺ شد و همراه او داخل گردید. سخنان پیامبر ﷺ را شنید و در همان جا اسلام آورد. پیامبر ﷺ به او فرمودند: «به سوی قوم خود بازگرد و آنان را خبر ده تا زمانی که فرمان من به تو برسد.» ابوذر گفت: «سوگند به آنکه جانم در دست اوست، فریاد ایمان را در میان آنان بلند خواهم کرد.» پس بیرون رفت و به مسجد آمد و با بلندترین صدای خود ندا داد: «اشهد ان لا اله الا الله و ان محمدا رسول الله.» مردم برخاستند و او را آنقدر زدند تا بر زمین افکندند. عباس آمد و خود را روی او انداخت و گفت: «وای بر شما! آیا نمی‌دانید که او از قبیله غفار است و راه تجارت شما به شام از سرزمین آنان می‌گذرد؟» بدین ترتیب او را از دستشان نجات داد. فردای آن روز نیز ابوذر همین کار را تکرار کرد؛ دوباره او را زدند و بر او هجوم آوردند و عباس بار دیگر خود را روی او انداخت تا محافظتش کند.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

ابوذر در جست‌وجوی حقیقت بود و با شجاعت ایمان خود را آشکار کرد.

پیشینه و سبب بیان

وقتی ابوذر از بعثت پیامبر ﷺ آگاه شد، ابتدا برادرش را برای تحقیق فرستاد. چون گزارش او روشنگری کافی برایش نداشت، ابوذر خود به مکه سفر کرد تا پیامبر ﷺ را ملاقات کند.

توضیح واژه‌های دشوار
ارزش‌های اخلاقی والا

صفات و رفتارهای نیک، مانند راست‌گویی، عدالت و مهربانی.

مشک آب

کیسه‌ای چرمی که مسافران برای حمل آب همراه می‌بردند.

قول و پیمان مؤکد

تعهدی جدی برای همراهی امن ابوذر تا نزد پیامبر ﷺ.

برداشت‌های عالمان

عالمان از این روایت چنین برداشت می‌کنند که بررسی دقیق یک ادعای دینی پسندیده است و اخلاق نیک نشانه‌ای آشکار از پیام نبوت به شمار می‌آید. پایداری ابوذر نشان‌دهندهٔ شجاعت است؛ در حالی که توصیهٔ پیامبر ﷺ به بازگشت نزد قومش نشان می‌دهد شجاعت باید با خردمندی و توجه به امنیت همراه باشد. حمایت عباس نیز بر اهمیت جلوگیری از ستم تأکید می‌کند.

درس‌هایی برای امروز
  1. در مسائل مهم اعتقادی با دقت تحقیق کنید و پیش از داوری، به منابع معتبر گوش بسپارید.
  2. اخلاق نیک را در رفتار خود آشکار کنید؛ این کار به دیگران کمک می‌کند ارزش باورهایتان را درک کنند.
  3. با شجاعت حقیقت را بگویید، اما شرایط را نیز بسنجید و برای محافظت از دیگران راهی خردمندانه برگزینید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.