غزوات · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 4072

روایت‌شده توسط Wahshi ibn Harb. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: غزوات
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Wahshi ibn Harb

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنِي أَبُو جَعْفَرٍ، مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا حُجَيْنُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ الضَّمْرِيِّ، قَالَ خَرَجْتُ مَعَ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَدِيِّ بْنِ الْخِيَارِ، فَلَمَّا قَدِمْنَا حِمْصَ قَالَ لِي عُبَيْدُ اللَّهِ هَلْ لَكَ فِي وَحْشِيٍّ نَسْأَلُهُ عَنْ قَتْلِ حَمْزَةَ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ وَكَانَ وَحْشِيٌّ يَسْكُنُ حِمْصَ فَسَأَلْنَا عَنْهُ فَقِيلَ لَنَا هُوَ ذَاكَ فِي ظِلِّ قَصْرِهِ، كَأَنَّهُ حَمِيتٌ‏.‏ قَالَ فَجِئْنَا حَتَّى وَقَفْنَا عَلَيْهِ بِيَسِيرٍ، فَسَلَّمْنَا، فَرَدَّ السَّلاَمَ، قَالَ وَعُبَيْدُ اللَّهِ مُعْتَجِرٌ بِعِمَامَتِهِ، مَا يَرَى وَحْشِيٌّ إِلاَّ عَيْنَيْهِ وَرِجْلَيْهِ، فَقَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ يَا وَحْشِيُّ أَتَعْرِفُنِي قَالَ فَنَظَرَ إِلَيْهِ ثُمَّ قَالَ لاَ وَاللَّهِ إِلاَّ أَنِّي أَعْلَمُ أَنَّ عَدِيَّ بْنَ الْخِيَارِ تَزَوَّجَ امْرَأَةً يُقَالُ لَهَا أُمُّ قِتَالٍ بِنْتُ أَبِي الْعِيصِ، فَوَلَدَتْ لَهُ غُلاَمًا بِمَكَّةَ، فَكُنْتُ أَسْتَرْضِعُ لَهُ، فَحَمَلْتُ ذَلِكَ الْغُلاَمَ مَعَ أُمِّهِ، فَنَاوَلْتُهَا إِيَّاهُ، فَلَكَأَنِّي نَظَرْتُ إِلَى قَدَمَيْكَ‏.‏ قَالَ فَكَشَفَ عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ وَجْهِهِ ثُمَّ قَالَ أَلاَ تُخْبِرُنَا بِقَتْلِ حَمْزَةَ قَالَ نَعَمْ، إِنَّ حَمْزَةَ قَتَلَ طُعَيْمَةَ بْنَ عَدِيِّ بْنِ الْخِيَارِ بِبَدْرٍ، فَقَالَ لِي مَوْلاَىَ جُبَيْرُ بْنُ مُطْعِمٍ إِنْ قَتَلْتَ حَمْزَةَ بِعَمِّي فَأَنْتَ حُرٌّ، قَالَ فَلَمَّا أَنْ خَرَجَ النَّاسُ عَامَ عَيْنَيْنِ ـ وَعَيْنَيْنِ جَبَلٌ بِحِيَالِ أُحُدٍ، بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ وَادٍ ـ خَرَجْتُ مَعَ النَّاسِ إِلَى الْقِتَالِ، فَلَمَّا اصْطَفُّوا لِلْقِتَالِ خَرَجَ سِبَاعٌ فَقَالَ هَلْ مِنْ مُبَارِزٍ قَالَ فَخَرَجَ إِلَيْهِ حَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَقَالَ يَا سِبَاعُ يَا ابْنَ أُمِّ أَنْمَارٍ مُقَطِّعَةِ الْبُظُورِ، أَتُحَادُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم قَالَ ثُمَّ شَدَّ عَلَيْهِ فَكَانَ كَأَمْسِ الذَّاهِبِ ـ قَالَ ـ وَكَمَنْتُ لِحَمْزَةَ تَحْتَ صَخْرَةٍ فَلَمَّا دَنَا مِنِّي رَمَيْتُهُ بِحَرْبَتِي، فَأَضَعُهَا فِي ثُنَّتِهِ حَتَّى خَرَجَتْ مِنْ بَيْنِ وَرِكَيْهِ ـ قَالَ ـ فَكَانَ ذَاكَ الْعَهْدَ بِهِ، فَلَمَّا رَجَعَ النَّاسُ رَجَعْتُ مَعَهُمْ فَأَقَمْتُ بِمَكَّةَ، حَتَّى فَشَا فِيهَا الإِسْلاَمُ، ثُمَّ خَرَجْتُ إِلَى الطَّائِفِ، فَأَرْسَلُوا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَسُولاً، فَقِيلَ لِي إِنَّهُ لاَ يَهِيجُ الرُّسُلَ ـ قَالَ ـ فَخَرَجْتُ مَعَهُمْ حَتَّى قَدِمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا رَآنِي قَالَ ‏"‏ آنْتَ وَحْشِيٌّ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنْتَ قَتَلْتَ حَمْزَةَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ قَدْ كَانَ مِنَ الأَمْرِ مَا بَلَغَكَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تُغَيِّبَ وَجْهَكَ عَنِّي ‏"‏‏.‏ قَالَ فَخَرَجْتُ، فَلَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ مُسَيْلِمَةُ الْكَذَّابُ قُلْتُ لأَخْرُجَنَّ إِلَى مُسَيْلِمَةَ لَعَلِّي أَقْتُلُهُ فَأُكَافِئَ بِهِ حَمْزَةَ ـ قَالَ ـ فَخَرَجْتُ مَعَ النَّاسِ، فَكَانَ مِنْ أَمْرِهِ مَا كَانَ ـ قَالَ ـ فَإِذَا رَجُلٌ قَائِمٌ فِي ثَلْمَةِ جِدَارٍ، كَأَنَّهُ جَمَلٌ أَوْرَقُ ثَائِرُ الرَّأْسِ ـ قَالَ ـ فَرَمَيْتُهُ بِحَرْبَتِي، فَأَضَعُهَا بَيْنَ ثَدْيَيْهِ حَتَّى خَرَجَتْ مِنْ بَيْنِ كَتِفَيْهِ ـ قَالَ ـ وَوَثَبَ إِلَيْهِ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ، فَضَرَبَهُ بِالسَّيْفِ عَلَى هَامَتِهِ‏.‏ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْفَضْلِ فَأَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ يَسَارٍ أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ يَقُولُ فَقَالَتْ جَارِيَةٌ عَلَى ظَهْرِ بَيْتٍ وَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، قَتَلَهُ الْعَبْدُ الأَسْوَدُ‏.‏

ترجمه

ابوجعفر، محمد بن عبدالله به من حدیث کرد که حُجَین بن مُثنّی برای ما حدیث نمود و او از عبدالعزیز بن عبدالله بن ابی‌سلمه روایت کرد، از عبدالله بن فضل، از سلیمان بن یسار، از جعفر بن عمرو بن امیه ضمری که گفت: همراه عبیدالله بن عدی بن خیّار خارج شدم. چون به حمص رسیدیم، عبیدالله به من گفت:

«آیا مایلی نزد وحشی برویم و از او درباره کشتن حمزه بپرسیم؟» گفتم: «بله.» وحشی در حمص ساکن بود؛ پس درباره‌اش پرس‌وجو کردیم و به ما گفته شد: «همان کسی است که در سایه قصرش نشسته، گویی مشکِ آبی پُر است.» پس رفتیم تا فاصله کمی با او ایستادیم و سلام کردیم و او نیز پاسخ سلام داد. عبیدالله عمامه‌اش را بر صورت پیچیده بود، چنان‌که وحشی جز دو چشم و دو پایش را نمی‌دید. عبیدالله گفت: «ای وحشی! آیا مرا می‌شناسی؟» وحشی نگاهی به او انداخت و سپس گفت: «نه، به خدا سوگند! اما می‌دانم که عدی بن خیّار با زنی به نام اُمّ قِتال دختر ابوالعیص ازدواج کرد و این زن پسری برایش در مکه زاد و من برای آن کودک دایه‌ای گرفتم. روزی آن کودک را همراه مادرش حمل کردم و به دست مادرش سپردم و گویی اکنون پاهای تو را دیده‌ام.» عبیدالله صورتش را گشود و گفت: «آیا داستان کشته شدن حمزه را برایمان بازگو نمی‌کنی؟» گفت: «بله، حمزه طُعَیمه بن عدی بن خیّار را در بدر کشت، لذا مولایم جبیر بن مطعم به من گفت: اگر حمزه را به خونخواهی عموی من بکشی، آزاد خواهی شد.» وقتی مردم در سالِ عَینَین — و عَینَین کوهی روبروی اُحد است که میان آن و اُحد درّه‌ای قرار دارد — برای جنگ بیرون آمدند، من نیز همراه مردم به میدان نبرد رفتم. چون صف‌ها برای جنگ آراسته شد، سِباع پیش آمد و گفت: «آیا مبارزی هست؟» حمزه بن عبدالمطلب بیرون آمد و فرمود: «ای سِباع! ای پسر اُمّ انمار، آن زن ختنه‌گر! آیا با الله و رسولش ﷺ دشمنی می‌کنی؟» سپس بر او حمله برد و او را چنان نابود کرد که گویی هرگز وجود نداشته است. من پشت سنگی کمین کردم و چون حمزه به من نزدیک شد، نیزه‌ام را به سوی او پرتاب کردم و آن را در نافش فرو بردم تا از میان دو باسنش بیرون آمد و این آخرین دیدار من با او بود. وقتی مردم بازگشتند، من نیز با آنان برگشتم و در مکه ماندم تا اسلام در آنجا رواج یافت. سپس به طائف رفتم و آنان پیامبری به سوی رسول الله ﷺ فرستادند و به من گفته شد که ایشان به فرستادگان آسیبی نمی‌رساند؛ پس من نیز همراه آنان رفتم تا خدمت رسول الله ﷺ رسیدم. چون مرا دید، فرمود: «تو وحشی هستی؟» گفتم: «بله.» فرمود: «تو حمزه را کشتی؟» گفتم: «ماجرا همان است که به شما رسیده.» فرمود: «آیا می‌توانی روی خود را از من پنهان کنی؟» پس من بیرون آمدم. وقتی رسول الله ﷺ رحلت کرد و مسیلمه کذّاب ظهور نمود، با خود گفتم حتماً به جنگ مسیلمه خواهم رفت تا شاید او را بکشم و بدین وسیله انتقام حمزه را بگیرم. پس همراه مردم خارج شدم و آنچه باید رخ داد، رخ داد. ناگاه مردی را دیدم که در شکاف دیواری ایستاده بود، گویی شتری خاکستری با موهای پریشان است. نیزه‌ام را به سویش پرتاب کردم و آن را میان دو سینه‌اش فرو بردم تا از پشت شانه‌هایش بیرون آمد. سپس مردی از انصار به سوی او جهید و با شمشیر بر سرش زد.» عبدالله بن فضل گفت: سلیمان بن یسار به من خبر داد که شنیده است عبدالله بن عمر می‌فرمود: کنیزی بر بام خانه‌ای فریاد زد: «وای! امیرالمؤمنین را بنده سیاه کشت!»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

وحشی روایت می‌کند که چگونه حمزه را کشت و بعدها با مسیلمه جنگید.

توضیح واژه‌های دشوار
المغازی

تاریخ غزوه‌ها و لشکرکشی‌های نظامی در زندگی پیامبر ﷺ.

مولی

سرپرست یا صاحب پیشین؛ در اینجا جبیر بن مطعم مولای وحشی بود.

فرستادگان

نمایندگانی که پیامی را از طرف گروهی منتقل می‌کنند.

برداشت‌های عالمان

شارحان کلاسیک، از جمله ابن حجر، روایت وحشی را در چارچوب تاریخ اُحد و نبرد با مسیلمه در یمامه قرار می‌دهند. این دیدار نشان می‌دهد که پیامبر ﷺ وحشی را مجبور نکرد چهره‌اش را نشان دهد، در حالی که اسلام‌آوردنش به او امکان داد به جامعهٔ مسلمانان بپیوندد. نبرد بعدی او با مسیلمه جایگزین توبه نبود، بلکه اقدامی در خدمت جامعهٔ مسلمانان به شمار می‌رفت. عالمان تأکید می‌کنند که این سرگذشت شخصی به‌تنهایی قاعده‌ای کلی دربارهٔ قصاص یا رفتار با اسیران به دست نمی‌دهد.

درس‌هایی برای امروز
  1. رویدادهای دشوار را صادقانه بازگو کنید و از پذیرفتن مسئولیت کارهایتان شانه خالی نکنید.
  2. توبه را در انتخاب‌هایی نشان دهید که در خدمت خیر و جامعه باشند.
  3. با فرستادگان، حتی اگر از گروهی دیگر باشند، با امنیت و احترام رفتار کنید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.