Sahih al-Bukhari، حدیث 4274
روایتشده توسط Ali ibn Abi Talib. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Ali ibn Abi Talib
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي رَافِعٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَلِيًّا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَا وَالزُّبَيْرَ وَالْمِقْدَادَ فَقَالَ " انْطَلِقُوا حَتَّى تَأْتُوا رَوْضَةَ خَاخٍ، فَإِنَّ بِهَا ظَعِينَةً مَعَهَا كِتَابٌ، فَخُذُوا مِنْهَا ". قَالَ فَانْطَلَقْنَا تَعَادَى بِنَا خَيْلُنَا حَتَّى أَتَيْنَا الرَّوْضَةَ، فَإِذَا نَحْنُ بِالظَّعِينَةِ قُلْنَا لَهَا أَخْرِجِي الْكِتَابَ. قَالَتْ مَا مَعِي كِتَابٌ. فَقُلْنَا لَتُخْرِجِنَّ الْكِتَابَ أَوْ لَنُلْقِيَنَّ الثِّيَابَ، قَالَ فَأَخْرَجَتْهُ مِنْ عِقَاصِهَا، فَأَتَيْنَا بِهِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا فِيهِ مِنْ حَاطِبِ بْنِ أَبِي بَلْتَعَةَ إِلَى نَاسٍ بِمَكَّةَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ، يُخْبِرُهُمْ بِبَعْضِ أَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا حَاطِبُ مَا هَذَا ". قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لاَ تَعْجَلْ عَلَىَّ، إِنِّي كُنْتُ امْرَأً مُلْصَقًا فِي قُرَيْشٍ ـ يَقُولُ كُنْتُ حَلِيفًا وَلَمْ أَكُنْ مِنْ أَنْفُسِهَا ـ وَكَانَ مَنْ مَعَكَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ مَنْ لَهُمْ قَرَابَاتٌ، يَحْمُونَ أَهْلِيهِمْ وَأَمْوَالَهُمْ، فَأَحْبَبْتُ إِذْ فَاتَنِي ذَلِكَ مِنَ النَّسَبِ فِيهِمْ أَنْ أَتَّخِذَ عِنْدَهُمْ يَدًا يَحْمُونَ قَرَابَتِي، وَلَمْ أَفْعَلْهُ ارْتِدَادًا عَنْ دِينِي، وَلاَ رِضًا بِالْكُفْرِ بَعْدَ الإِسْلاَمِ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمَا إِنَّهُ قَدْ صَدَقَكُمْ ". فَقَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ دَعْنِي أَضْرِبْ عُنُقَ هَذَا الْمُنَافِقِ. فَقَالَ " إِنَّهُ قَدْ شَهِدَ بَدْرًا، وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ اللَّهَ اطَّلَعَ عَلَى مَنْ شَهِدَ بَدْرًا قَالَ اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ فَقَدْ غَفَرْتُ لَكُمْ ". فَأَنْزَلَ اللَّهُ السُّورَةَ {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِيَاءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ} إِلَى قَوْلِهِ {فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ }.
قتیبه برای ما حدیث کرد، سفیان برای ما حدیث کرد، از عمرو بن دینار، که گفت: حسن بن محمد به من خبر داد که عبیدالله بن ابی رافع را شنیده است که میگفت: علی رضی الله عنه را شنیدم که فرمود: رسول خدا ﷺ مرا همراه با زبیر و مقداد روانه کرد و فرمود:
«حرکت کنید تا به روضة خاخ برسید، زیرا در آنجا زنی است که نامهای همراه دارد، آن را از او بگیرید.» گفت: پس حرکت کردیم در حالی که اسبانمان با سرعت میتاختند تا به آن روضه رسیدیم، ناگهان دیدیم آن زن همانجاست. به او گفتیم: نامه را بیرون بیاور. گفت: نامهای همراهم نیست. گفتیم: یا نامه را بیرون میآوری یا لباست را از تنت درمیآوریم. راوی گفت: پس نامه را از میان گیسوانش بیرون آورد و ما آن را نزد رسول خدا ﷺ آوردیم. دیدیم نامهای است از حاطب بن ابی بلتعه به گروهی از مشرکان مکه که آنان را از برخی امور مربوط به رسول خدا ﷺ آگاه کرده بود. رسول خدا ﷺ فرمود: «ای حاطب! این چیست؟» عرض کرد: ای رسول خدا! در حق من شتاب نکنید؛ من مردی پیوسته به قریش بودم — یعنی حلیف آنان بودم و از خودشان نبودم — و کسانی از مهاجران که با شما هستند، خویشاوندانی دارند که از اهل و مالشان حمایت میکنند. چون من از این پیوند نسبی محروم بودم، دوست داشتم نزد آنان دستی داشته باشم تا از خویشانم حمایت کنند. این کار را نه از روی ارتداد از دینم انجام دادم و نه از روی رضایت به کفر پس از اسلام.» رسول خدا ﷺ فرمود: «او با شما راست گفته است.» عمر رضی الله عنه عرض کرد: ای رسول خدا! اجازه دهید گردن این منافق را بزنم. پیامبر ﷺ فرمود: «او در جنگ بدر شرکت کرده است، و چه میدانی، شاید خداوند بر اهل بدر نظر افکنده و فرموده باشد: هر چه میخواهید بکنید، من شما را بخشیدم.» سپس خداوند این سوره را نازل فرمود: {ای کسانی که ایمان آوردهاید، دشمن من و دشمن خودتان را اولیاء نگیرید که به سوی آنان از روی محبت چیزی میفرستید...} تا آنجا که میفرماید: {...پس قطعاً از راه راست گمراه شده است.}
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
حاتب از روی نگرانی برای خانوادهاش چنین کرد، اما پیامبر ﷺ او را بخشید.
حاتب بن ابیبلتعه، هنگام آمادهسازی برای فتح مکه، نامهای دربارهٔ نقشههای پیامبر ﷺ برای افرادی در مکه فرستاد. او توضیح داد که این کار را برای حفظ امنیت خانوادهاش انجام داده، نه از روی ارتداد. پیامبر ﷺ توضیح او را پذیرفت و به شرکت او در جنگ بدر اشاره کرد.
کسی که از طریق پیمان با قبیلهای پیوند دارد، اما عضو آن قبیله نیست.
ترک اسلام.
مسلمانانی که در جنگ بدر حضور داشتند.
دانشمندان کلاسیک، مانند نووی و ابن حجر، توضیح میدهند که کار حاتِب جدی بود، زیرا اطلاعات محرمانه را در اختیار دشمن گذاشت؛ اما ایمان راستین و توضیح روشن او باعث نمیشد که منافق شمرده شود. این روایت میآموزد که یک لغزش بزرگ، بدون بررسی و آگاهی از نیت شخص، بهتنهایی موجب کفر دانسته نمیشود. همچنین روشن میسازد که فضیلت شرکت در بدر بسیار بزرگ است، اما وعدهٔ آمرزش به شرکتکنندگان مجوزی همگانی برای گناهکردن نیست. دانشمندان این رویداد را همچنین دلیلی میدانند بر اینکه مسلمان در شرایطی خاص میتواند برای دفع خطری مشخص از خانوادهاش، اطلاعاتی را با فردی غیرمسلمان در میان بگذارد؛ این به معنای اجازهٔ حمایت از دشمنان علیه جامعهٔ مسلمانان نیست.
- پیش از طرح اتهامی سنگین، شرایط را بررسی کنید و به توضیح شخص گوش دهید.
- از اطلاعات محرمانه محافظت کنید و آن را با کسانی که ممکن است علیه دیگران به کار ببرند در میان نگذارید.
- برای مشکلات خانوادگی، راههای مجاز و درستِ تأمین امنیت و حمایت را بجویید.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.