مقدمه · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 4043

روایت‌شده توسط Al-Bara ibn Azib. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: مقدمه
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Al-Bara ibn Azib

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَقِينَا الْمُشْرِكِينَ يَوْمَئِذٍ، وَأَجْلَسَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم جَيْشًا مِنَ الرُّمَاةِ، وَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ عَبْدَ اللَّهِ وَقَالَ ‏"‏ لاَ تَبْرَحُوا، إِنْ رَأَيْتُمُونَا ظَهَرْنَا عَلَيْهِمْ فَلاَ تَبْرَحُوا وَإِنْ رَأَيْتُمُوهُمْ ظَهَرُوا عَلَيْنَا فَلاَ تُعِينُونَا ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا لَقِينَا هَرَبُوا حَتَّى رَأَيْتُ النِّسَاءَ يَشْتَدِدْنَ فِي الْجَبَلِ، رَفَعْنَ عَنْ سُوقِهِنَّ قَدْ بَدَتْ خَلاَخِلُهُنَّ، فَأَخَذُوا يَقُولُونَ الْغَنِيمَةَ الْغَنِيمَةَ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ عَهِدَ إِلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ لاَ تَبْرَحُوا‏.‏ فَأَبَوْا، فَلَمَّا أَبَوْا صُرِفَ وُجُوهُهُمْ، فَأُصِيبَ سَبْعُونَ قَتِيلاً، وَأَشْرَفَ أَبُو سُفْيَانَ فَقَالَ أَفِي الْقَوْمِ مُحَمَّدٌ فَقَالَ ‏"‏ لاَ تُجِيبُوهُ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ أَفِي الْقَوْمِ ابْنُ أَبِي قُحَافَةَ قَالَ ‏"‏ لاَ تُجِيبُوهُ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ أَفِي الْقَوْمِ ابْنُ الْخَطَّابِ فَقَالَ إِنَّ هَؤُلاَءِ قُتِلُوا، فَلَوْ كَانُوا أَحْيَاءً لأَجَابُوا، فَلَمْ يَمْلِكْ عُمَرُ نَفْسَهُ فَقَالَ كَذَبْتَ يَا عَدُوَّ اللَّهِ، أَبْقَى اللَّهُ عَلَيْكَ مَا يُخْزِيكَ‏.‏ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ أُعْلُ هُبَلْ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَجِيبُوهُ ‏"‏‏.‏ قَالُوا مَا نَقُولُ قَالَ ‏"‏ قُولُوا اللَّهُ أَعْلَى وَأَجَلُّ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ لَنَا الْعُزَّى وَلاَ عُزَّى لَكُمْ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَجِيبُوهُ ‏"‏‏.‏ قَالُوا مَا نَقُولُ قَالَ ‏"‏ قُولُوا اللَّهُ مَوْلاَنَا وَلاَ مَوْلَى لَكُمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ يَوْمٌ بِيَوْمِ بَدْرٍ، وَالْحَرْبُ سِجَالٌ، وَتَجِدُونَ مُثْلَةً لَمْ آمُرْ بِهَا وَلَمْ تَسُؤْنِي‏.‏ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ اصْطَبَحَ الْخَمْرَ يَوْمَ أُحُدٍ نَاسٌ ثُمَّ قُتِلُوا شُهَدَاءَ‏.‏

ترجمه

براء رضی الله عنه روایت کرده است: در آن روز (نبرد احد) با مشرکان روبرو شدیم. پیامبر ﷺ گروهی از تیراندازان را در جایگاهی ویژه مستقر کردند و عبدالله بن جبیر را به فرماندهی آنان گماشتند و فرمودند:

«از جای خود حرکت نکنید؛ اگر دیدید که ما بر دشمن پیروز شده‌ایم، باز هم از جای خود حرکت نکنید، و اگر دیدید که آنان بر ما پیروز شده‌اند، برای یاری ما نیایید.» وقتی با دشمن روبرو شدیم، آنان پا به فرار گذاشتند تا جایی که زنانشان را دیدم که به سوی کوه می‌دویدند و لباس‌های خود را از ساق پا بالا زده بودند و خلخال‌های پایشان نمایان شده بود. مسلمانان شروع به گفتن کردند: «غنیمت! غنیمت!» عبدالله بن جبیر گفت: «پیامبر ﷺ از من عهد محکم گرفته بودند که از این مکان خارج نشوم.» اما یارانش از ماندن سر باز زدند. چون امتناع کردند، (خداوند) آنان را دچار سردرگمی کرد و ندانستند کجا بروند و هفتاد نفر از آنان کشته شدند. ابوسفیان بر بلندی رفت و گفت: «آیا محمد در میان این قوم هست؟» پیامبر ﷺ فرمودند: «به او پاسخ ندهید.» گفت: «آیا پسر ابوقحافه در میان این قوم هست؟» پیامبر ﷺ فرمودند: «به او پاسخ ندهید.» گفت: «آیا پسر خطاب در میان این قوم هست؟» سپس افزود: «این افراد همه کشته شده‌اند، زیرا اگر زنده بودند پاسخ می‌دادند.» عمر رضی الله عنه نتوانست خود را کنترل کند و فرمود: «دروغ می‌گویی ای دشمن خدا! خداوند چیزی را برای تو باقی گذاشته که تو را خوار خواهد کرد.» ابوسفیان گفت: «عالی باد هبل!» پیامبر ﷺ فرمودند: «به او پاسخ دهید.» پرسیدند: «چه بگوییم؟» فرمودند: «بگویید: الله بلندمرتبه‌تر و بزرگ‌تر است!» ابوسفیان گفت: «ما عُزّی داریم و شما عزّی ندارید!» پیامبر ﷺ فرمودند: «به او پاسخ دهید.» پرسیدند: «چه بگوییم؟» فرمودند: «بگویید: الله مولای ماست و شما مولایی ندارید!» ابوسفیان گفت: «امروز در برابر روز بدر است و جنگ نوبتی است. اجساد مثله‌شده‌ای خواهید یافت که من نه دستور آن را دادم و نه از آن ناراحتم.» جابر رضی الله عنه روایت کرده است: برخی از مردم صبح روز احد شراب نوشیدند و سپس شهید شدند.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

کمانداران باید موضع خود را حفظ می‌کردند؛ نافرمانی مسیر نبرد را تغییر داد.

پیشینه و سبب بیان

این روایت نبرد اُحد را شرح می‌دهد: پیامبر ﷺ به کمانداران به فرماندهی عبدالله بن جبیر دستور داد موضع خود را ترک نکنند. هنگامی که شماری از آنان برای جمع‌آوری غنیمت موضع را رها کردند، روند نبرد تغییر کرد و هفتاد مسلمان کشته شدند.

توضیح واژه‌های دشوار
کمانداران

رزمندگانی که با تیر و کمان از موضعی تعیین‌شده دفاع می‌کردند.

غنیمت

اموالی که پس از نبرد از دشمن به دست می‌آمد.

مُثله

آسیب‌زدن یا مثله‌کردن بدنِ دشمنِ کشته‌شده.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک از این روایت چنین برداشت کرده‌اند که پیروی از دستور روشن پیامبر ﷺ اهمیت بسیار دارد، حتی هنگامی که به نظر می‌رسد شرایط به سود انسان تغییر کرده است. این رویداد نشان می‌دهد ترک موضعی که به گروهی واگذار شده می‌تواند بر کل گروه پیامد بگذارد. آنان همچنین بر گواهی اسلامیِ یگانگی خدا تأکید می‌کنند: تنها الله بلندمرتبه و محافظ حقیقی است. سخن ابوسفیان که گفت او دستور مثله‌کردن نداده و آن را نکوهش می‌کند نیز بر ردّ مُثله دلالت دارد.

درس‌هایی برای امروز
  1. به مسئولیتی که به‌روشنی به شما سپرده شده پایبند بمانید، حتی اگر فرصت دیگری در کوتاه‌مدت جذاب‌تر به نظر برسد.
  2. هنگام دشواری، مسئولیت‌های توافق‌شده را رها نکنید؛ مشورت کنید و طبق برنامه عمل کنید.
  3. گفتارهای نادرست یا شرک‌آمیز را با سخنی روشن که یگانگی خدا را تأیید می‌کند پاسخ دهید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.