Sahih al-Bukhari، حدیث 4476
روایتشده توسط Anas ibn Malik. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
از البخاري تا پیامبر ﷺ
- 1مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَآن را به البخاري روایت کرد
- 2هِشَامٌ
- 3قَتَادَةُ
- 4أَنَسٍ
- 5رسول خدا ﷺ
ترتیب مطابق متن عربی این روایت است. صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. وَقَالَ لِي خَلِيفَةُ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَجْتَمِعُ الْمُؤْمِنُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَقُولُونَ لَوِ اسْتَشْفَعْنَا إِلَى رَبِّنَا فَيَأْتُونَ آدَمَ فَيَقُولُونَ أَنْتَ أَبُو النَّاسِ، خَلَقَكَ اللَّهُ بِيَدِهِ وَأَسْجَدَ لَكَ مَلاَئِكَتَهُ، وَعَلَّمَكَ أَسْمَاءَ كُلِّ شَىْءٍ، فَاشْفَعْ لَنَا عِنْدَ رَبِّكَ حَتَّى يُرِيحَنَا مِنْ مَكَانِنَا هَذَا. فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ ـ وَيَذْكُرُ ذَنْبَهُ فَيَسْتَحِي ـ ائْتُوا نُوحًا فَإِنَّهُ أَوَّلُ رَسُولٍ بَعَثَهُ اللَّهُ إِلَى أَهْلِ الأَرْضِ. فَيَأْتُونَهُ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ. وَيَذْكُرُ سُؤَالَهُ رَبَّهُ مَا لَيْسَ لَهُ بِهِ عِلْمٌ فَيَسْتَحِي، فَيَقُولُ ائْتُوا خَلِيلَ الرَّحْمَنِ. فَيَأْتُونَهُ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ، ائْتُوا مُوسَى عَبْدًا كَلَّمَهُ اللَّهُ وَأَعْطَاهُ التَّوْرَاةَ. فَيَأْتُونَهُ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ. وَيَذْكُرُ قَتْلَ النَّفْسِ بِغَيْرِ نَفْسٍ فَيَسْتَحِي مِنْ رَبِّهِ فَيَقُولُ ائْتُوا عِيسَى عَبْدَ اللَّهِ وَرَسُولَهُ، وَكَلِمَةَ اللَّهِ وَرُوحَهُ. فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ، ائْتُوا مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم عَبْدًا غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَا تَأَخَّرَ. فَيَأْتُونِي فَأَنْطَلِقُ حَتَّى أَسْتَأْذِنَ عَلَى رَبِّي فَيُؤْذَنُ {لِي} فَإِذَا رَأَيْتُ رَبِّي وَقَعْتُ سَاجِدًا، فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ يُقَالُ ارْفَعْ رَأْسَكَ، وَسَلْ تُعْطَهْ، وَقُلْ يُسْمَعْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ. فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأَحْمَدُهُ بِتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ، ثُمَّ أَشْفَعُ، فَيَحُدُّ لِي حَدًّا، فَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ، ثُمَّ أَعُودُ إِلَيْهِ، فَإِذَا رَأَيْتُ رَبِّي ـ مِثْلَهُ ـ ثُمَّ أَشْفَعُ، فَيَحُدُّ لِي حَدًّا، فَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ {ثُمَّ أَعُودُ الثَّالِثَةَ} ثُمَّ أَعُودُ الرَّابِعَةَ فَأَقُولُ مَا بَقِيَ فِي النَّارِ إِلاَّ مَنْ حَبَسَهُ الْقُرْآنُ وَوَجَبَ عَلَيْهِ الْخُلُودُ ". قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ " إِلاَّ مَنْ حَبَسَهُ الْقُرْآنُ ". يَعْنِي قَوْلَ اللَّهِ تَعَالَى {خَالِدِينَ فِيهَا}.
مسلم بن ابراهیم به ما حدیث کرد، هشام به ما حدیث کرد، قتاده از انس رضی الله عنه و او از پیامبر ﷺ روایت نمود. خلیفه به من گفت: یزید بن زریع به ما حدیث کرد، سعید از قتاده، از انس رضی الله عنه و او از پیامبر ﷺ روایت کرد که فرمودند:
«در روز قیامت مؤمنان گرد هم میآیند و میگویند: کاش کسی را نزد پروردگارمان برای شفاعت میفرستادیم. پس نزد آدم علیهالسلام میآیند و میگویند: تو پدر بشر هستی، خداوند تو را با دست خود آفرید و فرشتگان را بر تو سجده داد و نام همه چیز را به تو آموخت؛ پس نزد پروردگارت برای ما شفاعت کن تا ما را از این جایگاه رهایی بخشد. آدم میگوید: من شایسته این کار نیستم. سپس گناه خود را به یاد آورده و شرمنده میشود و میگوید: نزد نوح بروید زیرا او نخستین پیامبری بود که خداوند به سوی مردم زمین فرستاد. نزد او میآیند و نوح میگوید: من شایسته این کار نیستم. او درخواستی را که بدون علم از پروردگارش کرده بود به یاد میآورد و شرمنده شده و میگوید: نزد خلیلالرحمن (ابراهیم) بروید. نزد او میآیند و او میگوید: من شایسته این کار نیستم، نزد موسی بروید که بندهای است که خداوند با او سخن گفت و تورات را به او داد. نزد او میآیند و او میگوید: من شایسته این کار نیستم. او کشتن انسانی را که قاتل نبود به یاد میآورد و در برابر پروردگارش شرمنده شده و میگوید: نزد عیسی بنده و رسول خدا، و کلمه خدا و روحی از جانب او بروید. عیسی میگوید: من شایسته این کار نیستم، نزد محمد ﷺ بروید که بندهای است که خداوند گناهان گذشته و آیندهاش را بخشیده است. پس نزد من میآیند و من حرکت میکنم تا از پروردگارم اجازه بگیرم و به من اجازه داده میشود. چون پروردگارم را ببینم به سجده میافتم و خداوند هر چه بخواهد مرا در آن حالت نگه میدارد. سپس گفته میشود: سرت را بلند کن، بخواه که داده میشوی، بگو که شنیده میشوی، و شفاعت کن که شفاعتت پذیرفته میشود. سر برمیدارم و با حمدی که خداوند به من میآموزد او را ستایش میکنم، سپس شفاعت میکنم. او حدی برایم تعیین میکند و من آنان را وارد بهشت میسازم. سپس بازمیگردم و چون پروردگارم را ببینم همان اتفاق تکرار میشود. دوباره شفاعت میکنم و او حدی برایم تعیین میکند و آنان را وارد بهشت میسازم. {سپس بار سوم بازمیگردم} و بار چهارم بازگشته و میگویم: در دوزخ کسی باقی نمانده مگر آنکه قرآن او را نگه داشته و خلود بر او واجب گشته است.» ابوعبدالله (بخاری) گفت: منظور از «آنکه قرآن او را نگه داشته» قول خدای تعالی است: {در آن جاودانهاند}.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
در روز قیامت، خداوند شفاعت محمد ﷺ را میپذیرد.
درخواستی به نمایندگی از دیگران که خداوند در روز قیامت، بر پایهٔ اجازه و ارادهٔ خود، آن را میپذیرد.
بر پایهٔ توضیح امام بخاری، منظور کسانی هستند که قرآن دربارهشان از ماندن همیشگی در آتش سخن میگوید.
لقبی افتخاری برای پیامبر ابراهیم است که خداوند او را دوست صمیمی خود برگزید.
عالمان کلاسیک از این روایت چنین برداشت کردهاند که شفاعت بزرگ در روز قیامت به پیامبر محمد ﷺ عطا میشود، اما فقط با اجازهٔ خداوند. پیامبران یکی پس از دیگری احترام خود را به خداوند و آگاهیشان از مسئولیت فردی نشان میدهند؛ خودداری آنان از شفاعت چیزی از مقام والایشان نمیکاهد. بخاری توضیح میدهد که عبارت پایانی به کسانی اشاره دارد که ماندن همیشگیشان در آتش مقرر شده است. این حدیث همچنین تأکید میکند که رحمت و داوری خداوند تعیینکننده است که چه کسانی بهواسطهٔ شفاعت وارد بهشت میشوند.
- از خداوند رحمت بخواهید و به لطف او امید داشته باشید، بیآنکه شفاعت را از اجازهٔ او جدا بدانید.
- مسئولیت اعمال خود را بپذیرید و پس از خطا، صادقانه به سوی خداوند بازگردید.
- به پیامبران احترام بگذارید و بدانید که مقام ویژهٔ آنان در نهایت از سوی خداوند است.
این روایت در کتاب تفسیر بخاری درست در کنار این حدیث آمده و به فهم توضیحات پیرامونی دربارهٔ آیات قرآن کمک میکند.
Sahih al-Bukhari · #4475 (Sahih)این روایت صحیح نیز به همان زمینهٔ تفسیری تعلق دارد و توضیح نبوی دیگری دربارهٔ قرآن ارائه میدهد.
Sahih al-Bukhari · #238 (Sahih)این سخن که امت محمد ﷺ آخرین امت است و در روز قیامت نخستین خواهد بود، با جایگاه ویژهٔ مؤمنان در آن روز پیوند دارد.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.