تفسیر نبوی قرآن · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 4515

روایت‌شده توسط Abdullah ibn Umar. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: تفسیر نبوی قرآن
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Abdullah ibn Umar

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَتَاهُ رَجُلاَنِ فِي فِتْنَةِ ابْنِ الزُّبَيْرِ فَقَالاَ إِنَّ النَّاسَ قَدْ ضُيِّعُوا، وَأَنْتَ ابْنُ عُمَرَ وَصَاحِبُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَمَا يَمْنَعُكَ أَنْ تَخْرُجَ فَقَالَ يَمْنَعُنِي أَنَّ اللَّهَ حَرَّمَ دَمَ أَخِي‏.‏ فَقَالاَ أَلَمْ يَقُلِ اللَّهُ ‏{‏وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لاَ تَكُونَ فِتْنَةٌ ‏}‏ فَقَالَ قَاتَلْنَا حَتَّى لَمْ تَكُنْ فِتْنَةٌ، وَكَانَ الدِّينُ لِلَّهِ، وَأَنْتُمْ تُرِيدُونَ أَنْ تُقَاتِلُوا حَتَّى تَكُونَ فِتْنَةٌ، وَيَكُونَ الدِّينُ لِغَيْرِ اللَّهِ‏.‏ وَزَادَ عُثْمَانُ بْنُ صَالِحٍ عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي فُلاَنٌ، وَحَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، عَنْ بَكْرِ بْنِ عَمْرٍو الْمَعَافِرِيِّ، أَنَّ بُكَيْرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَهُ عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى ابْنَ عُمَرَ فَقَالَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ مَا حَمَلَكَ عَلَى أَنْ تَحُجَّ عَامًا وَتَعْتَمِرَ عَامًا، وَتَتْرُكَ الْجِهَادَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ، وَقَدْ عَلِمْتَ مَا رَغَّبَ اللَّهُ فِيهِ قَالَ يَا ابْنَ أَخِي بُنِيَ الإِسْلاَمُ عَلَى خَمْسٍ إِيمَانٍ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ، وَالصَّلاَةِ الْخَمْسِ، وَصِيَامِ رَمَضَانَ، وَأَدَاءِ الزَّكَاةِ، وَحَجِّ الْبَيْتِ‏.‏ قَالَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَلاَ تَسْمَعُ مَا ذَكَرَ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ ‏{‏وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا‏}‏ ‏{‏إِلَى أَمْرِ اللَّهِ‏}‏ ‏{‏قَاتِلُوهُمْ حَتَّى لاَ تَكُونَ فِتْنَةٌ‏}‏ قَالَ فَعَلْنَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ الإِسْلاَمُ قَلِيلاً، فَكَانَ الرَّجُلُ يُفْتَنُ فِي دِينِهِ إِمَّا قَتَلُوهُ، وَإِمَّا يُعَذِّبُوهُ، حَتَّى كَثُرَ الإِسْلاَمُ فَلَمْ تَكُنْ فِتْنَةٌ‏.‏ قَالَ فَمَا قَوْلُكَ فِي عَلِيٍّ وَعُثْمَانَ قَالَ أَمَّا عُثْمَانُ فَكَأَنَّ اللَّهَ عَفَا عَنْهُ، وَأَمَّا أَنْتُمْ فَكَرِهْتُمْ أَنْ تَعْفُوا عَنْهُ، وَأَمَّا عَلِيٌّ فَابْنُ عَمِّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَخَتَنُهُ‏.‏ وَأَشَارَ بِيَدِهِ فَقَالَ هَذَا بَيْتُهُ حَيْثُ تَرَوْنَ‏.‏

ترجمه

محمد بن بشار به ما حدیث کرد، عبدالوهاب به ما حدیث کرد، عبیدالله از نافع، و او از ابن عمر رضی الله عنهما روایت نمود که در جریان فتنه‌ی ابن زبیر، دو مرد نزد او آمدند و گفتند:

«مردم تباه شده‌اند، در حالی که تو پسر عمر و صحابی پیامبر ﷺ هستی؛ چه چیزی مانع از آن می‌شود که قیام نکنی؟» فرمود: «مانع من این است که خداوند خون برادرم را حرام کرده است.» آن دو گفتند: «آیا خداوند نفرموده است: {با آنان بجنگید تا دیگر فتنه‌ای نباشد}؟» پاسخ داد: «ما جنگیدیم تا اینکه فتنه برطرف شد و دین تنها برای الله گردید. اما شما می‌خواهید بجنگید تا فتنه برپا شود و دین برای غیر الله گردد.» عثمان بن صالح از ابن وهب اضافه کرد که گفت: فلانی و حیوة بن شریح از بکر بن عمرو معافری به من خبر دادند که بکیر بن عبدالله از نافع روایت کرده است: مردی نزد ابن عمر آمد و گفت: «ای ابوعبدالرحمن! چه چیزی باعث شده که یک سال حج کنی و سالی دیگر عمره، ولی جهاد در راه الله عزوجل را ترک کنی، با اینکه می‌دانی خداوند چقدر به آن ترغیب نموده است؟» فرمود: «ای برادرزاده‌ام! اسلام بر پنج پایه بنا شده است: ایمان به الله و رسولش، پنج نماز واجب، روزه‌ی ماه رمضان، پرداخت زکات و حج بیت‌الله.» آن مرد گفت: «ای ابوعبدالرحمن! آیا آنچه را الله در کتابش ذکر کرده نمی‌شنوی: {و اگر دو گروه از مؤمنان با هم بجنگند، میان آنان صلح دهید} و {تا فرمان الله} و {با آنان بجنگید تا فتنه‌ای نباشد}؟» فرمود: «ما این کار را در عهد رسول الله ﷺ انجام دادیم، زمانی که اسلام اندک بود. مرد به خاطر دینش مورد فتنه قرار می‌گرفت؛ یا کشته می‌شد یا شکنجه می‌گردید. تا اینکه اسلام گسترش یافت و دیگر فتنه‌ای نماند.» آن مرد پرسید: «نظر تو درباره‌ی علی و عثمان چیست؟» فرمود: «اما عثمان، گویی الله او را عفو کرده است، ولی شما دوست ندارید که او عفو شود. و اما علی، او پسرعموی رسول الله ﷺ و داماد اوست.» سپس با دست اشاره کرد و فرمود: «این خانه‌ی اوست که می‌بینید.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

ابن عمر برای پاسداری از خون بی‌گناهان از شرکت در جنگ خودداری کرد.

پیشینه و سبب بیان

در جریان آشوب‌های پیرامون ابن زبیر، مردانی از ابن عمر پرسیدند چرا در جنگ شرکت نمی‌کند. او پاسخ داد که خداوند خون هم‌ایمانش را حرام کرده است.

توضیح واژه‌های دشوار
فتنه

آزمونی دشوار یا آشوبی که ایمان و جامعه را تهدید می‌کند.

جهاد

تلاش در راه خدا؛ معنای آن به بافت بستگی دارد و تنها شامل جنگ مسلحانه نیست.

زکات

صدقهٔ واجبی که به افراد واجد شرایط داده می‌شود.

برداشت‌های عالمان

عالمان از این روایت چنین برداشت می‌کنند که آیات مربوط به جنگ را نباید جدا از زمینه و هدفشان به کار بست. ابن عمر میان جنگ برای مقابله با آزار و ستم علیه دین و جنگ داخلی‌ای که در آن مؤمنان خون یکدیگر را می‌ریزند، تفاوت گذاشت. قرآن در صورت درگیری میان مؤمنان، نخست به آشتی فرا می‌خواند (۴۹:۹)؛ اقدام مسلحانه باید برای پایان دادن به سرکشی و برقراری عدالت باشد، نه دامن زدن به فتنه. این روایت همچنین بر شدت و اهمیت حرمت کشتن یک هم‌ایمان تأکید می‌کند.

درس‌هایی برای امروز
  1. هیچ فراخوانی به خشونت را بدون بررسی دقیق زمینه، هدف و پیامدهای آن نپذیرید.
  2. در درگیری میان مؤمنان، نخست در پی آشتی و پاسداری از جان‌ها باشید.
  3. دربارهٔ اختلاف‌ها گفت‌وگو کنید، بی‌آنکه دیگران را دشمن بنامید یا به خشونت تشویق کنید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.