غزوات · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 3989

روایت‌شده توسط Abu Huraira. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: غزوات
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Abu Huraira

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، أَخْبَرَنَا ابْنُ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ أَسِيدِ بْنِ جَارِيَةَ الثَّقَفِيُّ، حَلِيفُ بَنِي زُهْرَةَ ـ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَشَرَةً عَيْنًا، وَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ عَاصِمَ بْنَ ثَابِتٍ الأَنْصَارِيَّ، جَدَّ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، حَتَّى إِذَا كَانُوا بِالْهَدَةِ بَيْنَ عُسْفَانَ وَمَكَّةَ ذُكِرُوا لِحَىٍّ مِنْ هُذَيْلٍ يُقَالُ لَهُمْ بَنُو لِحْيَانَ، فَنَفَرُوا لَهُمْ بِقَرِيبٍ مِنْ مِائَةِ رَجُلٍ رَامٍ، فَاقْتَصُّوا آثَارَهُمْ حَتَّى وَجَدُوا مَأْكَلَهُمُ التَّمْرَ فِي مَنْزِلٍ نَزَلُوهُ فَقَالُوا تَمْرُ يَثْرِبَ‏.‏ فَاتَّبَعُوا آثَارَهُمْ، فَلَمَّا حَسَّ بِهِمْ عَاصِمٌ وَأَصْحَابُهُ لَجَئُوا إِلَى مَوْضِعٍ، فَأَحَاطَ بِهِمُ الْقَوْمُ، فَقَالُوا لَهُمْ انْزِلُوا فَأَعْطُوا بِأَيْدِيكُمْ وَلَكُمُ الْعَهْدُ وَالْمِيثَاقُ أَنْ لاَ نَقْتُلَ مِنْكُمْ أَحَدًا‏.‏ فَقَالَ عَاصِمُ بْنُ ثَابِتٍ أَيُّهَا الْقَوْمُ، أَمَّا أَنَا فَلاَ أَنْزِلُ فِي ذِمَّةِ كَافِرٍ‏.‏ ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ أَخْبِرْ عَنَّا نَبِيَّكَ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَرَمَوْهُمْ بِالنَّبْلِ، فَقَتَلُوا عَاصِمًا، وَنَزَلَ إِلَيْهِمْ ثَلاَثَةُ نَفَرٍ عَلَى الْعَهْدِ وَالْمِيثَاقِ، مِنْهُمْ خُبَيْبٌ وَزَيْدُ بْنُ الدَّثِنَةِ، وَرَجُلٌ آخَرُ، فَلَمَّا اسْتَمْكَنُوا مِنْهُمْ أَطْلَقُوا أَوْتَارَ قِسِيِّهِمْ فَرَبَطُوهُمْ بِهَا‏.‏ قَالَ الرَّجُلُ الثَّالِثُ هَذَا أَوَّلُ الْغَدْرِ، وَاللَّهِ لاَ أَصْحَبُكُمْ، إِنَّ لِي بِهَؤُلاَءِ أُسْوَةً‏.‏ يُرِيدُ الْقَتْلَى، فَجَرَّرُوهُ وَعَالَجُوهُ، فَأَبَى أَنْ يَصْحَبَهُمْ، فَانْطُلِقَ بِخُبَيْبٍ وَزَيْدِ بْنِ الدَّثِنَةِ حَتَّى بَاعُوهُمَا بَعْدَ وَقْعَةِ بَدْرٍ، فَابْتَاعَ بَنُو الْحَارِثِ بْنِ عَامِرِ بْنِ نَوْفَلٍ خُبَيْبًا، وَكَانَ خُبَيْبٌ هُوَ قَتَلَ الْحَارِثَ بْنَ عَامِرٍ يَوْمَ بَدْرٍ، فَلَبِثَ خُبَيْبٌ عِنْدَهُمْ أَسِيرًا حَتَّى أَجْمَعُوا قَتْلَهُ، فَاسْتَعَارَ مِنْ بَعْضِ بَنَاتِ الْحَارِثِ مُوسَى يَسْتَحِدُّ بِهَا فَأَعَارَتْهُ، فَدَرَجَ بُنَىٌّ لَهَا وَهْىَ غَافِلَةٌ حَتَّى أَتَاهُ، فَوَجَدَتْهُ مُجْلِسَهُ عَلَى فَخِذِهِ وَالْمُوسَى بِيَدِهِ قَالَتْ فَفَزِعْتُ فَزْعَةً عَرَفَهَا خُبَيْبٌ فَقَالَ أَتَخْشَيْنَ أَنْ أَقْتُلَهُ مَا كُنْتُ لأَفْعَلَ ذَلِكَ قَالَتْ وَاللَّهِ مَا رَأَيْتُ أَسِيرًا قَطُّ خَيْرًا مِنْ خُبَيْبٍ، وَاللَّهِ لَقَدْ وَجَدْتُهُ يَوْمًا يَأْكُلُ قِطْفًا مِنْ عِنَبٍ فِي يَدِهِ، وَإِنَّهُ لَمُوثَقٌ بِالْحَدِيدِ، وَمَا بِمَكَّةَ مِنْ ثَمَرَةٍ وَكَانَتْ تَقُولُ إِنَّهُ لَرِزْقٌ رَزَقَهُ اللَّهُ خُبَيْبًا، فَلَمَّا خَرَجُوا بِهِ مِنَ الْحَرَمِ لِيَقْتُلُوهُ فِي الْحِلِّ قَالَ لَهُمْ خُبَيْبٌ دَعُونِي أُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ‏.‏ فَتَرَكُوهُ فَرَكَعَ رَكْعَتَيْنِ، فَقَالَ وَاللَّهِ لَوْلاَ أَنْ تَحْسِبُوا أَنَّ مَا بِي جَزَعٌ لَزِدْتُ، ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ أَحْصِهِمْ عَدَدًا، وَاقْتُلْهُمْ بَدَدًا، وَلاَ تُبْقِ مِنْهُمْ أَحَدًا‏.‏ ثُمَّ أَنْشَأَ يَقُولُ فَلَسْتُ أُبَالِي حِينَ أُقْتَلُ مُسْلِمًا عَلَى أَىِّ جَنْبٍ كَانَ لِلَّهِ مَصْرَعِي وَذَلِكَ فِي ذَاتِ الإِلَهِ وَإِنْ يَشَأْ يُبَارِكْ عَلَى أَوْصَالِ شِلْوٍ مُمَزَّعِ ثُمَّ قَامَ إِلَيْهِ أَبُو سِرْوَعَةَ عُقْبَةُ بْنُ الْحَارِثِ، فَقَتَلَهُ وَكَانَ خُبَيْبٌ هُوَ سَنَّ لِكُلِّ مُسْلِمٍ قُتِلَ صَبْرًا الصَّلاَةَ، وَأَخْبَرَ أَصْحَابَهُ يَوْمَ أُصِيبُوا خَبَرَهُمْ، وَبَعَثَ نَاسٌ مِنْ قُرَيْشٍ إِلَى عَاصِمِ بْنِ ثَابِتٍ حِينَ حُدِّثُوا أَنَّهُ قُتِلَ أَنْ يُؤْتَوْا بِشَىْءٍ مِنْهُ يُعْرَفُ، وَكَانَ قَتَلَ رَجُلاً عَظِيمًا مِنْ عُظَمَائِهِمْ، فَبَعَثَ اللَّهُ لِعَاصِمٍ مِثْلَ الظُّلَّةِ مِنَ الدَّبْرِ، فَحَمَتْهُ مِنْ رُسُلِهِمْ، فَلَمْ يَقْدِرُوا أَنْ يَقْطَعُوا مِنْهُ شَيْئًا‏.‏ وَقَالَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ ذَكَرُوا مُرَارَةَ بْنَ الرَّبِيعِ الْعَمْرِيَّ وَهِلاَلَ بْنَ أُمَيَّةَ الْوَاقِفِيَّ، رَجُلَيْنِ صَالِحَيْنِ قَدْ شَهِدَا بَدْرًا‏.‏

ترجمه

ابوهریره رضی الله عنه روایت می‌کند: رسول الله ﷺ ده نفر را به عنوان دیده‌بان فرستاد و عاصم بن ثابت انصاری، جدّ عاصم بن عمر بن خطاب، را امیر آنان قرار داد. چون به منطقه

«هده» میان عُسفان و مکه رسیدند، خبر حضورشان به قبیله‌ای از هُذیل به نام بنی لحیان رسید. آنان نزدیک به صد تیرانداز را برای تعقیبشان گسیل کردند. تیراندازان ردپای مسلمانان را دنبال کردند تا اینکه در یکی از محل‌های اتراقشان، هسته‌های خرمایی را که خورده بودند یافتند و گفتند: «این خرمای یثرب است.» سپس دوباره ردپای ایشان را پی گرفتند. وقتی عاصم و یارانش متوجه دشمن شدند، به مکان بلندی پناه بردند، اما قوم دشمن آنان را محاصره کردند و گفتند: «پایین بیایید و تسلیم شوید؛ ما با شما عهد و میثاق می‌بندیم که هیچ‌یک از شما را نکشیم.» عاصم بن ثابت گفت: «ای قوم! من هرگز تحت حمایت کافر قرار نمی‌گیرم.» سپس دعا کرد: «بارالها! پیامبرت ﷺ را از حال ما آگاه ساز.» دشمنان به سوی آنان تیر پرتاب کردند و عاصم را به شهادت رساندند. سه نفر دیگر بر اساس همان عهد و میثاق پایین آمدند که عبارت بودند از: خُبیب، زید بن دَثِنه و مردی دیگر. وقتی دشمنان بر آنان مسلط شدند، زه‌های کمان‌های خود را باز کرده و اسیران را با آن بستند. مرد سوم گفت: «این نخستین نشانه خیانت است! به خدا سوگند با شما همراه نخواهم شد، زیرا من الگوی این شهیدان را دارم.» او را کشیدند و با او درگیر شدند تا اینکه او را نیز به شهادت رساندند. سپس خبیب و زید بن دثنه را بردند و پس از جنگ بدر، آنان را فروختند. بنی حارث بن عامر بن نوفل، خبیب را خریدند، زیرا او کسی بود که حارث بن عامر را در روز بدر کشته بود. خبیب نزد آنان اسیر ماند تا اینکه تصمیم قطعی به قتل او گرفتند. روزی خبیب از یکی از دختران حارث تیغی برای نظافت خواست و او به وی داد. کودک خردسال زن در حالی که مادرش غافل بود، نزد خبیب رفت. زن دید که خبیب کودک را بر ران خود نشانده و تیغ در دست دارد. زن چنان وحشت کرد که خبیب متوجه ترس او شد و گفت: «آیا می‌ترسی که او را بکشم؟ هرگز چنین کاری نمی‌کنم.» آن زن بعدها می‌گفت: «به خدا سوگند، هرگز اسیری بهتر از خبیب ندیده بودم. به خدا سوگند، روزی دیدم که خوشه انگوری در دست داشت و می‌خورد، در حالی که با زنجیر آهنین بسته بود و در آن زمان هیچ میوه‌ای در مکه نبود.» او همواره می‌گفت: «آن رزقی بود که الله به خبیب داده بود.» هنگامی که او را برای قتل از حرم خارج کردند تا در حِلّ (منطقه غیرحرم) بکشند، خبیب به آنان گفت: «بگذارید دو رکعت نماز بخوانم.» او را آزاد گذاشتند و او دو رکعت نماز خواند، سپس فرمود: «به خدا سوگند، اگر نمی‌ترسیدم که بگویید از مرگ هراس دارم، بیشتر نماز می‌خواندم.» سپس دعا کرد: «بارالها! آنان را بشمار و پراکنده بکش و هیچ‌یک را باقی مگذار.» آنگاه این ابیات را سرود: «چون مسلمان کشته شوم، باکم نیست / بر کدام پهلو برای الله جان سپارم / این همه در راه ذات اوست / و اگر بخواهد، بر اندام‌های تکه‌تکه‌ام برکت دهد.» سپس ابوسروعه، عقبه بن حارث، پیش آمد و او را به شهادت رساند. خبیب کسی بود که سنت خواندن دو رکعت نماز پیش از شهادت را برای هر مسلمانی که صبراً اعدام شود، بنیان نهاد. و الله در همان روزی که یارانش به شهادت رسیدند، اصحاب خود را از سرنوشت آنان آگاه ساخت. گروهی از قریش وقتی شنیدند عاصم بن ثابت کشته شده است، کسانی را فرستادند تا چیزی از بدنش بیاورند تا مرگش تأیید شود، زیرا او یکی از بزرگان آنان را کشته بود. اما الله دسته‌ای از زنبوران را مانند سایبانی بر سر جسد عاصم فرستاد تا او را از دست فرستادگان محافظت کند و آنان نتوانستند چیزی از بدنش جدا کنند. کعب بن مالک گفت: همچنین از مرارة بن ربیع عمروی و هلال بن امیه واقفی یاد شد که دو مرد صالح و از شرکت‌کنندگان در جنگ بدر بودند.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

خُبَیب استوار ماند، پیش از اعدام نماز خواند و به الله توکل کرد.

پیشینه و سبب بیان

این حدیث از مأموریت ده دیده‌بان به رهبری عاصم بن ثابت، محاصره‌شدن آنان به دست بنی‌لحیان و اسارت و اعدام خُبَیب و زید بن دَثِنَه سخن می‌گوید.

توضیح واژه‌های دشوار
دیده‌بانان

افرادی که برای گردآوری اطلاعات دربارهٔ یک منطقه یا وضعیت به مأموریت فرستاده می‌شوند.

پیمان

تعهدی رسمی که دیگران می‌توانند به آن اعتماد کنند.

رکعت‌ها

واحدهای نماز؛ خُبَیب پیش از اعدام دو رکعت نماز خواند.

برداشت‌های عالمان

عالمان از نماز خُبَیب چنین برداشت می‌کنند که برای کسی که قرار است اعدام شود، خواندن دو رکعت نماز جایز و مستحب است، تا زمانی که شرایط اجازه دهد. این روایت پایداری، اخلاص و توکل بر الله را می‌ستاید، اما دلیلی برای جست‌وجوی اسارت یا خطر فراهم نمی‌کند. همچنین نشان می‌دهد که شکستن پیمانِ داده‌شده نکوهیده است.

درس‌هایی برای امروز
  1. هنگام فشار، بی‌آنکه بی‌محابا خود را در معرض خطر قرار دهید، بر ایمان و اصول خود پایدار بمانید.
  2. به وعده‌ها و توافق‌ها وفا کنید و اعتماد دیگران را مسئولیتی بزرگ بدانید.
  3. در تنگنا برای نماز جا باز کنید و از الله پایداری بخواهید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.